Ο Ελύτης ως «αντικλείδι» στην τάξη

«Το αντικείμενό μας σήμερα είναι η επικοινωνία. Ο τρόπος, δηλαδή, που ως πομποί στέλνουμε το μήνυμά μας στους δέκτες που μας ενδιαφέρουν. Ο τρόπος που λαμβάνουμε τα μηνύματα των ανθρώπων που μας νοιάζουν. Ο τρόπος που επηρεαζόμαστε από το περιβάλλον μας και, φυσικά, ο τρόπος που κι εμείς το επηρεάζουμε. Θα βάλουμε πάνω στην επικοινωνία τους μεγεθυντικούς μας φακούς, θα την αποκωδικοποιήσουμε. Γιατί είναι ο μόνος δρόμος να φτιάξουμε σχέσεις μεταξύ μας. Φιλικές, οικογενειακές, σχολικές, ερωτικές, κοινωνικές, αργότερα για εσάς, επαγγελματικές. Σε αυτήν μας τη διαδρομή, συνοδοιπόρος ή πιο σωστά

συμπαίκτης μας είναι ο Ελύτης. Οχι γιατί πήρε το Νομπέλ, ούτε γιατί έχει μεταφραστεί σχεδόν σε όλον τον κόσμο. Οχι γιατί μελοποιήθηκε και έφτασε στα αυτιά ανθρώπων που δεν θα έφτανε αλλιώς, ούτε γιατί τα ποιήματά του ανοίγουν την καρδιά όταν αυτή κλείνει. Ο λόγος που σήμερα τον έχουμε μαζί μας δεν έχει να κάνει με τίποτα από αυτά. Για την ακρίβεια θα εστιάσουμε μόνο σε μια του λέξη. Μια λέξη που δεν έχει χρησιμοποιήσει κανένας άλλος άνθρωπος, μια λέξη ανύπαρκτη στο λεξικό…»

Αυτή είναι η εισαγωγή της δράσης «Ανασαίνω Λέξεις», που όταν ξεκίνησα να τη σχεδιάζω γυρνούσα σαν γάτα γύρω από την ουρά μου με την εξής σκέψη: με ποιον τρόπο μπορούμε άραγε να ανοίξουμε γρήγορα το καπάκι της αυτοέκφρασης; Γρήγορα, που να μοιάζει αργά, γιατί η αυτοέκφραση, για να συμβεί, θέλει την αίσθηση του ατελείωτου χρόνου. Γρήγορα, που είναι ζητούμενο, γιατί οι διδακτικές ώρες μετριούνται μία προς μία, η πίεση της ύλης είναι μεγάλη, κι εγώ, ναι, ήθελα να κάνω κάτι για το σχολείο.

Το δεδομένο μου ήταν ότι θα χρησιμοποιούσα τη Μέθοδο Keywords, που έχει εννιά χρόνια πίσω της ερευνητική πορεία, που βασίζεται στον μη δομημένο και καθημερινό λόγο. Η καθημερινή γλώσσα – η οποία έχει ενσωματωμένη την κοινωνική θέση, το φύλο, το σύνολο της εμπειρίας – όταν έρχεται σε διάλογο με το τι θεωρούμε επιστημονικά έγκυρο, μας οδηγεί σε μια «πιο ζωντανή» γνώση.

Το αποτέλεσμα του αφηγήματος της δράσης είναι η μετατόπιση της σχολικής τάξης από τις αφηρημένες θεωρίες στην ενσώματη εμπειρία. Αυτή η ζώσα πράξη κάνει τους μαθητές και τις μαθήτριες να νιώσουν ασφαλείς και να σχετιστούν ουσιαστικότερα μεταξύ τους. Και από τη στιγμή που αρχίζουν να χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να εκφράσουν τις δικές τους προσωπικές ανάγκες, συνυπολογίζοντας και τις ανάγκες των διπλανών τους – γίνεται αυτό! – φτιάχνουν έναν άλλον κόσμο. Μόνο που για να πάμε σε αυτόν τον κόσμο χρειάζεται «να ακούσουμε τη συσσωρευμένη βία που υπάρχει μέσα μας και αυτό είναι το δύσκολο, είτε είμαστε θύτες είτε είμαστε θύματα», είπε μαθητής 16 χρονών, συμφώνησε μαζί του όλη η τάξη, και στα αφτιά μου αυτό έφτασε ως εφηβικό αίτημα για συμπεριληπτικότερους μηχανισμούς φροντίδας.

Αυτές βέβαια οι αλλαγές της οπτικής μας, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, δεν είναι εύκολες. Ειδικά μέσα στο υπάρχον σύστημα, στην προκειμένη, στο τυπικό σύστημα εκπαίδευσης. Για να συμβεί στη δράση «Ανασαίνω Λέξεις» αυτή η μετάβαση από τη γλώσσα ως μηχανισμό ελέγχου στη γλώσσα ως χώρο ζωής, η μετάβαση από την επιστήμη ή την εκπαίδευση ως αυθεντία, σε μια διαδικασία συμμετοχική, σχεσιακή και βαθιά ανθρώπινη, έβαλε το χέρι του ο Ελύτης. Εγραψε το ποίημα «Ρήμα το σκοτεινόν» – δεν το γνώριζα, η Γιώτα Τεμπρίδου που επιμελήθηκε το υλικό, μου το γνωστοποίησε, είναι από τη συλλογή «Τα ελεγεία της Οξώπετρας» (1991). Αφησε, λοιπόν, εκεί ο ποιητής ένα «αντικλείδι» για κάθε μαθήτρια και κάθε μαθητή. Για εμάς, ένα αντίδοτο. Εμπρακτα, καθημερινά, να κάνουμε παιδαγωγικό «θόρυβο», να κάνουν τα παιδιά ρωγμές στην αδιαφορία. Τον ευχαριστούμε. Χειροκροτάμε, δακρύζουμε από απόλαυση, γιατί ο άνθρωπος, σε έναν στίχο του, είπε «καταρκυθμεύω».