Η μνήμη του Ολοκαυτώματος

Η συλλογική ευθύνη είναι μια τερατώδης επινόηση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ανασύρθηκε συχνά για να δικαιολογήσει σφαγές. Με παρόμοιο τρόπο, η Τελική Λύση, το ναζιστικό σχέδιο εξόντωσης των Εβραίων στα στρατόπεδα θανάτου, απέδωσε συλλογική ευθύνη σε ένα έθνος για την ταυτότητά του. Μια ιδεολογία απαξίωσης και ενοχοποίησης αποκαλούσε για δεκαετίες του Εβραίους κατώτερη φυλή, ανθρώπους που ζούσαν μια άχρηστη ζωή, διανοητικά νεκρούς. Κι όταν το ναζιστικό κόμμα ήρθε στην εξουσία, το 1933, βαθμιαία με νόμους πέταξε έξω από τη δημόσια ζωή τους Εβραίους και, πολύ σύντομα, τους παρέδωσε στην οργή του όχλου, το 1938, το βράδυ του μεγάλου πογκρόμ, της «Νύχτας των Κρυστάλλων». Ακολούθησαν τα στρατόπεδα θανάτου και το Ολοκαύτωμα, ή η Shoah, ένα γεγονός ανεπανάληπτο, με απολογισμό τουλάχιστον 6 εκατομμύρια νεκρούς – άνδρες, γυναίκες, παιδιά.

Ο ναζιστικός ολοκληρωτισμός ήταν αναπόφευκτο να αποθεώσει την κουλτούρα του θανάτου. Η βασική ιδέα του ήταν η τελειότητα του γερμανικού έθνους, η ουτοπική κυριαρχία του στην ανθρωπότητα – που σήμαινε την εξόντωση όσων θα έμπαιναν εμπόδια σε αυτή την τελειότητα. Κατά την ιδεολογία του ναζισμού, οι Εβραίοι ήταν υπάνθρωποι, κατώτερα πλάσματα, άξιοι εξόντωσης. Είναι χαρακτηριστικό των ολοκληρωτισμών – και όχι μόνο του ναζιστικού ολοκληρωτισμού. Δεν αντέχουν τη διαφορά, απεχθάνονται την ιδιαιτερότητα, συλλογική και ατομική. Κι όταν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες, όπως έχει αποδείξει η ιστορία, η εξόντωση είναι μια συνήθης στάση.

Σήμερα είναι η Διεθνής Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος. Η ανθρωπότητα θυμάται τη μαζική εξόντωση των Εβραίων από τη ναζιστική Γερμανία, στις διάφορες τελετές μνήμης ακούγεται συχνά η φράση «ποτέ ξανά», αλλά οι Εβραίοι έχουν βρεθεί ξανά στο στόχαστρο ενός ολοκληρωτισμού. Εμφανίζεται ως διεκδίκηση εδαφών ενός λαού, του Παλαιστινιακού, αλλά ουσιαστικά εκδηλώνεται ως μεθόδευση ολοκληρωτικής επικράτησης απέναντι στους Εβραίους στο όνομα μιας αντιπαλότητας δήθεν στη σιωνιστική ιδεολογία του, με σύνθημα «Από το ποτάμι στη θάλασσα», που ισοδυναμεί με κατίσχυση επί του κράτους του Ισραήλ, το οποίο νομίμως δημιουργήθηκε με απόφαση των Ηνωμένων Εθνών μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Κορυφαία εκδήλωση των προθέσεων αυτής της κίνησης ήταν το πογκρόμ της 7ης Οκτωβρίου 2023. Η εισβολή, δηλαδή, κατά του Ισραήλ πάνοπλων τρομοκρατών της Χαμάς, η δολοφονία περίπου 1.200 αμάχων, ανδρών, γυναικών, παιδιών, ακόμα και βρεφών, η κακοποίηση πολλών ακόμα και η απαγωγή 210 ατόμων που κρατήθηκαν όμηροι. Για την εξάρθρωση της Χαμάς, οργάνωσης με σκληρό ισλαμιστικό προφίλ, και για την απελευθέρωση των ομήρων, το Ισραήλ διεξήγαγε νικηφόρο πόλεμο, που επεκτάθηκε εναντίον διαφόρων τρομοκρατικών ομάδων στη Μέση Ανατολή, εντολοδόχων του Ιράν, αλλά κατά και του ίδιου του Ιράν.

Η Χαμάς και η ισλαμιστική τρομοκρατία είναι μια από τις πιο πρόσφατες μορφές ενός προνεωτερικού και, ταυτόχρονα, μεταμοντέρνου ολοκληρωτισμού. Το πογκρόμ εναντίον αμάχων στο Ισραήλ θα έπρεπε να έχει κινητοποιήσει το σύμπαν. Κι όμως. Δυνάμεις του προοδευτισμού στη Δύση δικαιολογούν τέτοιες ενέργειες, μετατοπίζοντας το βάρος της καταδίκης στον καπιταλισμό, στον ιμπεριαλισμό και την αποικιοκρατία. Και με τις ενέργειές τους, τις οποίες θαυμάσαμε και στην Ελλάδα, όταν κινήσεις με σύνθημα «free Palestine» επιτέθηκαν κατά ισραηλινών τουριστών στο κέντρο πόλεων και στα λιμάνια, επανέφεραν την έννοια της συλλογικής ενοχής. Μια έννοια που ο πολιτισμός του δυτικού κόσμου την είχε αποβάλει επανέρχεται στο όνομα της χειραφέτησης, του αντιαποικιοκρατικού αγώνα και των δικαιωμάτων.

Αυτό που μας θυμίζει η μνήμη του Ολοκαυτώματος είναι ένα: να μην επιτρέψουμε την οπισθοδρόμηση σε καταστάσεις που θα επιτρέψουν να ρυθμίζει τη ζωή μας ο ολοκληρωτισμός και η κουλτούρα του. Ποτέ ξανά.

Σοκαρισμένος από την είδηση ότι θα γινόταν εκδήλωση υπέρ του αιματοβαμμένου καθεστώτος των μουλάδων του Ιράν στην αίθουσα Αντώνης Τρίτσης στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, ζήτησα, με την ιδιότητα του δημοσιογράφου, πληροφορίες γι’ αυτήν, ζητώντας να μάθω γιατί τους παραχωρήθηκε ο χώρος από τον Δήμο. Από το γραφείο Τύπου μου απάντησαν, αφού πρώτα ενημερώθηκαν, ότι η αίθουσα δεν δόθηκε για εκδήλωση υπέρ του Ιράν αλλά εκχωρήθηκε, μέσω της τυπικής γραφειοκρατικής διαδικασίας, σε καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης, ο οποίος τη ζήτησε χωρίς να διευκρινίσει τον χαρακτήρα της εκδήλωσης. Κι ότι η εκδήλωση δεν θα γίνει επειδή η αίθουσα θα μείνει κλειστή για τεχνικούς λόγους.

Στην εκδήλωση επρόκειτο να μιλήσει ο πρέσβης του Ιράν στην Ελλάδα, πλαισιωμένος μεταξύ άλλων από τον Ε. Βενέτη, τον καθηγητή Δημήτρη Πατέλη και βέβαια τον παλαίμαχο τον ταξικών αγώνων, και πρώην υπουργό του Αλέξη Τσίπρα, Παναγιώτη Λαφαζάνη. Γκεστ σταρ, επρόκειτο να εμφανιστεί και να χαιρετίσει ο επιτετραμμένος πρεσβευτής της Βενεζουέλας. Παραμένω εντυπωσιασμένος που στην Ελλάδα έχει τόσους και τόσο κοινωνικά σημαντικούς οπαδούς ένα ολοκληρωτικό θεοκρατικό καθεστώς που ελέγχεται για χιλιάδες θανάτους διαδηλωτών οι οποίοι απλώς διεκδικούσαν την ελευθερία τους. Απίστευτο κι όμως αληθινό.

Μπράβο σε όσους διαμαρτυρήθηκαν και, ιδίως, στην ΟΑΚΚΕ, τα αντανακλαστικά της οποίας είναι αξιοθαύμαστα.