Σινεμά made in Japan

Ενα από τα χαρακτηριστικά της φετινής διοργάνωσης είναι η συμμετοχή στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα τριών ταινιών από την Ιαπωνία, με την υπογραφή τριών διαφορετικών σκηνοθετών να ανταγωνίζονται για τον Χρυσό Φοίνικα. Εξ αυτών οι δύο, ο Χιροκάζου Κόρε-Εντα και ο Ριουσούκε Χαμαγκούτσι, είναι ήδη γνωστοί και έχουν βραβευτεί στο παρελθόν. Ο Κόρε-Εντα που παρουσιάζει φέτος την ταινία «Sheep in the box» (Πρόβατα στο κουτί) έχει συμμετάσχει σε πολλές διοργανώσεις του Φεστιβάλ των Καννών, έχει κερδίσει βραβεία και το 2018 απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα για την ταινία «Κλέφτες καταστημάτων».

Από την πλευρά του, ο Χαμαγκούτσι εμφανίζεται φέτος για δεύτερη φορά στο διαγωνιστικό τμήμα με την ταινία «Sudain» (Ξαφνικά). Το 2021 ο Χαμαγκούτσι είχε αποσπάσει το βραβείο σεναρίου για την ταινία «Drive my Car». Θα πρέπει δε να θυμίσουμε ότι μετά τη βράβευσή τους στην Κυανή Ακτή, τόσο οι «Κλέφτες καταστημάτων» όσο και το «Drive my Car» έφτασαν ως τις υποψηφιότητες των Οσκαρ και το «Drive my Car» απέσπασε το Οσκαρ καλύτερης διεθνούς ταινίας.

Οσο για τον τρίτο Ιάπωνα του φετινού διαγωνιστικού τμήματος, αυτός είναι ο Κότζι Φουκάντα που εμφανίζεται σε αυτό το τμήμα για πρώτη φορά με την ταινία «Nagi notes». Εδώ, θα πρέπει να επισημανθεί ότι φέτος η Ιαπωνία είναι η χώρα που τιμάται στην Αγορά του φεστιβάλ (Marche du film).

«Οταν σκέφτεσαι το ΑΙ, αναπόφευκτα, σκέφτεσαι την ανθρωπότητα» είπε ο Κόρε-Εντα μιλώντας για την ταινία «Sheep in the box» η οποία παρακολουθεί τις συνέπειες που θα έχει η απόφαση ενός ζευγαριού (Αγιάσε Χαρούκα, Γιαμαμότο Νταΐγκο) να υιοθετήσουν ένα humanoid το οποίο θυμίζει εκπληκτικά το πεθαμένο παιδί τους. «Το ενδιαφέρον μου για το ΑΙ είχε αρχίσει πολύ πριν γίνει το πιο πολυσυζητημένο θέμα των ημερών μας» είπε ο Κόρε-Εντα και πράγματι, σε μια προηγούμενη ταινία του, την «Air Doll» (δεν έχει προβληθεί στη χώρα μας), σχολίασε τη δυναμική ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο μη ανθρώπινο, αν και σε αντίθεση με την καινούργια ταινία του, εκεί το μη ανθρώπινο ήταν νεκρό. Ο Κόρε-Εντα διάβασε ένα άρθρο για μια κινεζική επιχείρηση, η οποία φέρνει πεθαμένους «ξανά στη ζωή» τροφοδοτώντας μια ψηφιακή βάση δεδομένων με πληροφορίες για τη ζωή τους. «Προσωπικά έχω μετανιώσει για τα πράγματα που δεν μπόρεσα ποτέ να πω στη μητέρα μου, οπότε είμαι σε θέση να καταλάβω τους ανθρώπους που δεν έχουν καταφέρει να επικοινωνήσουν όπως θα ήθελαν με άλλους».

Βεβαίως, ο ιάπωνας σκηνοθέτης επεσήμανε ότι την ίδια ώρα «είναι ηθικά επισφαλές για τους ζωντανούς να χρησιμοποιούν τους νεκρούς για την άνεσή τους. Το τελικό ερώτημα πάντως φαίνεται να είναι το εξής: Πού, τελικά, ανήκουν οι νεκροί;».

Κατά μία έννοια, το θέμα του θανάτου απασχολεί και τον Ριουσούκε Χαμαγκούτσι στην γαλλοϊαπωνικής συμπαραγωγής ταινία «Ξαφνικά» στην οποία παρακολουθούμε τη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε μια Γαλλίδα (Βιρζινί Εφιρά) αφοσιωμένη στη δουλειά της ως υπεύθυνη σε έναν οίκο ευγηρίας, με μια γιαπωνέζα σκηνοθέτιδα (Τάο Οκαμότο) που βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο του καρκίνου.

Αυτή η σχέση αναπτύσσεται με πολλή υπομονή και σημασία στις λεπτομέρειες από τον σκηνοθέτη ο οποίος υπογραμμίζει – ίσως κάπως υπερβολικά – τον τρόπο λειτουργίας του ιδρύματος στο οποίο εργάζεται η ηρωίδα της Εφιρά και τα εμπόδια που αντιμετωπίζει ώστε να λειτουργήσει όπως πρέπει. Η ταινία δεν μπορεί να αποφύγει τον διδακτισμό και η μεγάλη της διάρκεια, περισσότερο από τρεις ώρες, κάνει ακόμα πιο δύσκολη την παρακολούθησή της.

Στην ταινία «Nagi notes» ο Κότζι Φουκάντα παρακολουθεί τα δρώμενα σε μια μικρή πόλη της ιαπωνικής επαρχίας, στην οποία εμφανίζεται μια αρχιτέκτων, προκειμένου να επισκεφτεί τη γλύπτρια, πρώην κουνιάδα της. Οι δύο γυναίκες επανεξετάζουν κοινές αναμνήσεις και αγωνίζονται να ξεδιαλύνουν τις πολύπλοκες προοπτικές που καθορίζουν το παρελθόν και το επικείμενο μέλλον τους. Αυτή η ήσυχη, μελαγχολική ταινία χαρακτήρων κινείται σε αργούς αλλά συναρπαστικούς ρυθμούς και στην ατμόσφαιρά της νιώθεις κάτι από το κλασικό ιαπωνικό σινεμά, αποδεικνύοντας ότι ο Φουκάντα είναι ένας καλός μαθητής του ειδώλου του, Μίκιο Ναρούσε.