Ο Λέων δείχνει τον δρόμο της Ευρώπης

Με μία από τις πλέον σαφείς πολιτικές παρεμβάσεις του, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ ολοκλήρωσε στο Μετς την τετραήμερη επίσκεψή του στη Γαλλία, καλώντας την Ευρώπη να υπερασπιστεί την ειρήνη, το διεθνές δίκαιο και την πολυμέρεια απέναντι σε έναν κόσμο όπου, όπως είπε, οι ανθρώπινες και οι διακρατικές σχέσεις γίνονται «όλο και πιο βάρβαρες».

Από την πόλη όπου έζησε ο Ρομπέρ Σουμάν, εκ των ιδρυτών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, παρουσία του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και ευρωπαίων αξιωματούχων, ο αμερικανικής καταγωγής

ποντίφικας προειδοποίησε ότι «η αξία του λόγου τιμής περιφρονείται» και ότι «οι άνθρωποι επαιρόμεθα για το ψέμα και την εξαπάτηση», υποστηρίζοντας πως η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στο σπάσιμο αυτού του κύκλου μέσω του σεβασμού προς τον άλλο, μιας αξίας που, όπως τόνισε, έχει καλλιεργήσει και διαφυλάξει.

Στο επίκεντρο της ομιλίας του βρέθηκε η επιστροφή του πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Χωρίς να κατονομάσει την Ουκρανία, ο Λέων ΙΔ΄ αναφέρθηκε στον πόλεμο που συνεχίζεται, μιλώντας για «μια νέα αχρείαστη σφαγή» που προκαλεί καθημερινά αναρίθμητα θύματα μεταξύ των αμάχων.

Και έστειλε ένα μήνυμα που απευθύνεται πρωτίστως στους διαπραγματευτές: «Είναι αναγκαία η δέσμευση σε έναν υπομονετικό διάλογο, η επίδειξη θάρρους στη διαπραγμάτευση και η ετοιμότητα να θυσιάσουμε ορισμένες θέσεις για το υπέρτατο αγαθό της ειρήνης». Η αναφορά παρέπεμπε ευθέως στην έκκληση του Πάπα Βενέδικτου ΙΕ΄ το 1917, εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, για τον τερματισμό της αιματοχυσίας.

Η παρέμβαση του Λέοντα ΙΔ΄ δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στην Ουκρανία. Ο ποντίφικας επανέφερε στο προσκήνιο το διεθνές δίκαιο και την πολυμερή συνεργασία ως βασικούς μηχανισμούς περιορισμού των συγκρούσεων, υπογραμμίζοντας ότι το διεθνές δίκαιο «και η πολυμέρεια» αποτελούν αντίδοτο στη «θέληση για κυριαρχία», την οποία συνέδεσε με τη ρίζα των συγκρούσεων.

Στο ίδιο πλαίσιο τοποθέτησε και την αντίθεσή του στην αντίληψη ότι ο επανεξοπλισμός αποτελεί από μόνος του απάντηση στις σημερινές απειλές. Το ερώτημα, όπως είπε, είναι αν η διεθνής κοινότητα καταβάλλει δημιουργικές προσπάθειες για την ειρήνη ή αν απλώς προετοιμάζεται για τους πολέμους που θεωρεί ότι έρχονται.

Ο Πάπας έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα και στην ίδια την ευρωπαϊκή ιδέα. Επιλέγοντας να μιλήσει στο Μετς και μάλιστα σε αίθουσα που φέρει το όνομά του Σουμάν, αναφέρθηκε στον εκ των ιδρυτών της ευρωπαϊκής ενοποίησης ως άνθρωπο που μπόρεσε να μετατρέψει «τις παλιές γραμμές της ρήξης σε γέφυρες ελπίδας» και σε «πρεσβευτή της ενότητας μέσα στην ποικιλομορφία».

Παράλληλα, ανέδειξε την ευρωπαϊκή Ιστορία ως προϊόν αιώνων συναντήσεων διαφορετικών πολιτισμών, αναφερόμενος στον ελληνιστικό και ρωμαϊκό κόσμο, στον Χριστιανισμό, αλλά και στις γερμανικές και σλαβικές παραδόσεις, όπως και στην αραβική επιρροή στην Ιβηρική Χερσόνησο.

Η αναφορά στην «ενότητα μέσα στην ποικιλομορφία» συνδέθηκε άμεσα με το μεταναστευτικό. Ο Λέων ΙΔ΄ κάλεσε την Ευρώπη να εντάξει τους ανθρώπους που φτάνουν στην ήπειρο, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να αναπτύξουν τις ικανότητες και τα χαρίσματά τους «σαν να ήταν μέλη της δικής μας οικογένειας».

Επανέλαβε την ανάγκη για «νόμιμες και ασφαλείς οδούς» μετανάστευσης και διεθνή συνεργασία κατά της εμπορίας ανθρώπων, ενώ υπερασπίστηκε την πολυπολιτισμικότητα και το κράτος δικαίου.

Στο ίδιο ευρωπαϊκό κάδρο, ο Εμανουέλ Μακρόν κάλεσε την Ευρώπη «να ξαναβρεί το θάρρος των ιδρυτών της» και να μην υποχωρήσει «στην αναδίπλωση και στην επιστροφή των εθνικισμών». Ο γάλλος πρόεδρος συνέδεσε την ευρωπαϊκή κυριαρχία με την ασφάλεια, την υποστήριξη προς την Ουκρανία, την άμυνα, αλλά και την οικονομική και τεχνολογική αυτονομία της Ευρώπης, υποστηρίζοντας ότι η ήπειρος πρέπει να παράγει, να καινοτομεί και να επενδύει προκειμένου να παραμείνει ελεύθερη και να διατηρήσει το κοινωνικό της μοντέλο.

Εκπρόσωποι θρησκειών και δογμάτων στη Γαλλία υπέγραψαν, παράλληλα, την «Εκκληση του Μετς», κοινή διακήρυξη υπέρ του διαθρησκευτικού διαλόγου και της ειρήνης.