Προεδρικά διατάγματα

Σχεδόν έξι αιώνες από την Αλωση της Πόλης, εκατέρωθεν του Αιγαίου η επέτειος αποτελεί κάθε χρόνο την αφορμή για τριβές κι ένα παιχνίδι εντυπώσεων, αναλλοίωτο στον χρόνο. Στη δυτική πλευρά του Αιγαίου η ημέρα έχει εντυπωθεί στον συλλογικό νου ως η πιο μαύρη σελίδα στη μακραίωνη πορεία του Ελληνισμού. Στην ανατολική πλευρά προβάλλουν την 29η Μαΐου ως την ημέρα που σφράγισε τη δική τους ιστορία – με την έδρα τους στην Κωνσταντινούπολη, οι Οθωμανοί δημιούργησαν αυτοκρατορία.

Η ίδια ημέρα στην πραγματικότητα συντηρεί από το 1453 την καχυποψία και την ανασφάλεια ανάμεσα σε Ελληνες και Τούρκους. Περισσότερο και από τη Μικρασιατική Καταστροφή ή τον Αττίλα στην Κύπρο, η Πόλη εξακολουθεί και για τις δύο πλευρές να αποτελεί το κρίσιμο στοιχείο που περιγράφει τη μεγάλη νίκη και τη μεγάλη ήττα. Και ουκ ολίγοι στην Τουρκία θεωρούν ότι απώτερος στόχος των Ελλήνων, γενιές πριν και γενιές μετά τη σημερινή, είναι να ξαναπάρουν την Κωνσταντινούπολη.

Στη βάση αυτή και με στόχο μια πρόκληση στην πρόκληση του κυοφορούμενου τουρκικού νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα», παλαιός διπλωμάτης σχολίαζε μεσοβδόμαδα ότι η ελληνική κυβέρνηση θα μπορούσε, ως απάντηση, να καταθέσει στη Βουλή νομοσχέδιο που θα προβλέπει ότι η πρωτεύουσα της Ελλάδας θα μεταφερθεί εντός εύλογου χρόνου από την Αθήνα στην Κωνσταντινούπολη, όταν εκείνη δεν θα βρίσκεται υπό τουρκική κυριαρχία και περιέλθει στην ελληνική. Θα μπορούσε μάλιστα να εξουσιοδοτεί τον τότε πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας να ορίζει με προεδρικά διατάγματα το χρονοδιάγραμμα και τις διαδικασίες αυτής της μεταφοράς. Προφανώς ο διπλωμάτης αστειευόταν – θέλοντας να καταδείξει, ωστόσο, πόσες παραδοξότητες μπορεί να ακολουθήσουν τη νέα τουρκική πρόκληση.

Που, σε κάθε περίπτωση, οδηγεί σε μια νέα κατάσταση τα ελληνοτουρκικά, όσο κι αν η Αγκυρα επιχειρήσει να υποβαθμίσει τη σημασία της κίνησης.  Η καχυποψία που επιστρέφει είναι το λιγότερο που θα καταγραφεί εν μέσω θέρους στις διμερείς σχέσεις. Το ζητούμενο είναι εάν το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» θα σηκώσει κύματα στο Αιγαίο και, ακόμη περισσότερο, εάν μπορεί να οδηγήσει και πάλι σε αχαρτογράφητα νερά και ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Οσον αφορά τη συζήτηση που έχει ανοίξει εσχάτως σε αρκετά κομματικά γραφεία για το ενδεχόμενο σε Αθήνα και Αγκυρα να επενδύουν προσεχώς σε ένα σκηνικό ελεγχόμενης έντασης για να υπηρετήσουν εσωτερικές, εκλογικές ατζέντες, αρμόδιες πηγές τονίζουν ότι στερείται λογικής.

Σε ένα τεταμένο σκηνικό ουδείς σώφρων μπορεί να διασφαλίσει ότι τα πράγματα δεν θα βγουν εκτός ελέγχου. Τα παραδείγματα γι΄ αυτό είναι αμέτρητα. Οπως αναγνωρίζουν επίσης ότι το λιγότερο που θα εξασφαλίσει η Τουρκία, εφόσον προχωρήσει με το προκλητικό νομοσχέδιο, είναι να έχει προσθέσει νέα ζητήματα δίπλα στο casus belli και στις γκρίζες ζώνες, κάνοντας ακόμη δυσκολότερη την ελληνοτουρκική προσέγγιση.

Θα έχει ενδιαφέρον η ευρωπαϊκή αντίδραση μπροστά στη νέα διελκυστίνδα που ξεκινά στο Αιγαίο και γενικότερα στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως και οι επιπτώσεις που θα υπάρξουν για τους διαύλους Αθήνας και Αγκυρας. Αυτοί οι δίαυλοι έχουν καταφέρει την τελευταία τριετία να σβήσουν έγκαιρα εστίες έντασης που θα δοκίμαζαν τα «ήρεμα νερά», αλλά είναι αμφίβολο εάν σε μια ανατροπή σκηνικού θα καταφέρουν να διατηρήσουν τη δυναμική τους. Μέσα από μια συνάντηση του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Χακάν Φιντάν, στις 12 Ιουνίου στα Τίρανα, ίσως προκύψουν περισσότερα για την επόμενη ημέρα στη διαδικασία προσέγγισης ή τουλάχιστον απαντήσεις για τις διαστάσεις της τουρκικής ανασφάλειας που θεωρεί η Αθήνα ότι υποκρύπτει το επίμαχο νομοσχέδιο.

Η κατεύθυνση που θα πάρει μια ενδεχόμενη συνάντηση των δύο υπουργών Εξωτερικών, με αφορμή μια σύνοδο που οργανώνουν Αλβανοί και Ουκρανοί, προφανώς και συνδέεται άρρηκτα με το τουρκικό χρονοδιάγραμμα. Σε διαφορετικό κλίμα θα συναντηθούν εάν το νομοσχέδιο έχει προωθηθεί στην τουρκική Βουλή και άλλη ατμόσφαιρα θα επικρατεί εάν διατηρείται ακόμη η κατάσταση αναμονής. Πρωτίστως, όμως, από τη στάση του Φιντάν η Αθήνα θα επιδιώξει να αντιληφθεί εάν στην Αγκυρα αποκτούν ξανά τον πρώτο λόγο τα «γεράκια»…