Τα σκυλιά του πολέμου

Λίγο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, ο επικεφαλής της ουκρανικής διπλωματίας πήρε μια πολύ προσωπική και όχι ιδιαίτερα γνωστή πολιτική απόφαση: ενθάρρυνε τους εργαζομένους στο υπουργείο Εξωτερικών στο Κίεβο να παίρνουν μαζί τα σκυλιά τους στη δουλειά.

Ο κανόνας του Ντμίτρο Κουλέμπα σήμαινε ότι οι εργαζόμενοι δεν χρειαζόταν να αφήνουν τα τρομοκρατημένα σκυλιά τους στο σπίτι κατά τις ρωσικές επιθέσεις με πυραύλους και drones. Σήμαινε επίσης ότι ο σκύλος που είχε μόλις διασώσει, ένα γκρι

Για δεκαετίες μετά την ανεξαρτητοποίηση της Ουκρανίας, οι περισσότερες, ίσως και όλες οι αναφορές των μέσων ενημέρωσης σχετικά με τα σκυλιά στην Ουκρανία επικεντρώνονταν στο «budka», ένα σύστημα κληρονομημένο από το κομμουνιστικό καθεστώς και, πριν από αυτό, από την εξουσία των τσάρων. Επρόκειτο για κυνοκομεία στελεχωμένα με κρατουμένους, που έπρεπε να αυτοχρηματοδοτούνται μέσω της πώλησης σκύλων, της εμπορίας δερμάτων σκύλων, της επεξεργασίας των πτωμάτων τους και των «τελών επιστροφής» – στην πράξη, μίζες που πλήρωναν οι ιδιοκτήτες για να ανακτήσουν τους σκύλους τους πριν αυτοί θανατωθούν, γδαρθούν για το δέρμα τους ή χρησιμοποιηθούν για ζωοτροφές.

Σταδιακά, βέβαια, και με τη στήριξη ξένων φιλοζωικών οργανώσεων, η ευαισθητοποίηση απέναντι στα ζώα μεγάλωσε, τα κυνοκομεία τύπου «μπούντκα» έκλεισαν, και καθιερώθηκαν δυτικότροπα καταφύγια και προγράμματα διάσωσης ζώων, ενώ η πρόσβαση σε οικονομικές στειρώσεις έγινε ευκολότερη. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα για την κατάσταση των σκύλων στην Ουκρανία δεν άλλαξε διεθνώς παρά μόνο όταν ο κόσμος άρχισε να βλέπει τις προσπάθειες που κατέβαλλαν οι Ουκρανοί να προστατεύσουν τα ζώα τους ακόμα και σε συνθήκες πολέμου.

Η ρωσική εισβολή κατέστησε την ασφάλεια των κατοικιδίων εθνική προτεραιότητα. Οι εικόνες των προσφύγων, συχνά ολόκληρες οικογένειες, που εγκατέλειπαν τα σπίτια και τις πόλεις τους, στην πρώτη γραμμή του μετώπου, κουβαλώντας ακόμα και στα χέρια τα κατοικίδιά τους, είχαν προκαλέσει τότε παγκόσμια συγκίνηση. Κανένας λαός δεν είναι βέβαια τέλειος, πόσω μάλλον σε τόσο έκτακτες συνθήκες: πολλά κατοικίδια έμειναν πίσω. Κατά κανόνα, τα φροντίζουν και τα ταΐζουν οι στρατιώτες. Εθελοντές στη συνέχεια ρισκάρουν τη ζωή τους για να τα μεταφέρουν σε ασφαλέστερες πόλεις, όπου συχνά υιοθετούνται από ουκρανικές οικογένειες ή στέλνονται στο εξωτερικό.

Οι προσπάθειες στρατιωτών και εθελοντών να σώσουν ευάλωτα σκυλιά έχουν πυροδοτήσει μια τεράστια πολιτιστική αλλαγή, μεταμορφώνοντας την Ουκρανία σε μια εξαιρετικά φιλική προς τα σκυλιά χώρα. Οι παλιοί αυστηροί κανόνες που απαγόρευαν τα κατοικίδια σε πολλά μέρη έχουν πλέον καταργηθεί. Ο Κουλέμπα παραιτήθηκε το 2024 – πρώτα έσωσε ακόμα ένα σκυλάκι, από την περιοχή του Λίμαν αυτό, την Πουζάν –, αλλά το υπουργείο Εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι η πολιτική του για τα σκυλιά παραμένει σε ισχύ.

Τα σκυλιά είναι πλέον ευπρόσδεκτα στα περισσότερα εστιατόρια, καφέ, κομμωτήρια, παντοπωλεία και ξενοδοχεία στις μεγάλες ουκρανικές πόλεις. Συχνά μάλιστα τα υποδέχονται με μπολ νερού και λιχουδιές. Και διαδραματίζουν πολύτιμο ρόλο στην ψυχική υγεία των Ουκρανών. Σε ένα εκτενές ρεπορτάζ που είχε κάνει τον περασμένο Μάιο για το θέμα, η «Washington Post» το είχε επιβεβαιώσει ξανά και ξανά, παρουσιάζοντας ιστορίες ανθρώπων και σκύλων, σκύλων και ανθρώπων, που έσωσαν οι μεν τους δε.

Οσο και αν θέλουμε να εξωραΐζουμε την κατάσταση, βέβαια, η Ουκρανία είναι μια χώρα σε πόλεμο, και κανένας κάτοικός της δεν έχει μείνει ίδιος. Πρόσφατη έρευνα ομάδας επιστημόνων με επικεφαλής τον Ιχόρ Ντίκι, έναν ζωολόγο στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Ιβάν Φράνκο της Λβιβ, έδειξε πως μέσα σε ένα αξιοσημείωτα μικρό χρονικό διάστημα τα σκυλιά που ζουν στην πρώτη γραμμή του μετώπου έχουν αλλάξει, έχουν αποκτήσει πιο άγρια χαρακτηριστικά, παρόμοια με εκείνα των λύκων, των κογιότ ή των ντίνγκο: οι μουσούδες τους δεν είναι ούτε κοντές όπως των γαλλικών μπουλντόγκ ούτε μακριές όπως των ντάσχουντ· έχουν μειωμένη σωματική μάζα· τα αφτιά τους γίνονται πιο μυτερά και όρθια αντί για κρεμαστά. Οχι βέβαια λόγω κάποιας επιταχυμένης από τον πόλεμο εξέλιξης, απλά επειδή η σκληρή ζωή στο μέτωπο δρα σαν «φυσικό φίλτρο», επιλέγοντας χαρακτηριστικά που αυξάνουν την αντοχή και την επιβίωση υπό ακραίες συνθήκες. Τα υπόλοιπα, απλά δεν τα καταφέρνουν.

Οι Ρώσοι κάνουν στην πραγματικότητα ό,τι μπορούν για αυτό. Την περασμένη Παρασκευή, ένα ρωσικό drone επιτέθηκε σε ένα καταφύγιο στη Ζαπορίζια ονόματι «Δώσε μου το πόδι σου, φίλε», που φιλοξενούσε συνολικά 280 σκυλιά, πολλά από τα οποία είχαν μεταφερθεί εκεί από ουκρανούς στρατιώτες από τις ζώνες του μετώπου και τις κατεχόμενες περιοχές, ενίοτε τραυματισμένα από θραύσματα και σφαίρες. Τουλάχιστον 15 σκυλιά σκοτώθηκαν, δεκάδες άλλα τραυματίστηκαν. Με το καταφύγιο μισοϊσοπεδωμένο, κάποια βάλθηκαν να τρέχουν πανικόβλητα και εξαφανίστηκαν. Οι φωτογραφίες με τους εργαζομένους να απομακρύνουν μέσα σε κουβέρτες τραυματισμένα ζώα ή να κλαίνε πάνω από νεκρά ζώα, ανάμεσα στα αιματοβαμμένα ερείπια, το επιβεβαιώνουν: είναι θέμα πολιτισμού.