Στα γήπεδα η Ελλάδα τραγουδάει

Βέβαια, ο Σαββόπουλος αλλιώς το τραγουδούσε στην «Παράγκα» του. «Στα γήπεδα η Ελλάδα αναστενάζει» έλεγε, αλλά τότε που το έγραφε, η χρήση των γηπέδων για συναυλίες δεν ήταν ακόμη τόσο διαδεδομένη. Σήμερα, τα γήπεδα τα λέμε στάδια και «ο λαός στα πεζοδρόμια» έχει άλλη σχέση με το τραγούδι ή μάλλον με τους τραγουδιστές. Παλαιότερα, πολύ παλαιότερα δηλαδή, το τραγούδι έκανε το σουξέ, αυτό ήξερε ο κόσμος. Σήμερα το σουξέ είναι ο ίδιος ο τραγουδιστής ή η τραγουδίστρια, δεν έχει και τόση σημασία τι τραγουδάει.

Πότε καθιερώθηκαν στην Ελλάδα οι μεγάλες συναυλίες στα γήπεδα; (Το σκεφτόμουν αυτές τις μέρες με αφορμή την αυριανή επέτειο της συναυλίας της Διεθνούς Αμνηστίας στο ΟΑΚΑ που έγινε στις 3 Οκτωβρίου 1988 με τη συμμετοχή του Μπρους Σπρίνγκστιν, του Στινγκ, της Τρέισι Τσάπμαν, του Γιούσου Ν’ Ντουρ και, από την Ελλάδα, του Γιώργου Νταλάρα και δεν είναι δύσκολο να φαντασθεί κάποιος τι σήμαιναν, πριν από τριάντα οκτώ χρόνια, όλα αυτά τα ονόματα σε μία Αθήνα που μόλις είχε βγει από τη βαλκανική της εσωστρέφεια).

Λοιπόν, νομίζω ότι αυτό ξεκίνησε με τη Μεταπολίτευση. Με κοσμογονικές συναυλίες στο Καραϊσκάκη και στο γήπεδο του Παναθηναϊκού που ήταν περισσότερο γιορτές για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, ευκαιρία να τραγουδηθούν από τα πλήθη τα φιμωμένα επί χούντας τραγούδια. Και για όσους βρεθήκαμε, έστω και σε πρωτοεφηβική ηλικία, ανάμεσα σε αυτά τα πλήθη, ήταν μία εμπειρία ανεπανάληπτη.

Μετά πήραμε φόρα. Ο,τι είχαμε να πούμε, ό,τι θέλαμε να διεκδικήσουμε το κάναμε τραγουδώντας, όπως, για παράδειγμα, μια συναυλία στο γήπεδο του Πανιωνίου ήταν η πρώτη ενέργεια του «Συλλόγου Πολιτών κατά του Νέφους», το 1979 ή 1980, δεν θυμάμαι. Το 1983 το ΟΑΚΑ τίγκαρε τρεις φορές στις συναυλίες του Νταλάρα και του Σαββόπουλου, δύο χρόνια μετά ήρθε και το διήμερο Rock in Athens στο Καλλιμάρμαρο, μετά ξεφύγαμε.

Και φτάνουμε αισίως στο σήμερα. Η επικοινωνία έχει αλλάξει, όχι μόνο πίστα αλλά πλανήτη. Ο κόσμος μαζεύεται πιο εύκολα, και μόνο η αναγγελία μίας συναυλίας την καθιστά γεγονός, πριν ακόμη πραγματοποιηθεί. Οι γιγαντοαφίσες, που κάποτε στέκονταν σαν φρουροί στις όχθες των μεγάλων λεωφόρων, μίκρυναν, χώρεσαν στις οθόνες των κινητών μας, πολλαπλασίασαν όμως τη δυναμική τους διά της συνεχούς προβολής. Τόσο που, σε κάποιες περιπτώσεις, προκαλούν ένα είδος «βελούδινου» ψυχαναγκασμού. Σε κάνουν να θεωρείς ότι είσαι «εκτός», αν δεν πας σε κάποια συναυλία. Τι να κάνουμε τώρα, έτσι λειτουργεί η διαφήμιση.

Συγχρόνως όμως, οι συναυλίες μπήκαν στο μικροσκόπιο της κοινωνικής κριτικής και της προβολής των ιδεοληψιών. Τους δίνουν προεκτάσεις που δεν έχουν και ερμηνείες που δεν τις σηκώνουν. Δεν είδαμε τι έγινε με τη συναυλία της Βίσση; Μπήκε στο ζύγι ακόμη και με το φεστιβάλ της ΚΝΕ που κορυφώθηκε την ίδια μέρα. Εμείς είχαμε περισσότερο κόσμο. Οχι εμείς είχαμε περισσότερο κόσμο. Και ακόμη μια δυσφορία, μια ξινομουτρίαση. Σου λέει η άλλη, γιατί τόσος κόσμος είχε τη βούληση να πάει στη Βίσση, ενώ δεν υπάρχει ανάλογη βούληση για συλλογική κινητοποίηση για θέματα που έχουν να κάνουν με την καθημερινότητά μας και το μέλλον των παιδιών μας και μπλα μπλα μπλα.

Καλά, τι λέμε τώρα; Προσπαθούμε να συγκρίνουμε τη συναυλία της πιο δημοφιλούς στην Ελλάδα τραγουδίστριας με μια απεργία της ΑΔΕΔΥ ή της ΓΣΕΕ, για να καταλάβω; Πιο ακραίο από το να συγκρίνεις μήλα με πορτοκάλια ή τη συναυλία της Βίσση με ένα αφιέρωμα στον Γιάννη Παπαϊωάννου· και ιδιαίτερα υποτιμητικό για τον κόσμο, αφού αξιολογείται ως κοπάδι που πηγαίνει όπου του σαλαγάνε.

Λοιπόν, για να τελειώνουμε. Ο κόσμος πήγε στη Βίσση, διότι έτσι γούσταρε, πληρώνοντας το εισιτήριο όσο ακριβά άντεχε το πορτοφόλι ή το κέφι του. Και φάνηκε ότι δεν έκλαψε τα χρήματά του. Αυτό και μόνο είναι αρκετό. Και αν δεν σου αρέσει η Βίσση, ουδένα λόγο έχεις να κρίνεις το κοινό της. Φρόντισε καλύτερα να βρεις κάτι που να αρέσει και σε εσένα.