«Οδύσσεια» – Ιλον Μασκ, σημειώσατε 1

Το διαδικτυακό κύμα προκατάληψης και λόγου μίσους, που εξελίχθηκε σε «πόλεμο» εναντίον της κινηματογραφικής μεταφοράς της «Οδύσσειας» διά χειρός Κρίστοφερ Νόλαν, οδήγησε σε ήττα του αμφιλεγόμενου τρισεκατομμυριούχου Ιλον Μασκ. Αυτό τουλάχιστον μαρτυρούν οι εντυπωσιακές εισπράξεις του πρώτου Σαββατοκύριακου για την ταινία αποδεικνύοντας ότι οι εκστρατείες μίσους που υποκινούνται από την (αμερικανική) Δεξιά δεν επηρεάζουν τις εισπράξεις στο ταμείο.

Ολα ξεκίνησαν την περασμένη άνοιξη, όταν ο Ιλον Μασκ αποφάσισε να επιστρέψει στη ρητορική περί λευκής υπεροχής που είχε ξεκινήσει στις αρχές

της χρονιάς. Αυτή τη φορά στόχος ήταν να «αποκαθηλώσει» την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, την οποία χαρακτήρισε ως ακόμη μία απόπειρα του «woke Χόλιγουντ» να καλλιεργήσει φυλετικό μίσος εναντίον των λευκών και ταυτόχρονα να κερδίσει Οσκαρ. Εφτασε μάλιστα στο σημείο να δηλώσει στο περιοδικό Variety ότι ο σκηνοθέτης «φτύνει τα όσια και τα ιερά του Ομήρου» (σε ελεύθερη απόδοση).

Καθώς η προωθητική εκστρατεία της ταινίας κορυφωνόταν, ο Μασκ δημοσίευσε δεκάδες αναρτήσεις στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης που του ανήκει, εκφράζοντας την αγανάκτησή του για τη συμμετοχή της βραβευμένης με Οσκαρ, μαύρης ηθοποιού Λουπίτα Νιόνγκο και του τρανς Ελιοτ Πέιτζ. Διέδιδε, μάλιστα, συχνά ψευδείς ισχυρισμούς ότι οι επιλογές αυτές έγιναν αποκλειστικά για να ικανοποιηθούν οι νέοι κανόνες συμπερίληψης της Ακαδημίας και να είναι επιλέξιμη η ταινία για τα βραβεία, όπως σημειώνει σε κατατοπιστικό δημοσίευμα ο Jesse Hassenger στον βρετανικό «Guardian».

Ο Μασκ μπορεί να αποτελεί μια βαθιά διχαστική προσωπικότητα, την οποία έχει αποδομήσει μεγάλο μέρος του κοινού. Ωστόσο, εξακολουθεί να διαθέτει αρκετή επιρροή και να απολαμβάνει τον θαυμασμό μιας θορυβώδους μειοψηφίας.

Ετσι, πολύ γρήγορα δεκάδες λογαριασμοί στα κοινωνικά δίκτυα άρχισαν να αναπαράγουν τη σκόπιμη παρανόησή του για το Χόλιγουντ και την Οδύσσεια. Πολλοί μάλιστα στράφηκαν ξαφνικά – και μάλλον κωμικά – εναντίον της ταινίας «Τροία» (2004), την οποία η δεξιά πτέρυγα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αποφάσισε ξαφνικά να αντιμετωπίζει ως αριστούργημα, παρότι στην πραγματικότητα αποτελεί πολύ μεγαλύτερη παραποίηση των ομηρικών επών από ό,τι η «Οδύσσεια» του Νόλαν.

Οι (ανεπηρέαστες) κριτικές

Για να αποκατασταθεί πλήρως η ιστορική ακρίβεια ο Ιλον Μασκ δήλωσε ότι θα δημιουργήσει μέσω της πλατφόρμας τεχνητής νοημοσύνης Grok Imagine μια νέα κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας που θα είναι «πιστή στην τέχνη του Ομήρου», αποκαλύπτοντας μάλιστα σε ανάρτησή του τρίλεπτο απόσπασμα από την ταινία με μια σκηνή ανάμεσα στον Οδυσσέα και τη νύμφη Καλυψώ.

Υστερα από εβδομάδες – ή και μήνες – διαμαρτυρίας από αγανακτισμένους δεξιούς για το γεγονός ότι η ταινία δεν επέλεξε αποκλειστικά έλληνες ηθοποιούς για μια ιστορία που περιλαμβάνει επίσης Κύκλωπες, θαλάσσια τέρατα και μια μάγισσα που μεταμορφώνει ανθρώπους σε γουρούνια, η «Οδύσσεια» εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του καλοκαιριού.

Τα συνθήματα του τύπου «go woke, go broke» («αν γίνεις woke, θα χρεοκοπήσεις») πνίγηκαν από τη δίψα του κοινού να δει το πάντρεμα του παραδοσιακού χολιγουντιανού θεάματος με πιο σύγχρονες προσεγγίσεις στη σκηνοθεσία, το μοντάζ και την επιλογή ηθοποιών, συνεχίζει ο «Guardian».

Είναι εύκολο να επισημάνει κανείς ότι όλες οι καταστροφολογικές προβλέψεις για την «Οδύσσεια» αγνοούσαν μια σειρά από παράγοντες: τον ίσως δημοφιλέστερο εν ενεργεία σκηνοθέτη του κόσμου. Ενα καστ γεμάτο μεγάλα ονόματα διαφορετικών γενεών και φυλετικών καταβολών. Το γεγονός ότι η συμμετοχή ορισμένων μη λευκών ηθοποιών δύσκολα συνιστά «άκαμπτα επιβεβλημένη διαφορετικότητα». Το γεγονός ότι τρεις από τους βασικούς πρωταγωνιστές είναι οι Ματ Ντέιμον, Αν Χάθαγουεϊ και Τομ Χόλαντ, όπως και το ότι οι κριτικές που προηγήθηκαν της προβολής της ταινίας στις αίθουσες ήταν αποθεωτικές.

Θα μπορούσε επίσης να υποστηρίξει κάποιος ότι για το ευρύ κοινό οι υποτιθέμενοι «woke» κινηματογραφικοί κριτικοί λειτουργούν ως ένα ισχυρό αντίβαρο στον αντι-woke διαδικτυακό ακτιβισμό. Ετσι εξηγείται για ποιο λόγο η «Οδύσσεια», με 95% θετικές κριτικές στο Rotten Tomatoes, έμεινε ουσιαστικά ανεπηρέαστη από κάθε πραγματική ή φανταστική διαμάχη σε αντίθεση με άλλες ταινίες που  βρέθηκαν στο στόχαστρο της Δεξιάς, όπως το «Supergirl» (53% θετικές κριτικές), επειδή η πρωταγωνίστριά του αναφέρθηκε γενικά στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, ή η «Χιονάτη» (39%), επειδή η πρωταγωνίστρια είναι μεικτής φυλετικής καταγωγής και κρίθηκε ότι δεν σέβεται αρκετά το πρωτότυπο παραμύθι.

Υπάρχει πιθανότατα να υποφώσκει κάποια αλήθεια σε όλο αυτό. Ισως όμως να σχετίζεται λιγότερο με τους κριτικούς και περισσότερο με την αυξανόμενη τάση του κοινού να στηρίζει εκείνον που διαφαίνεται πως θα αναδειχθεί νικητής.

Αλλες «woke» ταινίες

Oι θιασώτες των πολιτισμικών πολέμων, βέβαια, λατρεύουν να διακηρύσσουν νίκες όπου μπορούν. Ετσι, επικαλούνται ταινίες όπως το «Supergirl» ή τη «Χιονάτη» ως αποδείξεις ότι το κοινό δεν θέλει υπερηρωίδες, πριγκίπισσες που δεν είναι λευκές ή οποιοδήποτε άλλο αυθαίρετο συμπέρασμα τους βολεύει.

Ομως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Μετά το πρώτο Σαββατοκύριακο της «Χιονάτης», το κλαδικό έντυπο του Χόλιγουντ Deadline – κάθε άλλο παρά αριστερό μέσο – εξέτασε πιο προσεκτικά τα στοιχεία των εισπράξεων. Και διαπίστωσε ότι, ενώ στις οικογενειακές ταινίες οι πωλήσεις εισιτηρίων κατανέμονται κατά μέσο όρο 63%-37% ανάμεσα σε κομητείες που ψηφίζουν Δημοκρατικούς («μπλε») και Ρεπουμπλικανούς («κόκκινους»), η Χιονάτη είχε αναλογία 60%-40%, δηλαδή ελαφρώς καλύτερη από τον μέσο όρο στις συντηρητικές περιοχές.

Οι μέτριες επιδόσεις της, λοιπόν, δεν φαίνεται να είχαν ιδιαίτερα πολιτικά αίτια. Κι άλλωστε, από την Μπάρμπι μέχρι τον Σούπερμαν πολλές ταινίες που βρέθηκαν στο στόχαστρο δεξιών σχολιαστών για διάφορες μορφές πολιτικής ορθότητας εξελίχθηκαν σε τεράστιες εμπορικές επιτυχίες.

Το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται μόνο στις δεξιές εκστρατείες. Το «Scream 7», για παράδειγμα, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την Αριστερά, με εκκλήσεις για μποϊκοτάζ επειδή η Μελίσα Μπαρέρα, πρωταγωνίστρια των δύο προηγούμενων ταινιών, απολύθηκε λόγω των δημόσιων τοποθετήσεών της υπέρ της Παλαιστίνης.

Κι όμως, αυτό δεν φάνηκε να επηρεάζει καθόλου το κοινό. Η ταινία έγινε γρήγορα η πιο εμπορική της σειράς Scream, παρότι δεν είχε καν τη στήριξη ιδιαίτερα θετικών κριτικών.

Φυσικά, όλα αυτά αφορούν μεμονωμένες ταινίες. Ωστόσο, ευρύτερες έρευνες δείχνουν επίσης ότι το κοινό όχι μόνο δεν αποθαρρύνεται από τα πολυπολιτισμικά καστ, αλλά ενδέχεται να προσελκύεται από αυτά.

Η ετήσια έκθεση του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια για τη διαφορετικότητα στο Χόλιγουντ κατέγραψε φέτος ότι οι ταινίες στις οποίες το 40%-50% των ηθοποιών προέρχεται από μαύρες, αυτόχθονες ή άλλες μη λευκές κοινότητες είχαν τη μεγαλύτερη διάμεση εισπρακτική επίδοση τόσο στις ΗΠΑ όσο και διεθνώς. Το εύρημα αυτό αντανακλά το γεγονός ότι περίπου 45% του πληθυσμού των Ηνωμένων Πολιτειών ανήκει επίσης σε αυτές τις ομάδες.

Το ίδιο συμπέρασμα είχε προκύψει και στην αντίστοιχη έκθεση της προηγούμενης χρονιάς.

Με άλλα λόγια, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρει κανείς πειστικά στοιχεία ότι το κοινό αποφεύγει ειδικά τις «woke» ταινίες. Πολύ απλά, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν φαίνεται να ασχολούνται ιδιαίτερα με το θέμα.

Τίποτε από όλα αυτά, βέβαια, δεν πρόκειται να εμποδίσει το επόμενο κύμα παραληρηματικής αγανάκτησης κυρίως από τους δεξιούς, στους κύκλους των οποίων ανήκει και ο Μασκ και οι οποίοι έχουν την ικανότητα να διογκώνουν ό,τι τους ενοχλεί όσο μικρή κι αν είναι η πραγματική του απήχηση.