Αγωγές SLAPPs και θωράκιση της δημοκρατίας: Οι αποφάσεις «θεσμικό αντίβαρο»

«Φρένο» στις αγωγές SLAPPs βάζει η ελληνική Δικαιοσύνη, με μία σειρά από δικαστικές αποφάσεις που έχουν εκδοθεί τους τελευταίους μήνες από το Πρωτοδικείο της Αθήνας, από διαφορετικούς μάλιστα δικαστικούς λειτουργούς, υψώνοντας τείχος προστασίας για τον ρόλο που έχει διαδραματίσει ο Τύπος – έντυπος και ηλεκτρονικός – στην υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών, που έχει αναμφίβολα όχι μόνο δικαστικό, αλλά και πολιτικό πρόσημο.

Πριν ακόμα η κυβέρνηση φέρει στη Βουλή

τη νέα νομοθετική ρύθμιση για την προστασία από τις στρατηγικές αγωγές φίμωσης (SLAPPs), με το σχετικό νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης που προβλέπει την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1069, η ελληνική Δικαιοσύνη έχει χαράξει νομολογιακό δρόμο με μία σειρά από αποφάσεις που έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία και βαρύτητα, καθώς αποτελούν «ασπίδα» όχι μόνο για τη λειτουργία του Τύπου, αλλά και για το κράτος δικαίου και την ίδια τη δημοκρατία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι μία σειρά από συγκεκριμένες πρωτόδικες δικαστικές αποφάσεις που έχουν εκδοθεί υπέρ της Alter Ego Media, του in.gr και των νόμιμων εκπροσώπων του – Λευτέρη Χαραλαμπόπουλου και Αργυρώς Τσατσούλη –, του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη, της «Εφημερίδας των Συντακτών» και της ομάδας των Reporters United έχουν κοινό παρονομαστή ως προς το πρόσωπο του ενάγοντος, τον πρώην γενικό γραμματέα του Πρωθυπουργικού Γραφείου Γρηγόρη Δημητριάδη, και κοινό θέμα που αναδείκνυαν, το οποίο δεν είναι άλλο από την υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών. Μία υπόθεση με θεσμική και πολιτική βαρύτητα που παρά τις… «προφητείες» ότι έχει κλείσει, πριν ακόμα η Δικαιοσύνη αποφανθεί αμετάκλητα για το ήδη εκκρεμές ποινικό της σκέλος, παραμένει ανοιχτή σε πολλά και διαφορετικά δικαστικά επίπεδα, με άγνωστες μάλιστα παραμέτρους.

Οι δικαστικές συνθέσεις του Πολυμελούς Πρωτοδικείου της Αθήνας έβαλαν στον «ζυγό της Θέμιδας» σειρά δημοσιευμάτων που κατά τον ενάγοντα θεωρήθηκαν συκοφαντικά για το πρόσωπό του, στάθμισαν τα πραγματικά δεδομένα και με «οδικό χάρτη» το ίδιο το Σύνταγμα που προστατεύει την ελευθερία του Τύπου, αλλά και την πλούσια νομολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου που εδώ και χρόνια έχει χαράξει πιο διευρυμένα όρια κριτικής για τα δημόσια πρόσωπα, απέρριψαν τις αγωγές αυτές.

Από την ανάγνωση αυτών των αποφάσεων, που νομικοί χαρακτηρίζουν «ισχυρό ανάχωμα» στην προσπάθεια να τεθούν εμπόδια στην ερευνητική δημοσιογραφία και στην ανάγκη να χυθεί άπλετο φως στη σκοτεινή υπόθεση των υποκλοπών, διαπιστώνει κανείς ότι κυριαρχεί ένα τρίπτυχο: ο θεμελιώδης ρόλος του Τύπου, η θεσμική βαρύτητα της υπόθεσης των τηλεφωνικών υποκλοπών, όπως και το καθήκον πληροφόρησης της κοινής γνώμης για υποθέσεις δημοσίου συμφέροντος.

Το συμφέρον του κοινού επέβαλλε την ενημέρωσή του για τις υποκλοπές

Τι έχουν πει μέχρι σήμερα τα πρωτοβάθμια δικαστήρια και ποιον δρόμο έχουν δείξει με το σκεπτικό τους; «ΤΑ ΝΕΑ» μέσα από το σκεπτικό των δικαστικών αποφάσεων, που αποτελούν τη «φωνή των δικαστών», φωτίζουν εκείνες τις πλευρές που αποτελούν θεσμικό αντίβαρο σε μία υπόθεση για την οποία αναμένεται – σε ποινικό βέβαια επίπεδο – και η αξιολόγηση των αιτήσεων από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ευάγγελο Μπακέλα για ανάσυρση της κύριας δικογραφίας από το αρχείο με βάση αιτήσεις που έχουν κατατεθεί, μεταξύ αυτών και από τον πρώην πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά.

Ο ρόλος του Τύπου δεν εκπληρώνεται μόνο όταν ανακοινώνει ήδη αποδεδειγμένα γεγονότα, αλλά και όταν μεταφέρει, με τη δέουσα δημοσιογραφική επιμέλεια, πληροφορίες που αποτελούν αντικείμενο σοβαρής δημόσιας συζήτησης και θεσμικής διερεύνησης», όπως δηλαδή ενήργησε το in.gr αναδεικνύοντας την υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών. Το συμφέρον του κοινού επέβαλλε την ενημέρωσή του για την υπόθεση των υποκλοπών από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης – και ιδιαίτερα από τον Τύπο, δεδομένου ότι ο δημοσιογράφος έχει δικαιολογημένο ενδιαφέρον για τη δημοσίευση ειδήσεων σχετικών με τις πράξεις και τη συμπεριφορά προσώπων, για τα οποία ενδιαφέρεται το κοινωνικό σύνολο, έτσι ώστε να είναι επιτρεπτά δημοσιεύματα, με σκοπό την πληροφόρηση ενημέρωση και κατατόπιση του κοινού, έστω και αν συνοδεύονται από οξεία κριτική κατά των προσώπων στα οποία αναφέρονται, αρκεί βέβαια το δημοσίευμα να μην υπερβαίνει το αντικειμενικώς αναγκαίο μέτρο, προς ικανοποίηση του δικαιολογημένου ενδιαφέροντος για την ενημέρωση του κοινού. Προτού ακόμα επιληφθούν οι αρμόδιες Αρχές, οι δημοσιογράφοι, ως φορείς άσκησης δημόσιας κριτικής και ελέγχου, επιδόθηκαν σε δικές τους μελέτες και αναλύσεις, προκειμένου να διαλευκάνουν την υπόθεση, αφιερώνοντας παράλληλα εκτενή δημοσιεύματα με τα εκάστοτε αναδυόμενα στοιχεία, με σκοπό τη διαρκή ενημέρωση του κοινού. Το καθήκον δημοσιογραφικής επιμέλειας δεν επιβάλλει στον δημοσιογράφο να αναμένει την ολοκλήρωση μακροχρόνιων διοικητικών, δικαστικών ή δημοσιογραφικών ερευνών και την έκδοση των τελικών πορισμάτων τους. Αρκεί, κατά τον χρόνο της δημοσίευσης, το δημοσίευμα να στηρίζεται σε επαρκή πραγματική βάση και υπαρκτό δημόσιο υλικό, να παραπέμπει στις πηγές του και να διατυπώνει τις αναγκαίες επιφυλάξεις για τις πτυχές που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνισθεί. Η αντίθετη εκδοχή θα αναιρούσε την αποστολή του Τύπου για άμεση ενημέρωση του κοινού σχετικά με την τρέχουσα επικαιρότητα.

Σε ό,τι αφορά τον Γρηγόρη Δημητριάδη, ο οποίος έχει στραφεί πολλαπλώς κατά μέσων μαζικής ενημέρωσης για δημοσιεύματα που αφορούν την υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών, στις αποφάσεις καταγράφεται ότι «ως δημόσιο πρόσωπο οφείλει να επιδεικνύει μεγαλύτερη ανοχή στον έλεγχο των πράξεων και των κινήσεών του από τους δημοσιογράφους, αλλά και από το σύνολο των πολιτών, σε σχέση με την αντίστοιχη κριτική στην οποία υποβάλλεται ένας απλός ιδιώτης».