Προστατευόμενη γλώσσα

Με εμφατικό τρόπο προβάλλει η Νέα Δημοκρατία την επιλογή της να συμπεριλάβει στην πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης που έκανε την πρόβλεψη για προσθήκη της προστασίας της ελληνικής γλώσσας στις συνταγματικές διατάξεις.

Μάλιστα, τόσο ο Πρωθυπουργός όσο και άλλα κυβερνητικά στελέχη εγκάλεσαν τις πέραν της ΝΔ δεξιές πολιτικές δυνάμεις για τη μη εξαρχής συναίνεσή τους στη σχετική πρόταση. Αλλωστε, η απουσία σχετικής πρόβλεψης έχει συχνά συζητηθεί εντός του δεξιόστροφου τμήματος της δημόσιας σφαίρας τα τελευταία χρόνια.

Βεβαίως, μια μικρή αναδρομή στη συνταγματική – και γλωσσική – ιστορία, δείχνει ότι κάθε άλλο παρά τυχαία είναι η απουσία αναφοράς στη γλώσσα από το Σύνταγμα του 1975 και μετά. Και αυτό γιατί η χώρα ταλανίστηκε για πολλές δεκαετίες από το γλωσσικό ζήτημα, καθώς μέχρι και το 1976, που καθιερώνεται η δημοτική ως μόνη γλώσσα στην εκπαίδευση, είχαμε την εκρηκτική αντίφαση – άλλη γλώσσα να μιλάει ο λαός και άλλη το κράτος.

Εξού και η επιβαλλόμενη κατάργηση το 1975 της προηγούμενης συνταγματικής πρόβλεψης που όριζε ως επίσημη γλώσσα της χώρας τη γλώσσα στην οποία συντάσσονταν οι νόμοι. Κατά συνέπεια, η αφαίρεση κάθε συνταγματικής πρόβλεψης για το ποια είναι η «επίσημη γλώσσα» ήταν στην πραγματικότητα μια λυτρωτική στιγμή που απάλλαξε τους πολίτες από την υποχρέωση συνεννόησης σε μια τεχνητή και μη ομιλούμενη γλώσσα.

Γνωρίζω ότι οι σημερινοί υποστηρικτές της «προστασίας της ελληνικής γλώσσας» δεν υποστηρίζουν την επιστροφή στην καθαρεύουσα, παρότι ένας ορισμένος γλωσσαμυντορισμός επιβιώνει στην διαρκώς επαναλαμβανόμενη – και γλωσσολογικά ατεκμηρίωτη – θέση ότι η γνώση των ιστορικών μορφών της ελληνικής γλώσσας (ιδίως δε της αττικής διαλέκτου) βοηθάει στην καλύτερη χρήση της κοινής νέας ελληνικής.

Σήμερα η «προστασία» αφορά πρωτίστως τους κινδύνους από την υποτιθέμενη «εισβολή ξένων λέξεων». Βεβαίως, μια προσεκτική μελέτη δείχνει ότι αυτή η συζήτηση επανέρχεται περίπου από την αρχή του νεοελληνικού κράτους και ότι στην πραγματικότητα μεγάλος αριθμός «ξενικών» λέξεων που κατά καιρούς στοχοποιήθηκαν, πλέον δεν χρησιμοποιείται (ας αναφέρω ενδεικτικά το πλήθος γαλλισμών του πρώτου μισού του περασμένου αιώνα).

Σε τελική ανάλυση, τα δάνεια και αντιδάνεια είναι κομμάτι του ίδιου του φυσικού μηχανισμού εξέλιξης κάθε ομιλούμενης γλώσσας. Για να μην αναφερθώ σε «γλωσσικούς πανικούς» όπως αυτός για τα διαβόητα greeklish που συνήθως αναλογούσαν σε παντελή άγνοια του Διαδικτύου.

Σε κάθε περίπτωση, εάν όντως η κυβέρνηση θα ήθελε να συμβάλει όχι στη συμβολική (αλλά τελικά άνευ αποτελέσματος) «προστασία» της ελληνικής γλώσσας, αλλά στην επιστημονική μελέτη της, την αναβαθμισμένη διδασκαλία, και την ανανέωση της ικανότητάς της να ενσωματώνει ορολογία, θα μπορούσε πολύ απλά να ενισχύει – αντί να αντιμετωπίζει ως εξ ορισμού «μη παραγωγικά» – τα πανεπιστημιακά τμήματα και ερευνητικά κέντρα που ασχολούνται με τη φιλολογία, τη γλωσσολογία και τη λεξικογραφία, αλλά και να ανακόψει την εντεινόμενη τάση να μην αντιμετωπίζεται ως ιδιαιτέρως σημαντική η παραγωγή επιστημονικών δημοσιεύσεων στα ελληνικά αντί των ολοένα και πιο υποχρεωτικών αγγλικών.