Η σκιώδης επέκταση της Wagner

Δίκτυα που συνδέονται με την ομάδα Wagner φέρονται ότι στρατολογούν οικονομικά ευάλωτους Ευρωπαίους για πράξεις δολιοφθοράς στην Ευρώπη. Δυτικοί αξιωματούχοι των μυστικών υπηρεσιών εκτιμούν ότι πρόκειται για μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής του Κρεμλίνου που μεταφέρει την αντιπαράθεση από το μέτωπο της Ουκρανίας στο εσωτερικό των κοινωνιών της Ευρώπης και σε έδαφος του NATO, σε μια προσπάθεια αποσταθεροποίησης αλλά και υπονόμευσης της ευρωπαϊκής στήριξης στον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία.

Ουσιαστικά, μετά την αποτυχημένη ανταρσία

του 2023 και τον θάνατο του ιδρυτή της Γεβγκένι Πριγκόζιν, η ρωσική μισθοφορική ομάδα Wagner εκτιμάται ότι δεν εξαφανίστηκε αλλά προσαρμόστηκε. Υπό την καθοδήγηση ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών, το δίκτυό της φέρεται ότι αξιοποιεί την εμπειρία στρατολόγησης και προπαγάνδας που ανέπτυξε τα προηγούμενα χρόνια, για να μετατοπίσει τη σύγκρουση από το μέτωπο στην κοινωνική και πολιτική σφαίρα. Σε αυτό το νέο πεδίο, η ασάφεια στην απόδοση ευθυνών, οι «αναλώσιμοι» εκτελεστές και η αξιοποίηση ενός ανεπτυγμένου ψηφιακού δικτύου συνθέτουν ένα μοντέλο δράσης που θυμίζει περισσότερο σκιώδη επιχείρηση παρά συμβατική αντιπαράθεση και θέτει την ευρωπαϊκή ασφάλεια μπροστά σε μια διαφορετική, πιο διάχυτη απειλή.

Οπως επισημαίνει δημοσίευμα των «Financial Times», ειδικοί στη στρατολόγηση της ομάδας Wagner, που άλλοτε έπειθαν νεαρούς άνδρες από τη ρωσική ενδοχώρα να πολεμήσουν στην Ουκρανία, έχουν τώρα μια νέα αποστολή: να στρατολογούν Ευρωπαίους που βρίσκονται σε οικονομική ανάγκη για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων σαμποτάζ σε νατοϊκό έδαφος.

Η ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών (GRU) «αξιοποιεί το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό», δήλωσε ένας δυτικός αξιωματούχος πληροφοριών αναφερόμενος στο δίκτυο της Wagner. Η GRU και η ρωσική ομοσπονδιακή υπηρεσία ασφαλείας (FSB) έχουν αμφότερες καταστεί ιδιαιτέρως δραστήριες στην προσπάθεια στρατολόγησης «αναλώσιμων» πρακτόρων στην Ευρώπη για να σπείρουν το χάος.

Αναλυτές συμπεριλαμβάνουν στους στόχους του Κρεμλίνου την τελευταία διετία μια εκτεταμένη εκστρατεία αποσταθεροποίησης και δολιοφθοράς σε ολόκληρη την Ευρώπη προκειμένου να αποδυναμώσει την αποφασιστικότητα των δυτικών δυνάμεων στη στήριξή τους προς την Ουκρανία και να υποδαυλίσει κοινωνικές αναταραχές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τους, η Μόσχα στρέφεται ολοένα και περισσότερο σε ενδιάμεσους για να εκτελούν τις εντολές της, αντιμέτωπη με μια σημαντική αποδυνάμωση της παρουσίας μυστικών πρακτόρων της στην Ευρώπη, ως αποτέλεσμα διαδοχικών απελάσεων από χώρες της ΕΕ.

Οι ενέργειες που καλούνται να εκτελέσουν εκείνοι που στρατολογούνται κυμαίνονται από εμπρηστικές επιθέσεις σε αυτοκίνητα και σε αποθήκες που περιέχουν βοήθεια για την Ουκρανία, έως και εκστρατείες παραπληροφόρησης και παραπλανητικής προπαγάνδας.

Το κίνητρο για τους στρατολογούμενους είναι τα χρήματα, γι’ αυτό και η «στόχευση» γίνεται σε άτομα ευάλωτα και συχνά περιθωριοποιημένα.

Επίσης, σύμφωνα με τις πληροφορίες των «FT», οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών επιδιώκουν συνήθως να παρεμβάλλονται τουλάχιστον δύο επίπεδα διαμεσολάβησης μεταξύ των ίδιων και των πρακτόρων που θα εκτελέσουν τις εντολές τους για περισσότερη ασφάλεια. Αλλωστε μέλη της ομάδας Wagner θεωρείται ότι έχουν μια μακρά σχέση συνεργασίας με την GRU με τον συγκεκριμένο τρόπο. Δίκτυα της διασποράς αλλά ακόμη και δίκτυα εγκληματιών αποτελούν επίσης μια πηγή που δεν μπορεί, ωστόσο, να τροφοδοτήσει μαζική στρατολόγηση.

Ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών εξετάζουν από την πρώτη στιγμή τον ρόλο του δικτύου της Wagner στη ρωσική εκστρατεία δολιοφθοράς. Ξεκινώντας από τον εντοπισμό λογαριασμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέσω των οποίων έγινε η στρατολόγηση ομάδας Βρετανών στα τέλη του 2023, άρχισαν σταδιακά να σχηματίζουν μια εικόνα ενός πολύ πιο εκτεταμένου δικτύου «αναλώσιμων» της Wagner σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η ομάδα φαίνεται ότι αξιοποίησε την ήδη ισχυρή παρουσία της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να επεκτείνει τη δράση της από ρωσικό σε διεθνές κοινό, χρησιμοποιώντας κυρίως καλά οργανωμένα κανάλια στο Telegram. Η εμπειρία που είχε αναπτυχθεί από τον Γεβγκένι Πριγκόζιν και την Internet Research Agency στη διαδικτυακή παραπληροφόρηση συνέβαλε σε αυτή τη μετάβαση.

Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας εκτιμούν ότι, παρά την έκταση του δικτύου, η χρήση ερασιτεχνών σαμποτέρ μειώνει την αποτελεσματικότητα και αυξάνει τις πιθανότητες αποτροπής των επιθέσεων.