Ιστορία δύο πόλεων

Τι «τίτλο» θα μπορούσε να είχε άραγε εκείνη η νύχτα της 9ης Νοεμβρίου 1989, σαν σήμερα, δηλαδή πριν από 37 χρόνια; «Το τέλος των ψευδαισθήσεων»; Ή μήπως «Το τέλος μιας ουτοπίας»; «Θαυμαστός, καινούργιος κόσμος», για να τιμήσουμε τις δυστοπίες του Χάξλεϊ;

«Η νύχτα που έπεσε ένα τείχος και άνοιξαν χιλιάδες παράθυρα», αυτά τα καρφωμένα παράθυρα των «ανατολικών» που απαγορευόταν να ανοίξουν διότι «έβλεπαν» στη Δύση; «Ηταν μια λέξη μοναχά, ελευθερία» από τους στίχους της Κωστούλας Μητροπούλου στον «Δρόμο» του Μάνου Λοΐζου;

Στην πτώση του τείχους του Βερολίνου αναφέρομαι. Την καπιτάλε

σκηνή της πτώσης του υπαρκτού σοσιαλισμού. Μια σκηνή φτιαγμένη από χιλιάδες κόσμο, με τα υλικά της ίδιας της Ιστορίας και καταγεγραμμένη από την κάμερα της πραγματικότητας που ουδείς σκηνοθέτης θα μπορούσε να στήσει. Ούτε καν ο Αϊζενστάιν που εμπνεύστηκε την εισβολή στα Χειμερινά Ανάκτορα – συμβολικά, την πρώτη σκηνή της μεγάλης ουτοπίας – και την απέδωσε με τον κινηματογραφικό του φακό έτσι όπως βόλευε ένα αφήγημα και όχι ακριβώς όπως συνέβη.

Σήμερα, έχουν περάσει περισσότερα χρόνια από την πτώση του τείχους απ’ όσα όταν εκείνο ορθωνόταν χωρίζοντας στα δύο μια πόλη, μια χώρα, χιλιάδες οικογένειες και εκατομμύρια ζωές. Αυτοί ακριβώς είναι οι κύκλοι της Ιστορίας.

Τα παιδιά που γεννιόντουσαν τότε, σήμερα έχουν τα δικά τους παιδιά. Αλλά και οι γονείς των παιδιών που γεννιόντουσαν τότε είχαν ζήσει όλη, σχεδόν, την ζωή τους σε αυτό το καθεστώς που, στην ουσία, τι έκανε; Εβαζε μπάρες στο παρελθόν, το διέγραφε. Η ζωή του κάθε Βερολινέζου ξεκινούσε εκείνες τις ημέρες του Αυγούστου του 1961 που το τείχος και τα συρματοπλέγματα χώρισαν την πόλη του στα δύο και το πού βρισκόταν ο ίδιος τη δεδομένη στιγμή καθόρισε το μέλλον του.

Η πτώση του τείχους δεν είναι απλώς ένα ιστορικό γεγονός· είναι αυτή η κορυφαία στιγμή όπου οι μικρές ιστορίες των ανθρώπων συναντιούνται έτσι ώστε να γραφτεί η μεγάλη Ιστορία του Ανθρώπου. Και όσο κι αν οι πολιτικές αποφάσεις είχαν ληφθεί, το τείχος έπεσε από τα χέρια, τα σφυριά, τις μπουλντόζες και την αγωνία των ανθρώπων να συναντήσουν όχι μόνο τους δικούς τους, αλλά την ίδια την ζωή τους.

Η παράξενη ιστορία του Κόνραντ Σούμαν

Ο Κόνραντ Σούμαν γεννήθηκε στη Σαξονία, καταμεσής του πολέμου, το 1942. Βοσκός ήταν, δεν είχε σχέση με την πολιτική. Στα 18 του κατατάχθηκε στην αστυνομία της Ανατολικής Γερμανίας και τον Αύγουστο του 1961, όταν δηλαδή έμπαιναν τα συρματοπλέγματα εκεί όπου λίγο αργότερα θα υψωνόταν το τείχος, υπηρετούσε στο Βερολίνο.

Αυτά ακριβώς τα σημεία φρουρούσε κι εκείνο το απόγευμα της 15ης Αυγούστου, για να εμποδίσει, πυροβολώντας, όσους προσπαθούσαν να περάσουν απέναντι. Δεν αισθανόταν όμως καλά, ασφυκτιούσε. «Δεν ήθελα να πυροβολώ ανθρώπους. Δεν ήθελα να φυλακίσω κανέναν και δεν ήθελα να είμαι κι εγώ φυλακισμένος», θα έλεγε αργότερα στους δημοσιογράφους.

Ο 19χρονος Κόνραντ φαινόταν νευρικός, κάπνιζε συνέχεια, κοιτούσε διαρκώς γύρω του. Και οι δημοσιογράφοι και οι φωτογράφοι που στέκονταν στην απέναντι πλευρά το έπιασαν στον αέρα. Κατάλαβαν ότι κάτι θα γινόταν. Ειδοποίησαν τους αρμόδιους, ένα αυτοκίνητο ήρθε και σταμάτησε στη δυτική πλευρά με την πίσω πόρτα ανοιχτή σαν να περίμενε κάτι.

Ο φωτογράφος Πίτερ Λάιμπινγκ περίμενε με το δάχτυλο στη μηχανή του. Ενώ οι υπόλοιποι, χωρίς να έχουν συνεννοηθεί, χωρίς να έχουν ανταλλάξει βλέμμα με τον Κόνραντ, άρχισαν να κάνουν φασαρία για να αποσπάσουν την προσοχή των άλλων φρουρών. Κι εκείνος ξαφνικά πέταξε το όπλο του κάνοντας, συγχρόνως, το σάλτο στην απέναντι πλευρά. Αυτή ακριβώς τη στιγμή έπιασε ο Λάιμπινγκ. Τον Κόνραντ με το ένα πόδι στην ελευθερία και το άλλο στο καθεστώς που άφηνε πίσω του.

Ο Κόνραντ Σούμαν εγκαταστάθηκε στη Βαυαρία, παντρεύτηκε, έκανε οικογένεια, αλλά ζούσε πάντα με τον φόβο για τους δικούς του που είχε αφήσει πίσω, για τα αντίποινα επειδή η φωτογραφία του είχε γίνει σύμβολο. Πραγματικά ελεύθερος ένιωσε, όπως είπε, εκείνο το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου του 1989. Μέχρι που αυτοκτόνησε εννέα χρόνια αργότερα.