Μια διαφορετική Γλώσσα

Α όπως «alpha», Β όπως «vibes», Γ όπως «γουααατ», Μπ όπως «μπρο» και Σ όπως «slay»… Μα είναι τελείως «ντελούλου» η νέα γενιά;

Ισως όχι πιο «ντελούλου» από τους γονείς τους, τα «κουλ τυπάκια» των δεκαετιών του 1980 και του 1990, που πέρναγαν «τζάμι» με τον «δικό τους» και τη «δικιά τους», «κοζάροντας» τον κόσμο στις παραλίες και τα μπαρ.

Το λεξιλόγιο των νέων είναι προϊόν της ίδιας της εποχής τους και άρα αναδύεται μέσα από τις κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες που τη χαρακτηρίζουν. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που

το λεξιλόγιο της Γενιάς Z και της Γενιάς Αλφα αντλεί έννοιες και εκφράσεις από τον χώρο του Διαδικτύου («τρολ») και άλλες μορφές της (ψηφιακής και μη) ποπ κουλτούρας, όπως τα memes («6-7»), τα video games («sus»), και τη σύγχρονη μουσική («σλατίνα»).

Σε πολλές περιπτώσεις, οι λέξεις αυτές είναι δάνεια από τα αγγλικά, καθώς η παγκοσμιοποίηση της ποπ κουλτούρας με όχημα τα ίδια τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ευνοεί την κυκλοφορία αυτών των γλωσσικών τύπων, πέρα από συγκεκριμένα εθνογλωσσικά όρια.

Η χρήση τους βέβαια συνοδεύεται και από γλωσσική δημιουργικότητα, καθώς σιγά σιγά αλλάζουν και ενσωματώνονται φωνολογικά, γραφηματικά και μορφολογικά στις τοπικές γλώσσες: για παράδειγμα, το troll γίνεται τρολ και, με ενσωμάτωση στο σύστημα των ελληνικών, αρχίζουμε και «τρολάρουμε» τους φίλους μας με επικές «τρολιές».

Αυτή η αμφίδρομη σχέση μεταξύ των γλωσσών που «μιξάρονται» στην ομιλία των νέων είναι έκδηλη και στην περίπτωση των αντιδανείων, όπου η παγκόσμια κουλτούρα δανείζεται στοιχεία από μια γλώσσα, π.χ. το γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου «σίγμα», για τον όρο «sigma male», ο οποίος ταξιδεύει πίσω στο ελληνόφωνο Διαδίκτυο και τις οθόνες των νέων ως «σίγμα μέιλ» – και ίσως ως πρότυπο αρρενωπότητας προς αποφυγή.

Η γλώσσα των νέων πάντοτε παρουσίαζε διαφοροποιήσεις σε σχέση με τον τρόπο που επικοινωνούν άλλες ηλικιακές ομάδες. Στον χώρο της κοινωνιογλωσσολογίας, θα λέγαμε ότι η ομιλία των νέων αποτελεί μια κοινωνιόλεκτο.

Με τον όρο αυτό αναφερόμαστε σε ένα σύνολο γλωσσικών τύπων (π.χ. λέξεων) που εμφανίζονται συστηματικά στον λόγο συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και υπό ορισμένες συνθήκες. Για την κοινωνική ομάδα των νέων, η χρήση διακριτών γλωσσικών τύπων για τη μεταξύ τους επικοινωνία δεν είναι απλώς μόδα. Η διαφοροποίηση ως προς τη γλώσσα, αλλά και ως προς την ενδυμασία, τη μουσική, ή τη συμπεριφορά, λειτουργούν ως ενδείξεις μιας ξεχωριστής ταυτότητας και ένταξης σε μια κοινότητα/ομάδα που αποκλείει όσους και όσες δεν μοιράζονται τον ίδιο τρόπο ομιλίας, γραφής ή πρακτικών επικοινωνίας.

Αν και η γλωσσική διαφοροποίηση των νέων με ή χωρίς δάνειες λέξεις αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό κάθε κοινωνίας, ίσως αυτό που διαφέρει σήμερα είναι η ταχύτητα εμφάνισης των όρων της νεανικής αργκό, καθώς και η χρήση τους σε εξαιρετικά ευρεία και παγκόσμια κλίμακα.

Παρ’ όλα αυτά η μιμητική κουλτούρα (meme culture) και η αλγοριθμική λογική του Διαδικτύου ευνοούν όχι μόνο τη γρήγορη δημοφιλία ορισμένων γλωσσικών τύπων και συμπεριφορών αλλά και τη γρήγορη αντικατάστασή τους από άλλους. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες το «νεανικό αλφάβητο» αλλάζει διαρκώς. Αλλά η ανάγκη των νέων για αυτοπροσδιορισμό και διαφοροποίηση μέσα από γλωσσικούς και άλλους πόρους παραμένει σταθερή.

Η Τερέζα Σπηλιώτη είναι επίκουρη καθηγήτρια Ανάλυσης Λόγου στα Μέσα και τον Πολιτισμό στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών