Ο ταλαντούχος κύριος Μασκ

Ενας από τους μεγαλύτερους μύθους της εποχής μας ακούει στο όνομα Iλον Μασκ. Τον έχουν χαρακτηρίσει «οραματιστή» και «απόστολο της νέας εποχής». Οι θαυμαστές του τον αποκαλούν «τον μεγαλύτερο εφευρέτη», «σύγχρονο Τόμας Eντισον». Οι όψιμοι φίλοι του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα τον βάφτισαν «τον μεγαλύτερο καπιταλιστή στην ιστορία». Eτσι τουλάχιστον τον προσφώνησε ο νυν υπουργός Eμπορίου από τα μεγάφωνα στη μεγάλη προεκλογική συγκέντρωση του Ντόναλντ Τραμπ στη Νέα Υόρκη (27/10/2024).

Oμως ένα ντοκιμαντέρ που ήδη προβάλλεται στις αμερικανικές αίθουσες, και θα μεταδοθεί από το HBO στις αρχές του 2027, αποκαλύπτει ότι ο μύθος του Μασκ κρύβει πολλά παραμύθια. «Οι περισσότεροι άνθρωποι», λέει ο βραβευμένος με Oσκαρ σκηνοθέτης της ταινίας Aλεξ Γκίμπνεϊ, «πιστεύουν ότι ο Iλον Μασκ είναι ο ιδρυτής της Tesla και ο εφευρέτης της τεχνολογίας της. Αυτό δεν είναι αλήθεια.

Hταν επενδυτής, όχι εφευρέτης. Ο πραγματικός εφευρέτης ήταν ο Μάρτιν Eμπερχαρντ, που ίδρυσε την εταιρεία μαζί με τον Μαρκ Τάρπενινγκ. Αυτοί σχεδίασαν την αρχική συστοιχία μπαταριών ιόντων λιθίου (…) και είχαν το αρχικό επιχειρηματικό σχέδιο…». Ο επενδυτής κατάφερε να εκτοπίσει τους ιδρυτές, και «ο Eμπερχαρντ μήνυσε τον Μασκ για χρήματα που πίστευε ότι του οφείλονταν». Oπως λέει ο Γκίμπνεϊ, «ο Μασκ δεχόταν να κλείσει την υπόθεση με συμβιβασμό μόνο αν ο Eμπερχαρντ συμφωνούσε να πει ότι ο Μασκ ήταν κάτι που δεν ήταν: ιδρυτής της Tesla» (Democracy Now!, 13/10/2026).

Η διαδρομή του στην κορυφή της λίστας του «Forbes» (χθες η περιουσία του έφτανε τα 945 δισ. δολάρια) κρύβει πολλά ταχυδακτυλουργικά κόλπα, τέτοια που, αν τα έκανε ένας απλός άνθρωπος, θα τα λέγαμε απάτες. Τον Οκτώβριο του 2016 η Tesla ανακοίνωσε ότι όλα τα αυτοκίνητά της θα διαθέτουν πλέον εξοπλισμό για «πλήρως αυτόνομη οδήγηση». Για να το αποδείξει, κυκλοφόρησε ένα βίντεο, το «Paint It Black», που πήρε το όνομά του από το τραγούδι των Rolling Stones που ακούγεται. Στην αρχή του εμφανίζεται η επιγραφή: «Ο άνθρωπος στη θέση του οδηγού βρίσκεται εκεί μόνο για νομικούς λόγους. Δεν κάνει τίποτα. Το αυτοκίνητο οδηγεί μόνο του». «Η Tesla οδηγεί μόνη της (χωρίς καμία ανθρώπινη παρέμβαση)», έγραψε στο Twitter ο Μασκ (20/10/2016).

Στην πραγματικότητα, κατά τα γυρίσματα το αυτοκίνητο έπεσε σε φράχτη στο πάρκινγκ της εταιρείας, όταν προσπάθησε να παρκάρει μόνο του. Χρόνια αργότερα, σε δίκη για θανατηφόρο δυστύχημα με Tesla, ο υπεύθυνος λογισμικού του Autopilot κατέθεσε ότι η διαδρομή είχε χαρτογραφηθεί εκ των προτέρων και ότι στις δοκιμές οι οδηγοί αναγκάστηκαν να πάρουν τον έλεγχο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλε η ίδια η Tesla στις Aρχές της Καλιφόρνιας, στις τέσσερις ημέρες των γυρισμάτων τα δοκιμαστικά αυτοκίνητα παρέδωσαν τον έλεγχο στον οδηγό 177 φορές.

Στο μεταξύ, σύμφωνα με τον Γκίμπνεϊ, περισσότεροι από 60 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας αστοχιών του Autopilot, μιας τεχνολογίας που «δεν μπορούσε να ξεχωρίσει το κόκκινο από το πράσινο φανάρι». Ακολούθησαν πολυάριθμες αγωγές. Οι περισσότερες διευθετήθηκαν εξωδικαστικά, ώστε, όπως λέει, να μη δουν το φως της δημοσιότητας τα στοιχεία. Oχι όμως όλες: τον Αύγουστο του 2025, ομοσπονδιακό σώμα ενόρκων στο Μαϊάμι καταδίκασε την Tesla να πληρώσει 243 εκατ. δολάρια για δυστύχημα με ενεργοποιημένο το Autopilot.

Το καλύτερο ίσως κόλπο του πολυμήχανου επιχειρηματία είναι η πολιτική του μεταμόρφωση. Μέχρι το 2020 ο Μασκ θεωρούνταν μετριοπαθής, με κλίση προς τους Δημοκρατικούς. Στήριζε το οικολογικό κίνημα, κάτι που ταίριαζε σε όποιον πουλούσε ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Είχε στηρίξει τον Ομπάμα και, όπως λέει, ψήφισε Κλίντον το 2016 και Μπάιντεν το 2020. Η στροφή άρχισε με την πανδημία, όταν οι υγειονομικές αρχές έκλεισαν το εργοστάσιο της Tesla στο Φρίμοντ. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η μεταμόρφωσή του έχει να κάνει κυρίως με το ότι πολιτειακές και ομοσπονδιακές αρχές άρχισαν να ελέγχουν τα πεπραγμένα του.

Σύμφωνα με έρευνα της «Washington Post», οι επιχειρήσεις του έχουν λάβει τουλάχιστον 38 δισ. δολάρια σε κρατικά συμβόλαια, δάνεια και επιδοτήσεις. Ετσι, πόνταρε στον Τραμπ. Με σχεδόν 300 εκατ. δολάρια, κυρίως μέσω της επιτροπής America PAC, έγινε ο μεγαλύτερος δωρητής των εκλογών του 2024, χρησιμοποιώντας και αμφιλεγόμενα μέσα, όπως το έπαθλο του ενός εκατομμυρίου δολαρίων την ημέρα σε ψηφοφόρους.

Η Ασλεϊ Σεν Κλερ μητέρα ενός από τα 14 παιδιά του και πρώην influencer του κινήματος MAGA, αρνήθηκε προσφορά 40 εκατ. δολαρίων από τον Μασκ για να μη μιλήσει. Οπως λέει: «Αν ρωτήσεις κάποιον από τη Δεξιά τι γνώμη έχει για τον Ιλον, θα σου πει ότι είναι ο θεός της ελευθερίας του λόγου· αν ρωτήσεις κάποιον από την Αριστερά, θα σου πει ότι είναι απλώς ένας τύπος που γράφει μισαλλόδοξα tweets και έχει χάσει τα λογικά του. Και οι δύο εκδοχές είναι πολύ βολικές, αλλά καμία δεν επαρκεί για να περιγράψει την τεράστια δύναμη και επιρροή που διαθέτει» (PBS 8.10.2026).

Βιβλιογραφία: Το ντοκιμαντέρ «Musk» θα μεταδοθεί από το κανάλι HBO στις αρχές του 2027. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο «Elon Musk – Η επίσημη βιογραφία»

(εκδ. Κλειδάριθμος), αλλά κατά τον φίλο του Μασκ και συγγραφέα Σαμ Χάρις, πρόκειται για «αγιογραφία»