Πώς θα είναι ο κόσμος το 2036; Πόλεμος, κατάρρευση θεσμών και AI

Πώς θα είναι ο κόσμος στον οποίο θα ζούμε (εάν ζούμε, φυσικά…) ύστερα από δέκα χρόνια; Θα είναι καλύτερος ή θα έχει γίνει χειρότερος – και σε τι; Θα μοιάζει ή όχι με τον σημερινό – με ποιον τρόπο και σε ποιον βαθμό; Θα έχει τους ίδιους πρωταγωνιστές – αν ναι, ποιοι θα είναι αυτοί και αν όχι, ποιοι θα είναι οι καινούργοι; Και τελικά, θα υπάρχει κόσμος ή μήπως θα έχει αφανιστεί – ή θα κινδυνεύει να αφανιστεί;

Αν δώσουμε βάση στην έρευνα του Atlantic Council – και δεν έχουμε ιδιαίτερο λόγο να μη δώσουμε – τότε η κατάσταση θα είναι χειρότερη σε σύγκριση με ό,τι βιώνουμε σήμερα. Αυτό, τουλάχιστον,

είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουν σχεδόν οι δύο στους τρεις από τους 447 ειδικούς που μετείχαν σε αυτή, για την ακρίβεια το 63%, προερχόμενοι από 72 διαφορετικές χώρες (ανάμεσά τους και δύο από την Ελλάδα) από όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη.

Το σίγουρο, σε κάθε περίπτωση, είναι πως τα συμπεράσματα της έρευνας αφορούν όλα τα βασικά ζητήματα με τα οποία είναι σήμερα αντιμέτωπη η ανθρωπότητα: τον ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και κυρίως των δύο υπερδυνάμεων, ΗΠΑ και Κίνας, καθώς και τη μελλοντική θέση της Ευρώπης και του αποκαλούμενου Παγκόσμιου Νότου, την επόμενη ημέρα του πολέμου στην Ουκρανία και του ΝΑΤΟ, την κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών (που μοιάζει να αναβιώνει μετά και το τέλος της Νέας START), τις προοπτικές των διεθνών θεσμών, το τοπίο στην οικονομία, τα νομίσματα και τα κρυπτονομίσματα – και, βεβαίως, τον ρόλο που θα διαδραματίζει η τεχνητή νοημοσύνη.

Συμπέρασμα

Η αλήθεια είναι πως ο παραπάνω οργανισμός δεν είναι ο πρώτος που έχει επιχειρήσει να κάνει τις προβλέψεις του με ορίζοντα δεκαετίας.

Κάτι ανάλογο έπραξε, πολύ πρόσφατα, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, στο πλαίσιο δικής του έρευνας, που φέρει τον γενικό τίτλο «Εκθεση για τους Κινδύνους Διεθνώς – 2026».

Εκεί μάλιστα όπου, σε αντίθεση με την έρευνα του Atlantic Council, οι πέντε από τις δέκα μεγαλύτερες απειλές έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τις αλλαγές που συντελούνται στο φυσικό περιβάλλον: στην πρώτη θέση, συγκεκριμένα, βρίσκονται τα ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ ακολουθούν η απώλεια της βιοποικιλότητας και η κατάρρευση των οικοσυστημάτων (2), οι κρίσιμες μεταβολές στα γήινα συστήματα και τις ισορροπίες (3), οι ελλείψεις σε βασικούς πόρους όπως το νερό (6) και η ρύπανση (10).

Πρέπει να σημειωθεί, επίσης, ότι ανάλογες προσπάθειες υπήρξαν και αρκετά νωρίτερα. Οπως, για παράδειγμα, μια ανάλυση του Ντάνιελ Ντρέζνερ στην «Washington Post» το 2016, ο οποίος επιχείρησε να διερευνήσει το τοπίο που θα έχει διαμορφωθεί στη διεθνής οικονομία το 2036, ήτοι δύο δεκαετίες μετά τη στιγμή που αποτύπωνε τις σκέψεις και πληροφορίες του. Ή ένα παρόμοιο (όσον αφορά το περιεχόμενο) του Τζιμ Ο’Νιλ που δημοσιοποιήθηκε στον «Economist» ακόμη νωρίτερα, το 2010, βάζοντας στο κάδρο του τις ΗΠΑ, την Κίνα και τις ομάδες BRICS και G7.

Αν θελήσουμε δε να εντοπίσουμε κάτι κοινό στις παραπάνω έρευνες και εκτιμήσεις, δεν θα δυσκολευτούμε να το βρούμε: ο κόσμος θα αλλάξει σημαντικά στα επόμενα δέκα χρόνια – πιθανότατα προς το χειρότερο.

Τα 10 βασικά συμπεράσματα της έρευνας του Atlantic Council

ΗΠΑ Vs Κίνας. Οι περισσότεροι έχουν πειστεί πως η οικονομία της Κίνας θα υπερκεράσει εκείνη των ΗΠΑ μέσα στην επόμενη δεκαετία. Η αμερικανική στρατιωτική μηχανή, όμως, θα συνεχίσει να είναι η πιο ισχυρή – παρ’ όλ’ αυτά, η Κίνα θα επιχειρήσει να αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο της Ταϊβάν με στρατιωτικά μέσα, όπως πιστεύουν οι δύο στους τρεις, κάτι που πιθανώς θα πυροδοτήσει παγκόσμια σύρραξη.

ΝΑΤΟ. Το μέλλον του ΝΑΤΟ θεωρείται αβέβαιο, ειδικά μετά και τη σύγκρουση των ΗΠΑ με τη Δανία και την ΕΕ για τη Γροιλανδία. Ετσι, σχεδόν οι μισοί πιστεύουν ότι η Συμμαχία δεν θα υπάρχει με την παρούσα μορφή της ύστερα από μία δεκαετία, ενώ είναι μοιρασμένοι (35% και 35%) εκείνοι που εκτιμούν πως ο ρόλος της θα είναι περισσότερο ή λιγότερο σημαντικός.

Ρωσία και Ουκρανία. Πάνω από τους μισούς (52%) εκτιμούν ότι η σύγκρουση θα καταλήξει σε ένα «πόλεμο στον πάγο», που θα μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναζωπυρωθεί, όταν το αντίστοιχο ποσοστό πέρυσι ήταν πολύ χαμηλότερο (43%). Ειδικά όσον αφορά τη Ρωσία, είναι αμελητέο το ποσοστό εκείνων που θεωρούν πως θα ηγεμονεύσει στον κόσμο (2%), αλλά μεγάλο (36%) όσων πιστεύουν πως θα διαλυθεί εκ των έσω.

Τεχνητή νοημοσύνη. Οι απαντήσεις επιβεβαιώνουν ότι οι επιπτώσεις της ΑΙ θα είναι καταλυτικές για όλες τις οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες. Η πλειοψηφία (56%) πιστεύει πως ο ρόλος της θα είναι θετικός – αν και έχει διπλασιαστεί το ποσοστό εκείνων που δηλώνουν ότι από εκεί θα προέλθουν οι μεγαλύτερες αναταράξεις (15% έναντι 7% πέρυσι). Σχεδόν έξι στους δέκα εκτιμούν πως θα έχει φτάσει ή ξεπεράσει τις ικανότητες του ανθρώπου.

Πυρηνικά όπλα. Εδώ καταγράφεται μια αντίφαση, με την πρώτη ματιά τουλάχιστον. Συγκεκριμένα, αν και το 85% πιστεύει πως στο κλαμπ των χωρών με πυρηνικό οπλοστάσιο θα υπάρχουν και νέα μέλη (πρωτίστως το Ιράν), είναι πολύ περισσότεροι σε σύγκριση με το 2025 (78% έναντι 52%) εκείνοι που θεωρούν πως δεν θα γίνει χρήση τέτοιων όπλων σε μια πολεμική σύγκρουση.

Ευρώπη. Πάνω από τους μισούς ερωτηθέντες (57%, από 48% πέρυσι και μόλις 31% το 2024) θεωρούν πως ναι μεν θα έχουν γίνει βήματα προς την κατεύθυνση μιας πιο αυτόνομης Ευρώπης, η πλειοψηφία όμως εκτιμά πως αυτή θα έχει μείνει πίσω στον ανταγωνισμό με ΗΠΑ και Κίνα – μόλις το 3% τη βλέπει ως ηγέτιδα στην οικονομία και ουδείς ως την πιο ισχυρή στρατιωτική δύναμη ως το 2036.

Κλίμα. Για πρώτη φορά εδώ και τρία χρόνια, οι ερωτηθέντες δεν αξιολογούν την κλιματική αλλαγή και τις συνέπειές της ως τη μεγαλύτερη απειλή που θα αντιμετωπίσει ο κόσμος την επόμενη δεκαετία – 17% έναντι 30% το 2025 και 37% το 2024 – κάτι που πιθανώς οφείλεται και στην κυριαρχία του «τραμπισμού» στις ΗΠΑ και την υποχώρηση του «πράσινου» αφηγήματος και στην Ευρώπη. Πάντως, σχεδόν οι δύο στους τρεις ερωτηθέντες εκτιμούν πως εντός της επόμενης δεκαετίας θα εκδηλωθεί πόλεμος για την πρόσβαση σε καθαρό νερό.

Δημοκρατία και θεσμοί. Πάνω από το 70% εκτιμά ότι ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών θα έχει συρρικνωθεί το 2036, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το ΝΑΤΟ φτάνει το 35% και για τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης μόλις το 18%. Αυτό, σε μεγάλο βαθμό, θεωρείται συνέπεια της υποχώρησης της δημοκρατίας και των αξιών της, καθώς το 44% εκτιμά πως η σημερινή κρίση θα βαθαίνει διαρκώς και θα οδηγήσει σε μια κατάσταση καταπίεσης.

Δολάριο Vs άλλων νομισμάτων. Οι περισσότεροι εκτιμούν μεν ότι ο «πράσινος θεός» θα παραμένει κυρίαρχος στις διεθνείς αγορές και συναλλαγές το 2036, ταυτόχρονα όμως είναι βέβαιοι (κατά 80%) ότι θα έχει χάσει «πόντους», ενώ ο ρόλος του και η θέση του θα αμφισβητούνται έντονα από τους ανταγωνιστές του. Πρωτίστως τα κρυπτονομίσματα, αλλά και το κινεζικό ρένμπινμπι – με το ευρώ να είναι σχεδόν αμελητέο.

Παγκόσμιος Νότος. Εδώ η εικόνα δεν είναι ενιαία. Για παράδειγμα, οι ερωτηθέντες που προέρχονται από τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου (μόλις το 18% επί του συνόλου των 447) απαντούν αλλιώς και με διαφορετικά κριτήρια από ό,τι εκείνοι από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη σε μια σειρά ζητήματα – από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την έκβασή του (βλέπουν νίκη της Ρωσίας) μέχρι τον ρόλο των ΗΠΑ και της Κίνας.