Ο κύριος Οσκαρ

Τον ανακάλυψα, όπως θεωρώ οι περισσότεροι της δικής μου τουλάχιστον γενιάς, μέσα από τα κείμενά του, στον «Ταχυδρόμο», τότε, πίσω στη δεκαετία του 1980, όταν οι μόνες πληροφορίες και γνώμες για τον κινηματογράφο ήταν ακόμη υπόθεση αποκλειστικά της έντυπης (κυριολεκτικά) δημοσιογραφίας. Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, το 1976 για την ακρίβεια, ο Παναγιώτης Τιμογιαννάκης ξεκινούσε την πορεία του στον χώρο της δημοσιογραφίας ως κινηματογραφικός συντάκτης της «Εστίας».

Ενας έφηβος σαν εμένα που αγαπούσε τον κινηματογράφο

και γι’ αυτό ρουφούσε ό,τι έβρισκε μπροστά του, ελληνικό και ξένο, μπορούσε αμέσως να αντιληφθεί ότι τα κείμενα του Τιμογιαννάκη ήταν διαφορετικά από των υπόλοιπων Ελλήνων που εκείνες τις εποχές ασχολούνταν με την κριτική κινηματογράφου. Τόσο όσο χρειαζόταν αναλυτικός (εκείνη την εποχή στην κριτική κινηματογράφου γίνονταν… «υπερφυσικές» αναλύσεις), ο Τιμογιαννάκης βρισκόταν πάντα στην πλευρά του «απλού θεατή» και ίσως αυτό να τον βοήθησε να γίνει τόσο αγαπητός στον κόσμο και να αποκτήσει κοινό, κάτι που αργότερα κέρδισε και μέσω της τηλεόρασης. Γιατί ο αναγνώστης ήταν η προτεραιότητά του – σε εκείνον απευθυνόταν και όχι στους συναδέλφους του, μάθημα στοιχειώδες, γενικώς στη δημοσιογραφία. Μια κριτικός που θυμάμαι ότι είχε την ίδια προσέγγιση ήταν η Ροζίτα Σώκου.

Λίγα χρόνια αργότερα, άρχισα να τον βλέπω από κοντά στις δημοσιογραφικές προβολές, όταν και εγώ, περί τα τέλη της δεκαετίας του 1980, άρχισα δειλά δειλά να μπαίνω σε αυτόν τον χώρο που ανέκαθεν ήθελα να μπω. Πάντα ευγενικός, συχνά καυστικός, ακόμα συχνότερα αυστηρός, ο Παναγιώτης Τιμογιαννάκης ήταν (και εξακολουθεί να είναι) μια περσόνα με την ικανότητα να μοιράζεται με όλους το πάθος του για τον κινηματογράφο. Είχε (και έχει) έναν εντελώς δικό του, αξιοθαύμαστα «μαγικό» τρόπο ώστε να κάνει κοινωνούς των γνώσεών του ακόμα και εκείνους που δεν ενδιαφέρονται και τόσο πολύ για το σινεμά, εκείνους δηλαδή που αρκούνται στο να δουν μια ταινία – και ως εκεί.

Ενα πράγμα μόνο δεν μπορούσα ποτέ να καταλάβω σε αυτόν τον άνθρωπο, και αυτό ήταν το αστείρευτο πάθος του, η απέραντη αγάπη του, τολμώ να χρησιμοποιήσω τη λέξη μανία, για τα βραβεία Οσκαρ. Για μένα τα Οσκαρ ήταν πάντα απλώς η αφρόκρεμα των κινηματογραφικών βραβείων, το ταβάνι. Πιο ψηλά δεν πάει.  Αυτό δεν σημαίνει ωστόσο ότι όλος ο κόσμος θα πρέπει πάντα να συμφωνεί με τα Οσκαρ και νομίζω ότι ο Τιμογιαννάκης αυτό ακριβώς υπεράσπιζε. Απαξ και υπάρχει Οσκαρ, τέλος. Δεν σηκώνουμε κουβέντα. ΟΚ. Εφόσον αυτή είναι η άποψή του, αυτή είναι η άποψή του. Σεβαστή. Δεν συμφωνούμε πάντα, αλλά έτσι κι αλλιώς αν αυτό συνέβαινε θα ήταν και λίγο βαρετό, οπότε εκεί τελειώνει το ζήτημα.

Πριν από δύο χρόνια, τον Φεβρουάριο του 2024, η στήλη «Γευματίζοντας με ΤΑ ΝΕΑ» φιλοξένησε τον Παναγιώτη Τιμογιαννάκη και ο υπογράφων τού ανά χείρας κειμένου είχε υπογράψει και εκείνο το κείμενο. Είχα πολύ καιρό να τον δω και χάρηκα τη συνομιλία μας, την αναδρομή στο παρελθόν, όχι δύο ανθρώπων που νοσταλγούν «εκείνα τα χρόνια τα παλιά, τα ωραία» αλλά δύο ανθρώπων αρκετά ώριμων ώστε να μπορούν να συγκρίνουν εποχές και να μετρήσουν τα καλά και τα κακά της εκάστοτε εποχής.

Σε εκείνη τη συνάντηση, όπως ήταν φυσικό, ο Τιμογιαννάκης δεν μου μίλησε για το πόνημα που ετοίμαζε, το «Οσκαρ», ένα βιβλίο που με χαρά μου είδα να κυκλοφορεί προσφάτως από τις εκδόσεις Πεδίο (και ουσιαστικά, είναι ο λόγος που επανέρχομαι σήμερα σε αυτόν). Εξυπνη ιδέα, μια προσωπική, βιωματική αναδρομή του συγγραφέα στις τελετές των Οσκαρ που έχει ο ίδιος παρακολουθήσει από τότε που ο Γιώργος Σπέντζος τού παραχώρησε μια πρόσκληση για να τα παρακολουθήσει για πρώτη φορά (κάτι που ο Τιμογιαννάκης επισημαίνει πάντα, δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο και το ήθος του).

Eίκοσι μία συνεχείς χρονιές σημαίνει από το 1989 έως το 2010, όμως το βιβλίο δεν στέκεται μόνο στις ίδιες τις τελετές απονομών. Μπαίνει βαθύτερα στην «υπόθεση Οσκαρ», εξηγώντας επίσης τους λόγους για τους οποίους ο συγγραφέας εκτιμά τόσο πολύ αυτά τα βραβεία. Και ίσως, διαβάζοντάς το, κάποιοι επίσης τα εκτιμήσουν, βλέποντας την ουσία τους πίσω από τη λουστραρισμένη βιτρίνα μιας λαμπρής τελετής.