Σοβαροφάνεια, φίλε

Προ ημερών, κατά την επίσκεψη του εγγλέζου βασιλιά Κάρολου στις ΗΠΑ, τόσο ο πρόεδρος Τραμπ όσο και ο άγγλος άναξ, αντάλλαξαν παιγνιώδεις και πειραχτικές προσφωνήσεις, γεμάτες επιδέξιο χιούμορ και δραστικούς υπαινιγμούς – βλέπετε οι καραηγέτες του κόσμου δεν φοβούνται την ελαφρότητα και την ειρωνεία και μάλλον αποφεύγουν τη σοβαροφάνεια και τους πολιτικούς δεκάρικους από ξύλο σάπιας οξιάς.

Είναι βέβαια παράδοση στις ΗΠΑ,

να επιδίδονται οι πρόεδροι σε διαγωνισμό ευφυούς και παιχνιδιάρικου λόγου, ακόμα και στις πιο δύσκολες πολιτικές και εθνικές περιστάσεις, κάτι που μάλλον έχει μεταγγιστεί στους Αμερικάνους από το περίφημο εγγλέζικο φλέγμα και την παροιμιώδη ψυχραιμία τους. Πρόκειται για εθνική αντίληψη κόσμου, για τον τρόπο που ο ίδιος ο λαός παραδοσιακά αντιμετωπίζει τον εαυτό του και την κωμικοτραγωδία του βίου, όχι μόνο στις μεγάλες κρίσεις αλλά και στην καθημερινότητα. Παροιμιώδεις δε, και απαράμιλλα εύστοχες είναι ακόμα – και επαναλαμβάνονται σε κάθε ευκαιρία – οι ρήσεις του Τσόρτσιλ, για διάφορα ζητήματα της πολιτικής και του επιστητού.

Γενικά, οι μεγάλοι ηγέτες που διαθέτουν και τη δέουσα αυτοπεποίθηση, δεν αισχύνονται να κινηθούν εκτός σοβαροφάνειας. Προ εβδομάδων ο πρόεδρος της Γαλλίας, Μανόλης Μακρόν δεν δίστασε, κατά την επίσκεψή του στην Αρμενία – συνοδεία πιάνου και ντραμς που έπαιζε ο αρμένιος πρόεδρος – να τραγουδήσει άσματα του Σαρλ Αζναβούρ και το περίφημο τραγούδι του αρμένιου καλλιτέχνη, «Λα Μποέμ». Προ ημερών, επίσης, ο Μακρόν επισκεπτόμενος το Ναϊρόμπι, μερακλώθηκε κατά την υποδοχή, και το έριξε στον χορό – αλλά ουδείς γάλλος πολίτης βρέθηκε, να τον ονειδίσει, ή να του καταλογίσει έλλειψη σοβαρότητας.

Μην ξεχνούμε και τον αμερικάνο πρόεδρο Μπιλ Κλίντον που δεν παρέλειπε να παίζει σαξόφωνο δεδομένης ευκαιρίας – αλλά σκέψου, να βλέπαμε τον Σημίτη, κατά τη διάρκεια της θητείας του, να έβγαινε ξαφνικά και να έπαιζε δημοσία με μπουζούκι, τζουρά ή μπαγλαμά ένα άσμα του Μάρκου ή του Τσιτσάνη, στην υποδοχή κάποιου ξένου ηγέτη ή με την ευκαιρία κάποιας επετείου. Εμείς, οι σοβαροί Ελληνες, θα τον είχαμε ξεφτιλίσει στο κράξιμο. Μα, είναι δυνατόν ένας πρωθυπουργός της Μεγάλης Ελλάδος να παίζει δημοσία μπουζούκι; Αυτά τα κάνουνε οι πρόεδροι σε κάτι μικρά και παρακατιανά έθνη, όπως είναι οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Μόνο σκυθρωποί κομμουνιστές ηγέτες του παρελθόντος (λόγω αυταρχίας) θα είχαν την ίδια, μάταιη αυστηρότητα σε ανάλογες περιστάσεις, και ίσως όχι στον ίδιο βαθμό – πάντως είναι ακατανόητο το γεγονός, ότι σε όλη την καθόλου ήρεμη, καθημερινή πολιτική διαμάχη εν Ελλάδι, σπάνια θα ακούσεις ή θα διαβάσεις μιαν ευφυή, δηλητηριώδη ή παιγνιώδη ατάκα κάποιου πολιτικού ηγέτη. Κι αυτό συμβαίνει, διότι ίσως να μην υπάρχει το σχετικό τάλαντο, μάλλον όμως και το πιθανότερο, διότι δεν υπάρχει σ’ εμάς ανάλογη παράδοση (παρότι είμαστε η χώρα που έβγαλε τον Αριστοφάνη, τον Ροΐδη, κι όχι μόνον).

Φαντάζεσαι τώρα τον Αντρέα, τον Σαρτζετάκη ή τον Μητσοτάκη να βγαίνανε με τρίχορδα και να τζαμάραν δημοσία – ή ακόμα και να τραγουδούν απλώς, να χορεύει ο Σημίτης καλαματιανό – ή rock n roll εν πάση περιπτώσει – και να μην ξεσηκωθεί ο κάθε υποκριτής μικροαστός ή γλαφυρός agricola, να τον κοροϊδέψει, να τον περιγελάσει; Aκου μπουζούκι… E, και τι θα έπρεπε να παίζει, ωρέ πατριώτη; Ομποε; Τσέμπαλο; Ή τίποτε; Οχι, τίποτε. Δεν μπορεί ένας μεγάλος έλλην ηγέτης να είναι και παιχνιδιάτορας.

Εδώ είδαμε ακόμα και τον βαθύ Τούρκο, Ταγίπ Ερντογάν, να τραγουδάει δημοσία και ο λαός του να μην τον παρεξηγεί – αλλά σε εμάς είναι αλλιώς. Και πράγματι, αναρωτιέται κανείς γιατί άραγε έχουμε γίνει έτσι; Γιατί μας κατατρώει η ανιαρή σοβαροφάνεια και ο βαρετός πολιτικός λόγος, γιατί αποκλείουμε την ανθρώπινη πλευρά των ηγετών, τη χαρά των πραγμάτων, και το ότι ακόμα και τα πιο σοβαρά μπορούν να διατυπωθούν με ανάποδο, παιγνιώδη τρόπο, να γίνονται πιο αποδεκτά, χωρίς να αλλάζει η βαρύτητά τους; «Οι ελαφροί ας με λέγουν ελαφρόν» λέει η γνωστή ρήση του Αλεξανδρινού – «στα σοβαρά πράγματα ήμουν πάντα επιμελέστατος».

Εχουμε, λοιπόν, έλλειψη εθνικής αυτοπεποίθησης; Δεν διαθέτουμε την παράλληλη ειρωνική όραση; Είμαστε εθισμένοι στον τυπικό λόγο; Γιατί δεν ανεχόμαστε ότι ένας πολιτικός μπορεί να παίζει μουσική ή να χορεύει δημοσία, όπως έκανε πρόσφατα ο Ούγγρος μετά την ήττα του Ορμπαν; Μήπως θεωρούμε τη μουσική κάτι κατώτερο, ως δραστηριότητα; Πως οποιοσδήποτε πολιτικός είναι οπωσδήποτε πιο σοβαρός από τον Μάνο Χατζιδάκι; Περίεργο. Ακόμα και παλιότερα, όσους βασάνιζαν κάποιο όργανο, τους βλέπαμε ως ένα πράγμα που ήταν στα όρια της ανοχής μας – ας πούμε, το ότι ο Κύρκος έπαιζε φυσαρμόνικα, το αντιμετωπίζαμε συγκαταβατικά και μάλλον ως μια γραφική πλευρά του.

Ο πειραχτικός, παιγνιώδης λόγος και η ανθρώπινη πλευρά των πολιτικών δεν είναι ακόμα κάτι ανεκτό στη σοβαροφανή Ελλάδα. Γιατί άραγε; Δεν μπορούμε να δούμε αλλιώς, υπεράνω, τον θνητό εαυτό μας ή τη βαθύτερη φαιδρότητα των πραγμάτων μέσα στην ταυτόχρονη σοβαρότητά τους; Ποια διάσταση μας λείπει; Ποια ενδιάμεση διαδρομή; Και γιατί ένα σαξόφωνο (του Κλίντον) είναι πιο σοβαρό από το ηπειρώτικο κλαρίνο, από το μπουζούκι, ή το αντίστροφο; Μπανγκαράνγκα.