«Ποιος άναψε τη φωτιά;»

Η πρώτη διεθνής εμφάνιση του Αντι Μπέρναμ δεν έλαβε χώρα σε κάποια αίθουσα των Βρυξελλών ή της Ουάσιγκτον, αλλά στην πρωτεύουσα μιας χώρας υπό πολιορκία. Ο βρετανός πρωθυπουργός βρέθηκε αυτή την εβδομάδα στο Κίεβο ανάμεσα σε ευρωπαίους ηγέτες για τον εορτασμό των τριάντα πέντε ετών ανεξαρτησίας της Ουκρανίας.

Το Κρεμλίνο, που έχει επιλέξει τη Βρετανία ως τον βασικό ευρωπαϊκό «διάβολο» σ’ αυτόν τον πόλεμο, είχε προειδοποιήσει πως οποιαδήποτε επιπλέον στρατιωτική βοήθεια θα «έριχνε λάδι στη φωτιά». Η απάντηση

του Μπέρναμ, λίγο πριν προεδρεύσει της συνόδου της Συμμαχίας των Προθύμων, ηχούσε σχεδόν σαν παλιό ροκ ρεφρέν του Μπίλι Τζόελ: «Ποιος άναψε τη φωτιά;». Η απάντηση του τραγουδιού είναι «όχι εμείς». Πραγματικό βάπτισμα του πυρός στη διεθνή σκηνή.

Ο Μπέρναμ έφθασε στο Κίεβο κομίζοντας αμυντικά δώρα. Η Βρετανία παρέδωσε στον πρόεδρο Ζελένσκι σχέδια κατασκευής πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, ικανών να πλήξουν στόχους βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος. Η δε Ουκρανία ανταπέδωσε αυτό που οι «Times» περιέγραψαν ως «χρυσωρυχείο» απόρρητων πληροφοριών πεδίου: μια τεράστια βάση δεδομένων με εκατομμύρια καρέ από ρωσικά άρματα, συστήματα αεράμυνας, στρατεύματα και drones. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε 6,1 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα της Ουκρανίας. Σε μια ρητορική συνέχειας από τον Τζόνσον ως τον Στάρμερ, ο Μπέρναμ υπογράμμισε πως η Ουκρανία είναι «η πρώτη γραμμή που κρατά ασφαλή» την Ευρώπη.

Φυσικά, η επίσκεψη του Μπέρναμ στο Κίεβο δεν αφορά μόνο την Ουκρανία. Αποτελεί μέρος του ευρύτερου εγχειρήματος που ο ίδιος έχει θέσει στο επίκεντρο της εξωτερικής του πολιτικής: να φέρει τη Βρετανία και την ΕΕ ξανά κοντά. Ο ίδιος κάνει λόγο για την ανάγκη η επαναπροσέγγιση να γίνει τολμηρότερη, ενώ στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα μίλησε για «αλλαγή επιπέδου» στις διμερείς σχέσεις, χτισμένη πάνω στους δεσμούς άμυνας και ασφάλειας που σφυρηλατούνται στο έδαφος της Ουκρανίας. Ο Μπέρναμ, έξυπνα, χτίζει την επαναπροσέγγιση από το σημείο της μικρότερης αντίστασης στη βρετανική κοινή γνώμη.

Ως προς τα συγκεκριμένα, φέρεται διατεθειμένος να μειώσει τα δίδακτρα στα βρετανικά πανεπιστήμια για τους φοιτητές από την ΕΕ, με αντάλλαγμα ουσιαστικές παραχωρήσεις στο διμερές εμπόριο. Οι Βρυξέλλες ζητούν από την πλευρά τους χαμηλότερα δίδακτρα ως μέρος μιας συμφωνίας ελεύθερης μετακίνησης νέων κάτω των 30 και μόνο έτσι ξεκλειδώνουν οι συμφωνίες για τα τρόφιμα και την ενέργεια.

Το κόστος για τη Βρετανία δεν είναι αμελητέο καθώς τα πανεπιστήμιά της προειδοποιούν ότι το μέτρο θα πλήξει τους ήδη εύθραυστους προϋπολογισμούς τους, καθώς οι ευρωπαίοι φοιτητές θα πληρώνουν τα «εγχώρια» δίδακτρα των 9.790 στερλινών αντί των διεθνών, που φτάνουν τις 38.000. Η κίνηση του Μπέρναμ, σημειώνουν ήδη οι σχολιαστές, είναι λιγότερο φιλόδοξη απ’ όσο σχεδίαζε ο Στάρμερ, ο οποίος όχι μόνο στόχευε σε «εγχώρια» δίδακτρα για τους ευρωπαίους φοιτητές αλλά και σε άνοιγμα έως και 100.000 νέων θέσεων φοίτησης. Και όμως, υπάρχει κάτι υψηλότερο από τους προϋπολογισμούς της LSE ή της Οξφόρδης που φυσικά προτιμούν φοιτητές από την Ινδία, την Κίνα ή την Αμερική. Αυτό είναι η σημασία των πολιτισμικών και εκπαιδευτικών δεσμών της Βρετανίας με την Ευρώπη και η ανάγκη «να δοθούν ευκαιρίες στην επόμενη γενιά Βρετανών και Ευρωπαίων», όπως διέρρευσε η Ντάουνινγκ Στριτ.

Το δίλημμα του Μπέρναμ είναι οικείο: πόσο μπορεί ένας ηγέτης να χτίσει το αφήγημά του με συμβολισμούς, προτού κληθεί να πληρώσει τον λογαριασμό και να δυσαρεστήσει ορισμένους. Κι όμως, για μια Βρετανία που επί μία δεκαετία όριζε τον εαυτό της με βάση την απόσταση από την Ευρώπη, η σημερινή εικόνα έχει ειδικό βάρος. Ο Μπέρναμ επέλεξε να παρουσιαστεί στον κόσμο όχι ως «little Englander» (απομονωτιστής νησιώτης), αλλά ως ένας Ευρωπαίος ανάμεσα σε άλλους Ευρωπαίους. Ηταν η παρουσία μιας χώρας που έπειτα από χρόνια αμφιθυμίας μοιάζει έτοιμη να διαλέξει ξανά πλευρά – στην Ουκρανία, και ίσως όχι μόνο εκεί.

Ο Ιωάννης Χουντής ντε Φάμπρι είναι ιστορικός των ιδεών, συγγραφέας και σύμβουλος στη Βουλή των Λόρδων