«Πα λε πιανό»

Το βίντεο δείχνει μια αίθουσα λυκείου στη Γαλλία· όχι τάξη, πρέπει να είναι κάτι σαν χώρος εκδηλώσεων που βγάζει σε μία εσωτερική αυλή. Φαίνεται ολοκαίνουργιος ή πρόσφατα ανακαινισμένος – πολυτελής θα έλεγα, αν τον συγκρίνω με δικά μας δημόσια σχολεία. Τρεις – τέσσερις έφηβοι κουκουλοφόροι ξεσπάνε την οργή τους σε ένα πιάνο.

Το έχουν ρίξει κάτω, χοροπηδάνε επάνω του, το σπάνε, το καταστρέφουν. Από το βάθος ακούγεται η σπαρακτική φωνή κάποιας καθηγήτριας. Επαναλαμβάνει: «Pas le piano. Οχι το πιάνο». Το φωνάζει ξανά και ξανά.

Οχι εξαγριωμένη· απελπισμένη. Σαν να πρόκειται για μια ζωή που κινδυνεύει. Και σε ένα «πουρκουά» που λέει στο τέλος, λες και συμπυκνώνεται σε αυτό το «γιατί» όλη η αγωνία για μια κατάσταση, για έναν κόσμο που έχει ξεφύγει από τις νόρμες του, όπου έχει χαθεί και η στοιχειώδης σχέση μεταξύ αιτίου και αιτιατού.

Το όλο θέαμα είναι σοκαριστικό. Κι αυτό που το κάνει ακόμη χειρότερο και του δίνει έναν ιδιαίτερα δυσοίωνο συμβολισμό είναι ότι οι μαθητές που καταστρέφουν το πιάνο έχουν ανεβάσει το βίντεο στο Διαδίκτυο και σχολιάζουν με emoticon που γελάνε.

Τους φαίνεται δηλαδή αστεία η αγωνία της καθηγήτριας· ή μήπως η καταστροφή του πιάνου; Μόνο που με αυτή την κίνηση οι νεαροί μαθητές δεν πριονίζουν τα θεμέλια του συστήματος, όπως πιστεύουν. Καταστρέφουν απλώς ένα στοιχείο πολιτισμού. Διότι ουδεμία εξουσία αντιπροσωπεύει ένα πιάνο· μόνο στη μουσική παραπέμπει. Δηλαδή, στην κοντινότερη απόσταση μεταξύ των ανθρώπων.

Κατά την εξέγερση των μαθητών στη Γαλλία που έχει κλιμακωθεί τις τελευταίες ημέρες, έχουν καταγραφεί ξυλοδαρμοί πολιτών που διαμαρτυρήθηκαν επειδή έβαζαν φωτιές σε κάδους σκουπιδιών μπροστά στο σπίτι τους, έχουν περιλούσει με βενζίνα και έχουν ξυλοκοπήσει καθηγητές, αποπειράθηκαν να κάψουν γυναίκες που περίμεναν σε κάποια στάση.

Αυτά τα παιδιά δηλαδή, που διαμαρτύρονται για καλύτερες συνθήκες στα σχολεία τους και για μεγαλύτερες δαπάνες για την παιδεία, εκφράζουν τα αιτήματά τους μέσα από το μίσος κατά πάντων και την καταστροφή των πάντων. Μόνο που αυτό «των πάντων» δεν είναι εντελώς αόριστο. Εχει κάποιο σχήμα· του δυτικού πολιτισμού.

Εχουν σχέση οι τωρινές κινητοποιήσεις με τον Μάη του ’68 με τον οποίο τις παραλληλίζουν κάποιοι; Δεν νομίζω. Υπάρχουν δομικές διαφορές. Το φοιτητικό κίνημα του 1968 συνδέθηκε άμεσα με ένα αντίστοιχο εργατικό κίνημα. Τον Μάιο εκείνης της χρονιάς έγιναν στη Γαλλία απεργίες στις οποίες συμμετείχαν πάνω από εφτά εκατομμύρια εργαζόμενοι, η χώρα παρέλυσε.

Το πολιτικό σύστημα της Γαλλίας ήταν αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη μεταπολεμική κρίση, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις είχαν ξεκάθαρα πολιτικό πυρήνα. Και γρήγορα, με τους φοιτητές συντάχθηκαν οι καλλιτέχνες και οι διανοούμενοι της Γαλλίας προσδίδοντας μια άλλου είδους, και πρωτοφανή για την εποχή, δημοσιότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες εκείνων των ημερών είναι ο Ιβ Μοντάν στην πρώτη σειρά των διαδηλωτών.

Κυρίως όμως είχε συνθήματα· με πολλαπλά νοήματα. Από το «Κάτω από τα πεζοδρόμια είναι η παραλία» έως το «Απαγορεύεται η απαγόρευση», το «Τρέξε, σύντροφε, ο παλιός κόσμος είναι δίπλα σου» και το «Να είστε ρεαλιστές, ζητήστε το αδύνατον». Κυρίως όμως το περίφημο «Η φαντασία στην εξουσία». Και έχω την εντύπωση ότι οι φοιτητές του Μάη του ’68, οι παππούδες δηλαδή των σημερινών μαθητών, θα διαπίστωναν με μελαγχολία ότι η φαντασία δεν εκλείπει πλέον μόνο από την εξουσία, αλλά και από τη διαμαρτυρία.

Βέβαια, ο Μάης του ’68 ήρθε στην εκβολή μιας συναρπαστικής δεκαετίας, του 1960, που σφράγισε με τη φαντασία της και τις αποστάσεις που πήρε από τον παλιό κόσμο, τα κινήματα, την Τέχνη, τα πάντα. Δεν είναι τυχαίο που σαν σήμερα, την ίδια χρονιά, το 1962, οι Beatles κυκλοφόρησαν το πρώτο τους τραγούδι, το «Love me do» και βγήκε στους κινηματογράφους η ταινία «Δόκτωρ Νο», η πρώτη με τον Τζέιμς Μποντ.