Ο altra cosa

Το τελευταίο καταφύγιο της απαιτητικής λογοτεχνίας μοιάζει να είναι η έλλειψη επενδυτικής σαγήνης, πράγμα λογικό εφόσον ένα καλό βιβλίο είναι υποχρεωτικά βραδύκαυστο∙ αργεί να βρει τους αναγνώστες που του αρμόζουν, ενώ ακόμη και μεταφρασμένο αδυνατεί να διασχίσει με ιλιγγιώδη ταχύτητα τα σύνορα. Του ανοίγεσαι κρυφακούγοντας κάποια ηχώ αποκαλυπτικής θεολογίας, έναν αχνό αντίλαλο που επιτείνει την απόλαυση της πυράκτωσης των λέξεων επιστρέφοντας διαρκώς, εντούτοις το άκουσμα, το ρίγος είναι καθαρά προσωπικά, η φανέρωση ενός εσωτερικού ξέφωτου που όσο το φροντίζεις τόσο σε αλώνει. Το ευρύτερο αποτύπωμα

του βιβλίου, ο τρόπος του να αναδιατάσσει τον γλωσσικό ιστό, δεν θα αναφανεί αμέσως: η τέχνη της ιχνηλασίας του, αιωρούμενη μεταξύ διαίσθησης και αρχαιολογίας, βρίσκεται στους αντίποδες της πώρωσης, των θεαματικών αναφλέξεων που πυρπολούν τα δίκτυα της διαφήμισης και των συναλλαγών.

Οποιος πέρασε πρόσφατα έξω από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης θα πρόσεξε ίσως μία από τις εκθεσιακές αφίσες που κρέμονται στην πρόσοψη του νεοκλασικού μεγάρου. Ενας επαγγελματίας φωτογράφος έχει φωτογραφίσει τον Τζεφ Κουνς να φωτογραφίζει ο ίδιος με το κινητό του το έργο του Balloon Venus Lespugue (Orange), καθρεφτιζόμενος στη γυαλιστερή επιφάνεια του γλυπτού, απαθανατίζοντας έτσι το είδωλό του και την πόζα που επέλεξε να υιοθετήσει, το κινητό στα υπερυψωμένα χέρια, στάση τουρίστα πριν να χειροκροτήσει το sunset στη Σαντορίνη ή τον Apollo και τον αυθεντικό του εαυτό στην Υδρα.

Στη λήψη ενυπάρχει ο διττός χαρακτήρας που πρόσεξε ο Ουελμπέκ στον Κουνς, η ανυπέρβλητη αντίθεση ανάμεσα στη συνήθη πανουργία του τεχνοκράτη και τη φαινομενική εξύψωση του ασκητή. Η απόγνωση του Ζεντ στον Χάρτη και την επικράτεια, που προσπαθώντας να φιλοτεχνήσει το πορτρέτο του Κουνς βρίσκεται σε αδιέξοδο, φέρνει στο νου την αποστροφή του Μποντριγιάρ, ο οποίος αφήνοντας κατά μέρος την κριτική ερμηνεία των σειριακών μεταξοτυπιών του Γουόρχολ είναι πιο λακωνικός όσον αφορά τον Κουνς. «C’est mou, c’est du mou!» Εδώ η αχλή του προπατορικού αμαρτήματος έχει εξατμιστεί∙ αντ’ αυτής θριαμβεύει το άνευρο, το πλαδαρό ή, επιστρέφοντας στον Χάρτη, η επιτηδευμένα φαιδρή όψη ενός πλασιέ Chevrolet κάμπριο, κάτι τόσο ά-νοστο ώστε δεν μπορεί κανείς να το συλλάβει ακόμα και όταν έχει παρέλθει καιρός απ’ την πρώτη επαφή, ίσως επειδή το πνεύμα τίθεται σε εγρήγορση μόνο όταν διακυβεύεται το παιχνίδι των σημασιών, ενώ και η τρέλα σε κουράζει όταν πωλείται έναντι τόσο υψηλού αντιτίμου. Ο Ζεντ ξεσκίζοντας τον καμβά νιώθει άραγε κάτι απ’ τη σιδερένια επίγευση του πεπρωμένου στο στόμα;

Θυμάμαι μια συνέντευξη του Κουνς που διάβασα πριν από χρόνια σ’ ένα φύλλο των «Financial Times». Κράτησα για αρκετό καιρό το απόκομμα αδυνατώντας να αποφασίσω αν η απάτη ή η απληστία είχε τον πρώτο λόγο, τελικά δεν χρειάστηκε να αποφασίσω∙ η συνέντευξη επαλήθευε ότι τα διλήμματα, όντας πλέον ψεύτικα, είναι συχνά προς ενταφιασμό. «”Αν οι άνθρωποι κατάφερναν να εξαλείψουν την αγωνία θα αποκτούσαν πρόσβαση σε μια υψηλότερη βαθμίδα συνείδησης,” μου λέει ανέμελα μετά την ξενάγηση. Καθόμαστε περιτριγυρισμένοι από αντίγραφα διάσημων καλλιτεχνικών αριστουργημάτων, καθένα εκ των οποίων συνοδεύεται από ένα ολοστρόγγυλο μπλε στολίδι από τη σειρά των έργων του Gazing Ball. “Ο τρόπος να αποδιώξεις την αγωνία είναι να αποδεχτείς τα πάντα” συνεχίζει, λες και μαντεύει τις σκέψεις μου. “Κρίνοντας τα πράγματα περιορίζεις το λεξιλόγιό σου”». Να γλιστράς με τέτοια ευκολία στη ροή των κυκλωμάτων, να γίνεσαι το ομοίωμα, η μετοχή του προσοδοφόρου εαυτού σου, να αγγίζεις σχεδόν το δισκοπότηρο της απόλυτης διαφάνειας, να σκυλεύεις εορταστικά το πτώμα του νοήματος. Ομως το να αφουγκράζεσαι τα νάματα την ώρα που στεγνώνουν, να περιγράφεις ένα δέντρο δημιουργώντας το ψυχικό του ισοδύναμο μέσα σου και ύστερα να το δεις να λαμπαδιάζει έξω απ’ τον χρόνο, αυτό είναι κάτι άλλο.

Ο Παναγιώτης Αγγελόπουλος είναι συγγραφέας και ποιητής. Τα βιβλία του «Ανάμεσα στους ήλιους», «Σώσε τη θύελλα» και «Iστορία των ρευμάτων» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ικαρος