Ο ψυχαναγκασμός της μητρότητας

Διάβαζα στα «ΝΕΑ» της Τρίτης το εμπεριστατωμένο άρθρο της Εύης Σαλτού για το Δημογραφικό. Ελαβα υπόψη μου τις επισημάνσεις του καθηγητή Δημογραφίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών Βύρωνα Κοτζαμάνη για το πώς και το γιατί οι μετανάστες θα μπορούσαν να είναι μία λύση στο πρόβλημα της υπογεννητικότητας. Δεν είναι, όμως, αυτό το θέμα μου, ούτε και έχω τα «εργαλεία» να αξιολογήσω αυτή την «άποψη με στοιχεία». Διάβασα, όμως, και τις δηλώσεις του υπουργού Μετανάστευσης και Πολιτικού Ασύλου Θάνου Πλεύρη που διαφωνεί κάθετα ως προς το ότι το Μεταναστευτικό θα μπορούσε να συνδράμει στη λύση του Δημογραφικού. Και τη φράση του «…Η λύση είναι να γεννηθούν περισσότεροι Ελληνες». Αυτό ακριβώς είναι το θέμα μου.

Κάποια στιγμή, διαβάζοντας το άρθρο, άρχισα να αισθάνομαι ότι βρισκόμουν σε ένα εδώλιο κι ένας αμείλικτος δικαστής με εγκαλούσε λέγοντάς μου: «Εσύ γιατί δεν έγινες μάνα; Εσύ γιατί δεν γέννησες έναν Ελληνα;» (Διακοπή για απορία: αν είχα κάνει παιδί με αλλοδαπό, θα είχα γεννήσει μισό Ελληνα;). Κάθε φορά που γίνεται μια τέτοια συζήτηση, ανεξάρτητα από το ιδεολογικό πρίσμα, αισθάνομαι μεγάλη αμηχανία. Στο βάθος των όποιων δηλώσεων διακρίνω μια μομφή για το ότι είμαι κι εγώ μέρος του προβλήματος. Γιατί; Διότι απολύτως συνειδητά και χωρίς καν να τεθεί θέμα απόφασης δεν έκανα παιδιά.

«Παιδί», κι εγώ, της δεκαετίας του 1980, ανήκω στη γενιά που τόλμησε («before it was cool», όπως θα γράφανε σήμερα στα σόσιαλ) να απεκδυθεί απολύτως, αλλά χωρίς τσιτάτα, διαδηλώσεις, χάπενινγκ και λοιπά καραγκιοζιλίκια, τους παραδοσιακούς γυναικείους ρόλους. Και δεν νομίζω ότι υπάρχει πιο ουσιαστική αντίδραση στην πατριαρχία από το να αποφασίσει μια γυναίκα να πορευθεί αυτόνομα στη ζωή της, χωρίς να γίνει σύζυγος και μητέρα. Δεν ομιλώ περί επανάστασης· ούτε ηρωίδες ήμασταν ούτε πασιονάριες. Δεν θέλω να πω ότι οι γυναίκες της γενιάς μου που έκαναν οικογένεια ήταν λιγότερο μαχήτριες ή λιγότερο τολμηρές. Ισα ίσα που τις θαυμάζω απεριόριστα, διότι κατάφεραν να συνδυάσουν πολλούς ρόλους και να διατηρήσουν συγχρόνως την ανεξαρτησία τους. Υπάρχουμε, όμως, κι εμείς. Για παράδειγμα, είμαστε τέσσερις φίλες, κολλητές από την εφηβεία μας. Εγώ και μία άλλη δεν παντρευτήκαμε και δεν κάναμε παιδιά. Η τρίτη παντρεύτηκε και χώρισε στα τρία χρόνια, επίσης άτεκνη. Και μόνο η τέταρτη έκανε ένα παιδί.

Ναι, λοιπόν. Μπορεί να έχουμε συμβάλει στο πρόβλημα της υπογεννητικότητας. Αλλά επιλέξαμε να κάνουμε αυτό ακριβώς που λένε οι σημαιοφόροι του σύγχρονου νεοφεμινισμού. Αυτοδιάθεση· και του σώματος και της ζωής μας. Οχι λόγω συνθηκών, όχι επειδή δεν υπήρχε στήριξη από το κράτος για τις νέες οικογένειες, αλλά επειδή έτσι γουστάραμε.

Θα παρακαλούσα, λοιπόν, όταν κάποιος αναφέρεται με οιονδήποτε τρόπο στο Δημογραφικό – που, για να εξηγούμαστε, το θεωρώ σημαντικό πρόβλημα –, να μην πατάει σε δύο βάρκες. Από τη μια να εκθέτει με διαπρύσιο λόγο την υπογεννητικότητα και από την άλλη να εξανίσταται με τις ιδέες της Καρυστιανού περί αμβλώσεων και τις αφίσες τύπου «Γιατί με σκότωσες, μανούλα;». Ετσι είναι, παιδιά. Η πορεία προς τα εμπρός αφήνει πίσω της κενά. Δεν θα τα καλύψουμε γυρίζοντας προς τα πίσω. Υπάρχει και άλλη λύση. Είναι το Μεταναστευτικό; Θα δείξει.

Ενα κορίτσι, σκάρτα 19 ετών, πεθαίνει – πιθανότατα ύστερα από χρήση ναρκωτικών –, πεταμένο σε μια πλατεία της Κεφαλονιάς. Ενα μέλος της κυβέρνησης παθαίνει ανεύρυσμα και μεταφέρεται στο νοσοκομείο σε κρίσιμη κατάσταση.

Αν δεν το έβλεπα με τα μάτια μου, δεν θα πίστευα τον οχετό των σχολίων κάτω από την αναπαραγωγή των ειδήσεων στο Διαδίκτυο. Για τον Γιώργο Μυλωνάκη «ψόφοι», κατάρες, αναθέματα, λάσπη στον ανεμιστήρα κι όποιον πάρει ο χάρος. Για το κορίτσι «Καλά να πάθει το π…άκι», «Τα ‘θελε και τα ‘παθε», επειδή φορούσε μίνι και πόζαρε στο Instagram. Υποθέτω πως όλοι αυτοί πριν από λίγες μέρες θα νήστευαν, θα αντάλλασσαν ευχές, θα έδιναν το φιλί της αγάπης.