Σοβέ: Εκεί όπου γεννήθηκε η τέχνη, 20.000 χρόνια πριν από εμάς

Βαθιά κάτω από την επιφάνεια της γης, σ’ ένα σκοτεινό άνοιγμα των φαραγγιών της Αρντές στη Γαλλία, η ανθρωπότητα άφησε το πρώτο της αποτύπωμα στην ιστορία της τέχνης. Το σπήλαιο Σοβέ που ανακαλύφθηκε τον Δεκέμβριο του 1994 αποτελεί σήμερα ένα παράθυρο σ’ έναν χαμένο κόσμο, σφραγισμένο για περισσότερα από 20.000 χρόνια. Εκεί, πάνω σε πέτρινους τοίχους, περισσότερα από χίλια προϊστορικά ζωγραφικά σχήματα μαρτυρούν μια δημιουργική δύναμη που γεννήθηκε πριν από τον σύγχρονο πολιτισμό. Πώς κατάφερε αυτό το εύθραυστο σύμπαν εικόνων

να επιβιώσει στον χρόνο; Ποιοι άνθρωποι το δημιούργησαν και ποια ευθύνη έχουμε σήμερα απέναντί του; Στα ερωτήματα αυτά επιχειρεί να δώσει απαντήσεις το ντοκιμαντέρ «Σοβέ, το πρώτο μεγάλο αριστούργημα της ανθρωπότητας», μια παραγωγή της γαλλικής τηλεόρασης που στη χώρα μας είναι διαθέσιμη στον κατάλογο της Viasat μέσω της Cosmote TV.

H ταινία δημιουργήθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από την ανακάλυψη του σπηλαίου κι ακολουθεί τους επιστήμονες που όλο αυτό το διάστημα προσπαθούν να αναδείξουν αλλά και να προστατεύσουν τα έργα. «Δεδομένου ότι το ντοκιμαντέρ προορίζεται για το ευρύ κοινό, έπρεπε να βρούμε μια ισορροπία μεταξύ δημιουργικότητας κι εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Η ταινία έπρεπε να αφηγείται πράγματα κατανοητά για το κοινό, ώστε οι άνθρωποι, ακόμα και τα παιδιά, να μπορούν να καταλάβουν τι συνέβη στο σπήλαιο. Υπάρχει όμως και η πλευρά της επιστημονικής εργασίας, όπου οι επιστήμονες λένε στον φακό όλα όσα γνωρίζουμε για το σπήλαιο. Ολα πρέπει, άλλωστε, να βασίζονται στην επιστημονική έρευνα. Αυτό είναι κάτι που βοηθάει πολύ, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί κι ένα είδος περιορισμού. Δεν είναι μια ταινία φαντασίας για το Σοβέ αλλά μια επιστημονική ταινία», αναφέρει στο «Νσυν» ο Γκι Παντοβανί, σεναριογράφος και σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ, τον οποίο συναντήσαμε στο Παρίσι, στο πλαίσιο παρουσίασης από τον γαλλικό οργανισμό Unifrance, ως το μοναδικό ελληνικό Μέσο που ήταν παρόν.

Ενα από τα ιδιαίτερα στοιχεία του Σοβέ είναι ότι από την ανακάλυψή του παραμένει κλειστό για το κοινό προκειμένου να προστατευτεί. Βρίσκεται υπό αυστηρή παρακολούθηση και είναι εξοπλισμένο με αισθητήρες που επιτρέπουν τον έλεγχο και της θερμοκρασίας και της υγρασίας του 24 ώρες το 24ωρο. Οι λίγοι επιστήμονες, παλαιοντολόγοι, γεωαρχαιολόγοι και προϊστορικοί ερευνητές, που μπορούν να εισέλθουν στο Σοβέ για να το μελετήσουν, το επισκέπτονται λίγες μόνο ημέρες τον χρόνο. «Αυτό που με αγγίζει προσωπικά είναι ότι διατηρήθηκε μέχρι σήμερα επειδή έκλεισε. Πρέπει να καταλάβουμε ότι ίσως αν θέλουμε να διατηρήσουμε πράγματα που είναι σπάνια και πολύτιμα, πρέπει να δεχτούμε να μην τα βλέπουμε ή να μην τα αγγίζουμε. Αυτό μας διδάσκει το Σοβέ. Αλλωστε, σήμερα βλέπουμε καθαρά τις ζημιές που έχουν προκληθεί στον πλανήτη, στα ζωικά είδη από τις ανθρώπινες επεμβάσεις. Πρέπει να αποδεχτούμε ότι έτσι είναι τα πράγματα», επισημαίνει ο Γκι Παντοβανί, ο οποίος δεν μπορεί να παραβλέψει και την καλλιτεχνική αξία του σπηλαίου. «Η τέχνη του Σοβέ αντιπροσωπεύει την αλλαγή σε μια αντίληψη της ιστορίας της τέχνης που είχε αρχίσει να είναι λίγο ξεπερασμένη τη στιγμή που ανακαλύψαμε το σπήλαιο. Στην πραγματικότητα, το Σοβέ ανατίναξε όλους τους κώδικες».

Η ανάγκη για έκφραση

Οι μορφές των ζώων που κινούνται πάνω στους βράχους, οι γραμμές και οι σκιές που αποτυπώθηκαν με πρόθεση και φαντασία αποκαλύπτουν ότι η ανάγκη για έκφραση μάλλον προηγήθηκε κάθε γραπτής γλώσσας και κάθε πολιτισμού. Προκειμένου αυτά τα στοιχεία του σπηλαίου να έρθουν έστω και για λίγο στο φως, χρησιμοποιήθηκαν σημαντικά μέσα κινηματογράφησης για πρώτη φορά στο εσωτερικό του. Γι’ αυτό λοιπόν ο δημιουργός της ταινίας ένωσε τις δυνάμεις του με τον Μαρκ Αζέμα, προϊστορικό και σκηνοθέτη, ο οποίος από το 2001 έως το 2017 αποτέλεσε μέρος της επιστημονικής ομάδας που δούλεψε στο σπήλαιο.

«Η ταινία είναι εδώ για να μας βοηθήσει να συνειδητοποιήσουμε ότι έχουμε να κάνουμε με κάτι πολύτιμο για την ανθρωπότητα και πολύ εύθραυστο. Γι’ αυτό πρέπει να μελετήσουμε αυτού του είδους τις μαρτυρίες που κουβαλάει, αλλά ταυτόχρονα αυτό να γίνει με μεγάλη προσοχή και, αν χρειαστεί, να μην ξαναμπεί κάποιος στο σπήλαιο. Εγώ είμαι ο πρώτος που δεν θέλει να ξαναμπεί. Είχα την τύχη να συμμετάσχω σε αυτή την περιπέτεια. Το Σοβέ είναι η παλαιότερη μαρτυρία του ανθρώπινου πολιτισμού. Είναι πολύ πιο σημαντική κι από του Χέοπα. Είμαι λίγο υπερβολικός, αλλά εσκεμμένα. Εδώ, βρισκόμαστε μπροστά στις παλαιότερες μαρτυρίες γραφικής αφήγησης, περιέχοντας έννοιες πολύ κοντά στον κινηματογράφο και την τέχνη των ακολουθιών. Εχει μια σύνδεση δηλαδή με τις ρίζες της τέχνης. Είναι το σύμβολο των ριζών της τέχνης κι όλων των σημερινών αφηγηματικών μέσων. Ισως το Σοβέ να είναι η ρίζα της κινούμενης εικόνας ή του κινηματογράφου. Κι αυτή είναι η βασική σκηνή της ταινίας που μας συνδέει με αυτούς τους ανθρώπους», ξεκαθαρίζει ο Μαρκ Αζέμα, ο οποίος επίσης συμμετείχε στην κουβέντα μας για το ντοκιμαντέρ.