Ο Ιωάννης Καποδίστριας μας μάρανε

Αναυδος παρακολουθούσα πριν από λίγα χρόνια στην τηλεοπτική σειρά «The Crown» τους γαλαζοαίματους του Ηνωμένου Βασιλείου να απομυθοποιούνται  ποικιλοτρόπως. Η Ελισάβετ να στεγνώνει την καρδιά της για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του στέμματος. Ο Φίλιππος να απέχει από το πρότυπο του πιστού συζύγου, να αλληθωρίζει επανειλημμένα προς χυμώδεις πειρασμούς. Ο Κάρολος να υποφέρει ως παιδί από την έλλειψη τρυφερότητας της μάνας του. Κι από τη βαναυσότητα του πατέρα του, ο οποίος πίστευε ότι σκληραγωγώντας τον τόν προετοίμαζε για τον θρόνο. Την κακότυχη – αλλά και κακομαθημένη – Νταϊάνα, τον εξαρχής

«Πώς ανέχεται το Μπάκιγχαμ μια τέτοια αποκαθήλωση;» απορούσα έπειτα από κάθε επεισόδιο. «Δεν θα μπορούσε προφανώς να απαγορεύσει τη σειρά –  δημοκρατία έχουν οι Βρετανοί. Δεν θα είχε εντούτοις το δικαίωμα να επιβάλει αλλαγή ονομάτων, ώστε να γίνεται σαφές ότι η μυθοπλασία επικρατεί συχνά – πυκνά της ιστορικής ακρίβειας;» Εδώ, σε εμάς, τη ζωή ενός λαϊκού τραγουδιστή για να μεταφέρεις στον κινηματογράφο, πρέπει οι κληρονόμοι του να έχουν συμφωνήσει προκαταβολικά με το σενάριο. Κινδυνεύεις ειδάλλως να σου κάνουν ασφαλιστικά μέτρα. Και να μείνεις με την ταινία σου στο χέρι.

Υπάρχουν διεθνώς δύο ειδών βιογραφίες: Οι εγκεκριμένες, «authorised». Και οι ενδιαφέρουσες. Τις δεύτερες στη χώρα μας τις τρέμουμε.

Φανταστείτε ένα βιβλίο που θα πραγματευόταν τις πρώτες δεκαετίες του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Στον Μεσοπόλεμο, στην Κατοχή κι αμέσως ύστερα. Που θα ερευνούσε καλόπιστα, με μπαλζακική όμως οξυδέρκεια, πώς ένας άσημος νέος από τις εσχατιές τις ελλαδικής επικράτειας εκτινάχθηκε πολιτικά και έγινε πριν να συμπληρώσει τα πενήντα του ο εκλεκτός πρωθυπουργός του Παύλου – ή της Φρειδερίκης – και των Αμερικάνων; Ασχέτως που η επιλογή τους απεδείχθη παραπάνω από εύστοχη.

Μία ταινία η οποία θα ιστορούσε τη ζωή του Ανδρέα Παπανδρέου όχι σαν εποποιία αλλά ως υπαρξιακό δράμα. Που θα ενεβάθυνε στον περίπλοκο ψυχισμό του, στις γόνιμες μα και στις βασανιστικές του αντιφάσεις. Στα θυελλώδη του ειδύλλια. Θα διελάμβανε το σκάνδαλο Κοσκωτά. Την ηγεμονία της Δήμητρας Λιάνη, την καμαρίλα από παπάδες, μάγους και καλλιτέχνες-τζουτζέδες. Τις μελαγχολικές ημέρες του Ωνασείου…

Ο Νίκος Παπανδρέου ξέρει να αφηγείται τη ζωή του πατέρα του με παρρησία και με τρυφερότητα. Πλήθη – φευ – νυν και αεί Πασόκων θα διαδήλωναν οργίλοι έξω από τα σινεμά, υπερασπιζόμενα τον αψεγάδιαστο δήθεν ηγέτη τους.

Ακόμα κι όταν κάποιοι σκηνοθέτες καταγίνονται με ιστορικά θέματα και πρόσωπα, αποφεύγουν να βάλουν το μαχαίρι στο κόκκαλο.

Ο Μπελογιάννης στον «Ανθρωπο με το γαρύφαλλο», που συνιστά έτσι κι αλλιώς μνημείο σοσιαλιστικού ρεαλισμού, ασφαλώς και δεν αρθρώνει ό,τι καταθέτει η Ελλη Παππά πως της είπε πριν τον εκτελέσουν: «Πάμε να πεθάνουμε για ένα λάθος…».

Η «Ψυχή βαθιά» του Παντελή Βούλγαρη κινηματογραφεί σπαραχτικά την τελευταία φάση του Εμφυλίου. Σπάει η καρδιά σου όταν συνειδητοποιείς ότι στον Γράμμο σκοτώνονταν αμούστακα ακόμα αγόρια, κορίτσια στο μπουμπούκιασμά τους. Η φράση-κλειδί, φευ, της ταινίας, και ας τη λέει συγκλονιστικά ο Θανάσης Βέγγος, είναι ηθικοδιδακτική. «Ελληνες να ντουφεκάνε Ελληνες…». Λες κι άμα ντουφεκούσαν Σλαβομακεδόνες, αντί για φρίκη θα είχαμε εθνικό μεγαλείο.

«Να ελευθερωθεί η Ιστορία… Αν δεν το μπορούμε εμείς, Παντελή, πώς θα το μπορέσουν οι πολιτικές;» εξορκίζει τον Βούλγαρη ο Διονύσης Σαββόπουλος, στην Εξοδο του «Happy Day».

Μισός αιώνας έχει περάσει από τότε κι ακόμα οι Ελληνες εμψυχώνονται, κολακεύονται, νανουρίζονται με αφελείς παραμυθίες. Στις οποίες οι καλοί είναι άγιοι – τους ευλογεί η Παναγία αυτοπροσώπως. Και οι κακοί είναι σατανάδες, ενεργούμενα των ξένων, που απεργάζονται ανέκαθεν την καταστροφή μας. Εάν δεν μπορούμε ούτε τον Καποδίστρια να αντικρίσουμε – διακόσια χρόνια μετά – χωρίς φωτοστέφανο, πώς θα τολμήσουμε να κοιτάξουμε το δικό μας πρόσωπο στον καθρέφτη;

Ας το θέσω αντίστροφα. Εάν δεν τολμάμε στοιχειώδη αυτογνωσία, ο Καποδίστριας μας μάρανε…

Καλή χρονιά!