Καλύτερα ζωγράφος

Στα 80 του, ο Τζορτζ Γουόκερ Μπους προσπαθεί να ζωγραφίζει κάθε μέρα, κατά προτίμηση το πρωί. Ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με την ζωγραφική το 2012, λίγα χρόνια μετά την αποχώρησή του από την προεδρία των ΗΠΑ. Ενας φίλος τού χάρισε ένα αντίτυπο του δοκιμίου του Γουίνστον Τσόρτσιλ «Η ζωγραφική ως χόμπι», το οποίο τον έπεισε ότι ίσως ήταν ένας καλός τρόπος να γεμίσει τον χρόνο του.

Σε αντίθεση με τον Τσόρτσιλ, όμως, που ζωγράφιζε κυρίως τοπία, τα θέματα του Μπους είναι πρωτίστως πολιτικά. Αρχικά, προσπάθησε να ζωγραφίσει ηγέτες κρατών

που είχε γνωρίσει. Το 2014 παρουσίασε 30 τέτοια πορτρέτα στην προεδρική βιβλιοθήκη του. Είναι όμως όλα επίπεδα, ψυχρά: όταν τα φιλοτέχνησε, δεν ήταν ιδιαίτερα καλός ζωγράφος. Τα πήγε καλύτερα όταν έστρεψε το πινέλο του στους τραυματισμένους βετεράνους.

Η συλλογή παρουσιάστηκε το 2017 στη Βιβλιοθήκη Μπους, κυκλοφόρησε και σε βιβλίο με τίτλο «Πορτρέτα Θάρρους». Συνολικά 98 πρόσωπα, όλοι άνθρωποι που ανάρρωναν από βαριές σωματικές και ψυχικές κακώσεις και τους οποίους ο Μπους προσκαλούσε σε ποδηλατικές διαδρομές ή εξορμήσεις για γκολφ που διοργάνωνε το Ινστιτούτο Μπους. Πολλοί είχαν χάσει άκρα ή έφεραν φρικτά εγκαύματα. Αλλοι υπέφεραν από μετατραυματικό στρες, ο πόνος ήταν εμφανής στα πρόσωπά τους.

Σε συνεντεύξεις του, ο Μπους έλεγε ότι οι πίνακες ήταν ένας τρόπος να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του για τη θυσία αυτών των βετεράνων. Ομως, στα σύντομα βιογραφικά που τους συνόδευαν, ο τόνος ήταν σχεδόν πάντα αισιόδοξος. Οι βετεράνοι των πορτρέτων παίζουν πλέον έναν πλήρη γύρο γκολφ με τα προσθετικά τους μέλη, κάνουν ποδήλατο για 100 χιλιόμετρα, χορεύουν και αγκαλιάζουν τα παιδιά τους. Εχουν ξεπεράσει τον εθισμό, τον αλκοολισμό και την απόγνωση, αλλάζοντας τη ζωή τους αφού βρήκαν τον Θεό, όπως έκανε και ο Μπους τη δεκαετία του ’80. Πολλοί του είπαν ότι η δοκιμασία του τραυματισμού και της αποκατάστασης τους έδωσε έναν σκοπό. Ο Μπους μάς πληροφορεί ότι οι αμερικανοί βετεράνοι τα καταφέρνουν περίφημα.

Το επόμενο θέμα του ήταν μια ακόμη αποτυχία της προεδρίας του: η μετανάστευση, όπου το Κογκρέσο είχε μπλοκάρει τις προσπάθειές του για μια συνολική μεταρρύθμιση. Η συλλογή αυτή, που κυκλοφόρησε το 2021 και σε βιβλίο με τίτλο «Εκ των πολλών, ένα», περιλαμβάνει έργα που φιλοτέχνησε κατά την πρώτη θητεία Τραμπ – περίμενε να ολοκληρωθούν οι εκλογές του 2020 για να τους παρουσιάσει. Ανάμεσα στα πρόσωπα που απεικονίζονται είναι διάσημοι μετανάστες, όπως η Μάντλιν Ολμπραϊτ και ο Αρνολντ Σβαρτσενέγκερ, και επιζώντες των γενοκτονιών στη Ρουάντα και την Καμπότζη, πρόσφυγες από τη Βόρεια Κορέα και το Αφγανιστάν, καθώς και άνθρωποι που πέρασαν στις ΗΠΑ από το Μεξικό χωρίς τα απαραίτητα έγγραφα. Οι πίνακες είναι ερωτικές επιστολές προς τη μετανάστευση: το εξηγεί και το κείμενο που τους συνοδεύει. Το βιβλίο μάλιστα ολοκληρώνεται με ένα κείμενο πολιτικής του Ινστιτούτου Μπους με τίτλο «Γιατί χρειαζόμαστε τη μετανάστευση (και τη μεταρρύθμισή της)».

Για τον Μπους – γράφει στο «New Yorker» o Τζέισον Βάισμπεργκ – η ζωγραφική είναι ένας τρόπος να πει όσα δεν μπορεί να πει, ενώ ταυτόχρονα τηρεί τη σιωπή που έχει επιβάλει στον εαυτό του. Η νέα του έκθεση αφορά την 25η επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου. Στα σκαριά, έχει, καθώς λένε, μια σειρά για αγωνιστές της ελευθερίας. Το καλοκαίρι του 2025 όμως, εθεάθη στο στούντιό του ένας διαφορετικός πίνακας: ένα μεγάλο, άσχημο πορτρέτο του προέδρου Τραμπ.

Γιατί ο μόνος εν ζωή πρώην Ρεπουμπλικανός πρόεδρος έχει παραμείνει απών; Γιατί διστάζει να αντιπαρατεθεί με έναν άνθρωπο που έχει επανειλημμένα επιτεθεί στον ίδιο και την οικογένειά του, κατέλαβε ουσιαστικά το κόμμα που κάποτε ανήκε στην οικογένειά του και απέρριψε περιφρονητικά τις αξίες που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για εκείνον; Φίλοι και σύμβουλοί του επικαλούνται ένα σύνολο λόγων: αυτοπροστασία, ιδιοσυγκρασία και οικογένεια. Ο Μπους δεν θέλει να γίνει στόχος του Τραμπ: είναι σαν να προκαλείς μια αρκούδα ή να μπλέκεις σε καβγά με γουρούνι. Προστατεύει την οικογένειά του, ιδίως τις κόρες του, οι οποίες δεν διαθέτουν πλέον προστασία από τη Μυστική Υπηρεσία. Δεν θέλει να υπονομεύσει την πολιτική καριέρα του ανιψιού του, Τζορτζ Π. Μπους. Ενας φίλος του, πάντως, λέει ότι ο πρώην πρόεδρος είναι απλώς τεμπέλης και δεν μπαίνει στον κόπο.

Υπάρχει και κάτι ακόμη, διαβεβαιώνει ο Βάισμπεργκ: ο Μπους έχει ουσιαστικά παραλύσει από την αγωνία για το πώς θα τον κρίνει η Ιστορία. Αποχώρησε από την προεδρία τον Ιανουάριο του 2009 βαθιά αντιδημοφιλής, εν μέσω παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, δύο πολέμων σε εξέλιξη, στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, και των συνεπειών του τυφώνα Κατρίνα. Η άσκηση κριτικής στον Τραμπ δεν θα τον καθιστούσε απλώς αντίπαλό του. Η ενεργή παρουσία του στην πολιτική θα υπενθύμιζε στους Αμερικανούς τις ταπεινωτικές αποτυχίες της προεδρίας του, ιδίως τον πόλεμο στο Ιράκ.

Κάτι θα μπορούσαμε να μάθουμε πάντως από το παράδειγμά του: όταν ένας πρώην αρχηγός αδυνατεί να πει κάτι που θα πάει τη χώρα του μπροστά, καλύτερα να το ρίχνει στην καλλιτεχνία.