Η τέχνη της μίμησης και της αντιγραφής

Ολόκληρη η πολιτική και όλες τις εποχές είναι η τέχνη – συχνά – της μίμησης, της αντιγραφής και των αντιδανείων. Ακόμη συχνότερα είναι η συμπερίληψη εγκιβωτισμών φράσεων, ρήσεων, σλόγκαν πετυχημένων ή ακόμη και ξεχασμένων που κάθε φορά επιχειρείται η δική τους επικαιροποίηση και που αποκτούν νέα χαρακτηριστικά στην πολιτική αρένα.

Από τον άνω κανόνα δεν θα ξέφευγε η ελληνική πολιτική σκηνή και για όλη τη Μεταπολίτευση και ιδίως για σήμερα που η ρευστότητα και η υποεκπροσώπηση των κοινωνικών ομάδων ως έναν βαθμό είναι

ελκτική για δυναμικές καμπάνιες, ατάκες, παραπομπές από τους φορείς των ιδεών και προτάσεων και από τα νέα ή παλιά κόμματα.

Ο Ανδρέας, το ΕΑΜ και ο Βλαντίμιρ Λένιν

Ξεκινώντας από την τρέχουσα αντιπαράθεση η ίδρυση νέου κόμματος με τον τίτλο ΕΛΑΣ από τον Αλέξη Τσίπρα και η όλη τελετουργία στο Θησείο την 26η Μαΐου εκ των πραγμάτων πυροδότησε αντιδράσεις. Η όλη σκηνοθεσία, ο τρόπος που ο πρώην Πρωθυπουργός κόμισε και έδειξε τη διακήρυξη του κόμματος, το μικρό κορίτσι που έφερε επτασφράγιστο το όνομα στον ίδιο, ακόμη και μερικές φράσεις από την ομιλία του Τσίπρα, έφεραν ένα πανηγύρι στα κοινωνικά δίκτυα αλλά και μια πολεμική από πολλές κατευθύνσεις.

«Γιατί ο αγώνας για μια Ελλάδα δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και προοπτικής δεν ανήκει σε κανέναν “αναντικατάστατο”. Δεν ανήκει σε κανέναν κακό αντιγραφέα….]» σημείωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στην εκδήλωση της Επιτροπής Συμπαράταξης και Διεύρυνσης για την Αυτοδιοίκηση της περασμένης Τετάρτης. Το ΠΑΣΟΚ σταθερά εγκαλεί τον Τσίπρα για μιμήσεις ή αντιγραφές του Ανδρέα Παπανδρέου, ακόμη και στην εκφορά και χροιά του λόγου. Οταν ακόμη δεν είχε επισημοποιηθεί δε το όνομα ΕΛΑΣ και υπήρχε το σενάριο για την Πυξίδα – που σταθερά επίσης ανέφερε ως λέξη ο Αλέξης Τσίπρας στις ομιλίες στις παρουσιάσεις του βιβλίου του Ιθάκη – οι του ΠΑΣΟΚ υπενθύμιζαν το βιβλίο του Κώστα Λαλιώτη. Και όταν εισήλθε εκ νέου στη στρατηγική Τσίπρα ο όρος «κυβερνώσα Αριστερά» πολλοί επίσης θυμήθηκαν το αντίστοιχο πόνημα του Κώστα Σκανδαλίδη.

Αναπόφευκτα φορέας επίθεσης στον Τσίπρα για το όνομα ΕΛΑΣ αλλά και το νέο περιεχόμενο της εκφώνησής του ήταν και το ΚΚΕ. «Δεν είναι η πρώτη φορά που ο κ. Τσίπρας προσπαθεί να καπηλευτεί την Ιστορία», διέρρεαν από τον Περισσό. Οι συνδηλώσεις που φέρει η ΕΛΑΣ στο προσκήνιο είναι σημείο τριβής για ένα μέρος της Αριστεράς με τον Τσίπρα. Βασικά τριβής με το ΚΚΕ. Είχε προηγηθεί πριν από το Θησείο η επαναλαμβανόμενη φράση – αντιδάνειο που αποδίδεται στον Λένιν διά στόματος του πρώην πρωθυπουργού: «Τον Μάρτιο είναι νωρίς, τον Σεπτέμβριο είναι αργά». Το ακούσαμε από τον Τσίπρα στον διάλογο με νέους – Unmute Now – και πάει στη λενινιστική ρήση και προσταγή τις παραμονές της Οκτωβριανής Επανάστασης. Οταν δηλαδή ο ρώσος επαναστάτης και θεωρητικός συμβούλευε τους μπολσεβίκους να κάνουν στις 25 Οκτωβρίου την επανάσταση γιατί «στις 24 θα είναι νωρίς και στις 26 πολύ αργά».

Η Χίλαρι Κλιντον και ο Αβραάμ Λίνκολν

Ρήσεις και φράσεις και σκηνοθεσίες όμως δεν αντιγράφονται ή δεν γίνονται δάνεια μόνο από τη μία πλευρά του πολιτικού τόξου. Η πρόσφατη ρήση – δίλημμα που έθεσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης για το ποιος θα σηκώσει το τηλέφωνο στις 3 το πρωί κατά τη διάρκεια μιας οξύτατης κρίσης μόνο δική του δεν είναι. Αρκετοί θυμήθηκαν πως παρέπεμπε στην επικοινωνιακή στρατηγική της Χίλαρι Κλίντον όταν το 2008 διεκδικούσε το χρίσμα των Δημοκρατικών.

Αν πάλι αυτές τις ημέρες ακούτε από πολιτικούς μας τη φράση – ως αιχμή στρατηγικής – «από την κοινωνία, με την κοινωνία, για την κοινωνία», να θυμάστε πως μια ερμηνεία είναι πως επίσης αποτελεί αντιδάνειο από την αποστροφή ενός λόγου που εν μέρει αποδίδεται στον Αβραάμ Λίνκολν, «ότι η διακυβέρνηση του λαού, από τον λαό, για τον λαό δεν θα εκλείψει από τη γη», από την 19η Νοεμβρίου του 1863 στα εγκαίνια του Εθνικού Στρατιωτικού Νεκροταφείου στο Γκέτισμπεργκ της Πενσιλβάνια.

Η επιχείρηση «Καθαρά χέρια» και ο Παλαμάς

«Και όσοι λείπετε ελάτε να βρούμε με διάλογο τους τρόπους να ενωθούμε, με καθαρά χέρια, με καθαρό βλέμμα, με πίστη, με θάρρος…]» είπε η Μαρία Καρυστιανού στη δική της ιδρυτική πράξη του κόμματος Ελπίδα για τη Δημοκρατία, θυμίζοντας την επιχείρηση «Καθαρά χέρια» που ξεκίνησε το 1992 στην Ιταλία, όταν μια ομάδα δικαστικών υπό τον Αντόνιο ντι Πιέτρο – μετέπειτα πολιτικό και πρόσφατα υποστηρικτή των μεταρρυθμίσεων της Μελόνι – άρχισε να ερευνά υποθέσεις σκανδάλων ανατρέποντας όλο το πολιτικό σκηνικό. Είχε και Κωστή Παλαμά η ομιλία Καρυστιανού: «Χρωστάμε σε όσους ήρθαν, πέρασαν, θα ‘ρθουν, θα περάσουν. Κριτές θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί», από τον «Δωδεκάλογο του Γύφτου», αν και εκεί ο ποιητής έλεγε «χρωστάτε». Ο Τσίπρας τέλος επέλεξε τη ρήση του στρατηγού Μακρυγιάννη «να βρεθούμε ξανά στο εμείς» για τα δικά του πολιτικά «γεννητούρια».