Οταν το σινεμά «είδε» το πρώτο ρομπότ

Τόσο η λογοτεχνία όσο και όλα τα οπτικοακουστικά μέσα, αρχικά ο κινηματογράφος και αργότερα η τηλεόραση, εκτός από το ότι αντικατοπτρίζουν πτυχές της ανθρώπινης κοινωνίας και της εξέλιξής της, σε ορισμένες περιπτώσεις – περισσότερες ίσως από όσες θα περίμενε κανείς – έχουν χρησιμεύσει ως «παράθυρα» στο μέλλον. Σινεμά και λογοτεχνία έχουν προβλέψει τεχνολογικούς και πολιτιστικούς μετασχηματισμούς, πολύ πριν αυτοί γίνουν κάτι αυτονόητο στη ζωή μας. Με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη φαντασία του συγγραφέα Ιουλίου Βερν, λογοτέχνες όπως ο Ρέι Μπράντμπερι, ο Ισσάκ Ασίμοφ και ο Αλντους Χάξλεϊ και

Για παράδειγμα, τη δεκαετία του 1960, όταν τα σταθερά τηλέφωνα και οι ενσύρματες επικοινωνίες κυριαρχούσαν στον πραγματικό κόσμο, η αμερικανική τηλεοπτική σειρά «Star Trek» οραματίστηκε ένα μέλλον όπου οι άνθρωποι επικοινωνούσαν μέσω φορητών, ασύρματων συσκευών. Σήμερα, μπορούμε να φανταστούμε τον εαυτό μας χωρίς συσκευή σταθερής τηλεφωνίας, όχι όμως και χωρίς κινητής, οπότε ο επικοινωνιακός μηχανισμός του πληρώματος του Enterprise στο «Star Trek» αναγνωρίζεται πλέον ευρέως ως ο εννοιολογικός πρόδρομος του κινητού τηλεφώνου.

Tα παραπάνω μας υπενθυμίζει η πρόσφατη ανακάλυψη μιας μικρού μήκους ταινίας (διάρκειας μόλις 55 δευτερολέπτων) του γάλλου πρωτοπόρου του κινηματογράφου Ζορζ Μελιές, η οποία δημιουργήθηκε γύρω στο 1897 και υπήρξε διάσημη για την πρώτη εμφάνιση ενός ρομπότ στην οθόνη. Ο ίδιος ο όρος ρομπότ, δεν είχε καν μπει στο λεξιλόγιο, παρότι αργότερα η λέξη ρομπότ θα γινόταν αναπόσπαστο κομμάτι της καθομιλουμένης.

Ο Μελιές που γεννήθηκε το 1861 και ξεκίνησε την καριέρα του στον χώρο της ψυχαγωγίας ως μάγος του θεάτρου, άρχισε να οραματίζεται το μέλλον το 1895, όταν ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τις μικρού μήκους ταινίες των Ογκίστ και Λουί Λυμιέρ, των γάλλων αδελφών που είχαν εφεύρει την κάμερα και τον προβολέα Cinématographe. Αν και γνωστότερη ταινία του Μελιές θα είναι πάντα το «Ταξίδι στη Σελήνη», τώρα με αυτή τη μικρού μήκους, που έχει τίτλο «Ο Γκουγκούς και το αυτόματο» (Gugusse et l’Automate) αντιλαμβανόμαστε ότι αυτός μίλησε για τα ρομπότ πολύ πριν απ’ τον Φριτς Λανγκ και την επίσης κλασική ταινία του, «Metropolis» (1927). Από τότε βέβαια, τα ρομπότ θα εισχωρούσαν ποικιλοτρόπως στον κινηματογράφο, τροφοδοτώντας ακόμα και ηθογραφικές κωμωδίες σαν τον «Θείο μου» (1958) του Ζακ Τατί, επίσης προφητική ταινία καθώς μιλά για τα ρομπότ ως οικιακές συσκευές, κάτι που στους καιρούς μας είναι μια πραγματικότητα (στην οποία, ευτυχώς αρκετός κόσμος αντιστέκεται).

Το 1968, η ταινία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» (1968) θα σηματοδοτούσε μια καμπή στον τρόπο που ο κόσμος φανταζόταν την τεχνητή νοημοσύνη ως μέρος της ποπ κουλτούρας. Ο Hal 9000, ο ενσωματωμένος υπερυπολογιστής του διαστημοπλοίου στην ταινία, δεν ήταν απλώς ένα προηγμένο λειτουργικό σύστημα αλλά μια αισθανόμενη οντότητα ικανή να αλληλεπιδρά, να μαθαίνει, ακόμη και να εξαπατά τον άνθρωπο. Με τον Hal 9000 ο Κιούμπρικ προέβλεψε πολλές από τις σημερινές ηθικές ανησυχίες γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, πάνω στις οποίες αναπτύχθηκαν άλλες ιδέες όπως αυτή στο «Her» (2013) του Σπάικ Τζόνζι, μια ποιητική εξερεύνηση των σχέσεων ανθρώπου – τεχνητής νοημοσύνης, που και αυτή εστιάζει σε προηγμένους εικονικούς βοηθούς, όπως η φωνή του υπολογιστή, καμία άλλη από της Σκάρλετ Τζοχάνσον.