Οι ΗΠΑ ενώνουν την Ευρώπη

Οι προειδοποιήσεις του αμερικανού προέδρου Τραμπ για αποχώρηση των ΗΠΑ από την Ευρώπη είναι γνωστές ήδη από την πρώτη του θητεία. Ομως, σήμερα, ο πόλεμος στο Ιράν τις κατέστησε σοβαρότατο ενδεχόμενο. Για κάποιον ακατανόητο λόγο, οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αρνούνται να κατανοήσουν ότι δεν πρόκειται για φανταστικό σενάριο, μα για υπαρκτό, με δραματικές επιπτώσεις. Και αυτό όχι μόνον ως προς την αμυντική απογύμνωση έναντι της Ρωσίας, αλλά και επειδή, όσο και αν μοιάζει παραδοξολογία, η παρουσία των ΗΠΑ

Η ΕΕ, ειδικά στη μορφή που έχει κατασταλάξει, είναι ένας μηχανισμός αγοράς – με δομημένο συστηματικά προσανατολισμό την υπαγωγή της στη γερμανική οικονομία, που υπηρετούσαν και οι συμφωνίες με τη Μόσχα. Ομως δεν είναι, ούτε έχει δείξει το ελάχιστο πραγματικό σημάδι ότι μπορεί να εξελιχθεί ακόμα και εν μέσω τόσο μεγάλων κρίσεων, σε έναν μηχανισμό ο οποίος θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει απειλές στρατηγικού αμυντικού / γεωπολιτικού χαρακτήρα ως γνήσια πολιτική και στρατιωτική ένωση. Ούτε θέλει, ούτε μπορεί. Δεν τέθηκε και ποτέ πραγματικά και δεν θα συμβεί. Είναι νομοτελειακά προδιαγεγραμμένο.

Η αντιμετώπιση τέτοιων απειλών για λογαριασμό της Ευρώπης ήταν επί πολλές δεκαετίες υπόθεση των Αμερικανών – και μάλιστα δωρεάν για την Ευρώπη, ενώ κοστίζει πάρα πολύ ακριβά. Ακριβώς αυτή όμως ήταν και η περίοδος που η Ευρώπη βίωσε μία ιστορικά σπανιότατη εσωτερική περίοδο ειρήνης. Γιατί; Επειδή το σύνολο της αμυντικής – στρατιωτικής ατζέντας της βρισκόταν σε άλλα χέρια που λειτουργούσαν ως διπλός εγγυητής: και εξωτερικά, αλλά και εσωτερικά. Αυτό το καθεστώς δεν άφηνε περιθώρια να αναβιώσουν οι ιστορικά πάγιες ενδοευρωπαϊκές συγκρούσεις, ο πραγματικός κανόνας που διέπει σταθερά την ευρωπαϊκή ιστορία. Και που δεν τον ανέσχεσε η ΕΟΚ ή η ΕΕ, αλλά η πάγια παρουσία των Αμερικανών μέσω του ΝΑΤΟ.

Ουσιαστικά λοιπόν, η ατλαντική διάσταση της Ευρώπης την έσωσε πρωτίστως από τον… εαυτό της. Οχι η δημιουργία μιας αγοράς που ασφαλώς λειτουργεί επίσης συγκολλητικά, πλην όμως το όριό της είναι απολύτως ανεπαρκές για την αντιμετώπιση μείζονων διεθνών κρίσεων που μεταβάλλουν τις ισορροπίες ισχύος διά των όπλων – δηλαδή, εκεί που βρισκόμαστε και πάλι σήμερα.

Αν συνεπώς οι Αμερικανοί αποσυρθούν, αυτό δεν θα οδηγήσει σε μία «ενδυνάμωση» ή περαιτέρω ενοποίηση και εμβάθυνση, αλλά, αντίθετα, σε διάλυση της Ευρώπης από μέσα, ενδεχομένως δε βίαιη, λόγω της αναβίωσης των στρατηγικών αποκλίσεων και ανταγωνισμών της που ουδέποτε θεραπεύτηκαν. Οταν τα ευρωπαϊκά κράτη μείνουν και πάλι μόνα, χωρίς την «ομπρέλα» που τα περιχαρακώνει σε ένα κοινό πλαίσιο, δεν θα συγκλίνουν, αλλά θα αποκλίνουν, καθώς οι εθνικές τους ατζέντες θα υπερισχύσουν χωρίς όρια. Αυτό έχει καταστεί ήδη φανερό από μακρά σειρά χειρισμών και αποφάσεων των μεγάλων κρατών, αλλά και από την πλήρη αδιαφορία τους για την ΕΕ ως συνολική οντότητα ασφαλείας.

Στους Αμερικανούς, δεν πρόκειται πλέον να στοιχίσει σχεδόν τίποτα. Ούτε και έχουν ανάγκη να φύγουν τυπικά από το ΝΑΤΟ, αν τα εσωτερικά τους νομικά προβλήματα δεν το επιτρέψουν – επειδή όντως δεν είναι τόσο απλό. Ομως ένα και μόνον, που μπορεί να το κάνει ο Τραμπ χωρίς περιορισμούς, θα ήταν υπεραρκετό και το καθεστώς που θα δημιουργούσε θα ήταν αδύνατον να ανατραπεί στο μέλλον: απλά να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από τις ευρωπαϊκές χώρες, ίσως με κάποιες διμερείς εξαιρέσεις. Αυτό όχι απλώς αρκεί, αλλά περίπου συνιστά εγγύηση του τέλους της όποιας ένωσης της Ευρώπης – και πιθανώς ακόμα και της εσωτερικής ειρήνης σε αυτήν. Και χωρίς η Μόσχα να κάνει το παραμικρό.