Πόσο αντέχει το καθεστώς;

Οι τελευταίες εξελίξεις στο Ιράν έχουν ενισχύσει, κυρίως στα κοινωνικά δίκτυα, προσδοκίες για επικείμενη κατάρρευση του καθεστώτος. Η ιρανική πραγματικότητα, ωστόσο, δεν φαίνεται να υπακούει σε τόσο απλουστευτικά σχήματα.

Παρά το εύρος και την ένταση των κινητοποιήσεων, ίσως τη σοβαρότερη αμφισβήτηση που έχει αντιμετωπίσει το καθεστώς από το 1979, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις άμεσης αποσύνθεσης του κρατικού μηχανισμού. Οι βασικοί μηχανισμοί καταστολής, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και της πολιτοφυλακής Μπασίτζ, παραμένουν συνεκτικοί, χωρίς εμφανείς

Ενα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην αποτίμηση της κατάστασης είναι ο τεράστιος όγκος παραπληροφόρησης που κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο. Το εκτεταμένο μπλακάουτ στις τηλεπικοινωνίες περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα αξιόπιστης ενημέρωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα σενάρια περί επικείμενης φυγής του ανώτατου ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, τα οποία μέχρι στιγμής δεν επιβεβαιώνονται από ανεξάρτητες πηγές.

Ωστόσο παρά το μπλακάουτ και την έντονη αστυνόμευση, το οπτικό υλικό που καταφέρνει να διαρρεύσει δείχνει ότι οι κινητοποιήσεις συνεχίζονται με αμείωτη ένταση. Οι διαδηλώσεις είναι εκτεταμένες και η καταστολή σκληρή. Νεκροί, τραυματίες και μαζικές συλλήψεις δείχνουν ένα καθεστώς που δεν σκοπεύει να υποχωρήσει.

Αν υπάρχει κάτι που αξίζει πραγματικά να παρακολουθήσει κανείς σε τέτοιες συνθήκες,  είναι οι πιθανές διεργασίες στο εσωτερικό του κράτους: πιθανές ρωγμές στις πολιτικές ελίτ, διαφοροποιήσεις των ανώτερων αξιωματούχων ή στη στάση του τακτικού στρατού, ο οποίος παραμένει θεσμικά διακριτός από τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Την ίδια στιγμή, κάτι που υποτιμάται διαρκώς είναι το γεγονός ότι το καθεστώς εξακολουθεί να διαθέτει κοινωνικά ερείσματα. Οι προεδρικές εκλογές του 2024, παρά τις αμφισβητήσεις, έδειξαν ότι εκατομμύρια Ιρανοί συνεχίζουν να στηρίζουν συντηρητικές και υπερσυντηρητικές δυνάμεις. Αυτή η κοινωνική βάση, σε συνδυασμό με τα κοινωνικοοικονομικά δίκτυα της Μπασίτζ και τμημάτων των Φρουρών της Επανάστασης, λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι σε μια αιφνίδια κατάρρευση.

Πέραν αυτού, η αδύναμη κατάσταση της οργανωμένης αντιπολίτευσης στο εσωτερικό της χώρας περιπλέκει κάθε σενάριο αιφνίδιας κατάρρευσης του καθεστώτος. Δεν υπάρχει σήμερα μια ενιαία, αξιόπιστη πολιτική εναλλακτική δύναμη που θα μπορούσε να καλύψει άμεσα ένα ενδεχόμενο κενό εξουσίας, σε περίπτωση που το υφιστάμενο σύστημα υποστεί σοβαρό ρήγμα.

Υπάρχουν, βεβαίως, ομάδες και κινήσεις της ιρανικής διασποράς, οι οποίες εκφράζουν έντονη αντιπολιτευτική δράση στο διεθνές επίπεδο. Ωστόσο, παραμένουν κατακερματισμένες, με περιορισμένο οργανωτικό βάθος και χωρίς σαφή μηχανισμό συντονισμού που θα τους επέτρεπε να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο σε μια ταχεία πολιτική μετάβαση

Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης και η στενή συνεργασία με τη Ρωσία, η οποία με την παροχή τεχνογνωσίας έχει ενισχύσει την ικανότητα του καθεστώτος να ελέγχει την πληροφορία και να καταστέλλει τη διαφωνία.

Το Ιράν δεν είναι βέβαιο ότι βρίσκεται στο κατώφλι μιας άμεσης ανατροπής του καθεστώτος. Αναμφίβολα ωστόσο οι μέχρι τώρα διαθέσιμες πληροφορίες προμηνύουν μια παρατεταμένη περίοδο έντασης, κατά την οποία η ηγεσία θα κληθεί να σταθμίσει ανάμεσα στη σκλήρυνση και στην ελεγχόμενη αναπροσαρμογή.