Η κόλαση και οι δείκτες

Ο Γιουβάλ. Είναι 34 χρόνων, μεγάλωσε στο Τελ Αβίβ και έγινε προγραμματιστής υπολογιστών. Εργαζόταν σε μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες υψηλής τεχνολογίας, αλλά έχει μήνες να πάει. «Ημουν στην κόλαση», λέει. Η «κόλαση» για την οποία μιλάει εκτυλίχθηκε στο Χαν Γιουνίς, στη Νότια Γάζα, όταν υπηρετούσε ως στρατιώτης τον Δεκέμβριο του 2023. Μια μέρα, μια διμοιρία εντόπισε με τη βοήθεια drone ύποπτες φιγούρες.

Η μονάδα του Γιουβάλ όρμησε. «Πυροβολούσα σαν τρελός, όπως σε μαθαίνουν στη βασική εκπαίδευση. Οταν φτάσαμε στο σημείο, κατάλαβα ότι δεν επρόκειτο για τρομοκράτες. Ηταν ένας ηλικιωμένος

και τρία αγόρια. Κανείς τους δεν ήταν οπλισμένος. Θυμάμαι ότι επικρατούσε σιωπή. Μετά ήρθε ο διοικητής με τους δικούς του και κάποιος έφτυσε τα πτώματα και φώναξε: “Ετσι καταλήγει όποιος τα βάζει με το Ισραήλ, καθάρματα”. Ημουν σε σοκ, αλλά δεν μίλησα, γιατί είμαι ένας αποτυχημένος, ένας θρασύδειλος».

Η Μάγια. Ζει στο Τελ Αβίβ και σπουδάζει φιλοσοφία. Στον πόλεμο υπηρέτησε ως έφεδρη σε τάγμα τεθωρακισμένων. Ενα περιστατικό τη σημάδεψε για πάντα. Συνέβη σε ένα στρατιωτικό φυλάκιο στη Νότια Γάζα. «Καθόμουν στο κέντρο διοίκησης. Ξαφνικά, οι σκοποί εντόπισαν πέντε Παλαιστίνιους να περνούν τη γραμμή που δεν επιτρεπόταν να περάσουν, κατευθυνόμενοι προς τη Βόρεια Γάζα. Ολοι πανικοβλήθηκαν. Ο διοικητής έδωσε εντολή να ανοίξουμε μαζικά πυρ». Οι τέσσερις σκοτώθηκαν. Θωρακισμένη μπουλντόζα τους έθαψε στην άμμο. Τον επιζώντα τον έβαλαν σε ένα κλουβί, έπρεπε να έρθει άνθρωπος από τη Σιν Μπετ για να τον ανακρίνει.

«Πέρασα τη νύχτα στο φυλάκιο. Κάποια στιγμή, με φώναξαν μερικοί στρατιώτες κι έτσι πήγα μαζί τους στο κλουβί. Ο Παλαιστίνιος είχε δεμένα τα μάτια, έμοιαζε παγωμένος από το κρύο. Ξαφνικά, ένας από τους στρατιώτες κατέβασε το παντελόνι του και άρχισε να τον κατουράει. Του είπε: “Αυτό είναι για το Μπεερί, κάθαρμα, αυτό είναι για τη Νόβα”» – το κιμπούτς Μπεερί και το μουσικό φεστιβάλ Νόβα, δύο από τα σημεία που δέχθηκαν επίθεση από τη Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. «Γελούσαν όλοι. Μπορεί να γέλασα κι εγώ».

Ο ανακριτής έφτασε την επόμενη ημέρα. «Εμεινε μαζί του δέκα λεπτά και είπε ότι ήταν απλώς κάποιος που προσπαθούσε να επιστρέψει σπίτι του στη Βόρεια Γάζα, ότι δεν είχε σχέση με τη Χαμάς». Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Μάγια απολύθηκε. «Ενιωθα βρώμικη. Εκανα τρία ντους την ημέρα. Πώς μπόρεσα να στέκομαι εκεί και να μην κάνω τίποτα; Πώς γίνεται εγώ, που το παίζω ηθική και κάνω εθελοντισμό με πρόσφυγες και πηγαίνω σε διαδηλώσεις, να το δέχθηκα αυτό; Πώς δεν είπα τίποτα; Δεν έχω απάντηση».

Ο Γεχούντα. Στο ίδιο φυλάκιο υπηρέτησε και αυτός ως έφεδρος, σε μονάδα που επιχειρούσε με Hummer. Υπήρχε εκεί και ένας αξιωματικός με «αμερικανικό όνομα», ιδιόρρυθμος και μυστικοπαθής, που έκανε όμως «τη δουλειά», οπότε κανείς δεν τον αμφισβητούσε. Μια νύχτα, ένας Παλαιστίνιος κατάφερε να πλησιάσει στο φυλάκιο. Ο Γεχούντα και ο αξιωματικός έσπευσαν κοντά του. Ο άνδρας ύψωσε αμέσως τα χέρια, ήταν άοπλος.

Παρ’ όλα αυτά, ο αξιωματικός τον πυροβόλησε επιτόπου. Ο Γεχούντα σοκαρίστηκε. Αργότερα, το περιστατικό παρουσιάστηκε επίσημα ως «εξουδετέρωση τρομοκράτη», χωρίς έρευνα και χωρίς να τεθεί ξανά στο τραπέζι. Δύο μήνες μετά, ο Γεχούντα βρέθηκε στο Μουσείο Πράδο στη Μαδρίτη, μπροστά σε πίνακα του Γκόγια με έναν άνθρωπο που υψώνει τα χέρια του απέναντι σε στρατιώτες. «Ηταν ακριβώς η ίδια εικόνα», λέει. «Το ίδιο βλέμμα, ο ίδιος τρόμος». Αρχισε να τρέμει και να κλαίει ανεξέλεγκτα, χωρίς να μπορεί να εξηγήσει στη σύζυγό του το γιατί.

Ο Γιουβάλ, η Μάγια και ο Γεχούντα είναι μόνο τρεις από τους ισραηλινούς στρατιώτες που μίλησαν στη «Haaretz» για το «ηθικό τραύμα» τους – την ψυχική οδύνη που προκύπτει όταν κάποιος κάνει, βλέπει ή δεν αποτρέπει κάτι που συγκρούεται με τις βαθύτερες ηθικές του αξίες. Ο ισραηλινός στρατός δεν δημοσιοποιεί στοιχεία, από τότε που τέθηκε σε εφαρμογή όμως η εκεχειρία στη Γάζα, τον Οκτώβριο, οι αρμόδιες κλινικές καταγράφουν σημαντική αύξηση των ανθρώπων που ζητούν βοήθεια.

Παρ’ όλα αυτά – «τη γενοκτονία, τα εγκλήματα πολέμου, την εθνοκάθαρση στη Δυτική Οχθη, την ευρύτερη ηθική διαφθορά, τις διαλυμένες ζωές, τους πυραύλους από το Ιράν, το υπαρξιακό άγχος, τη διαρκή βία και ένταση», όπως επεξηγεί στη «Haaretz» η Χανίν Ματζάντλι –, οι Ισραηλινοί εξακολουθούν να δηλώνουν ευτυχισμένοι. Το Ισραήλ έρχεται όγδοο, μεταξύ 147 χωρών, στην τελευταία World Happiness Report που εξέδωσε το Δίκτυο Λύσεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΟΗΕ σε συνεργασία με την Gallup. Τα προηγούμενα τρία χρόνια ήταν τέταρτο, πέμπτο και όγδοο. Για τον Μουσόν Ζερ-Αβίβ πάντως, έναν άλλο αρθρογράφο της «Haaretz», η υψηλή του κατάταξη μοιάζει λιγότερο με αποτύπωση ευτυχίας και περισσότερο με ένδειξη μιας κοινωνίας που έχει μάθει να κανονικοποιεί το απαράδεκτο.

ΥΓ: Η Ελλάδα κατετάγη 85η στην τελευταία Παγκόσμια Εκθεση για την Ευτυχία. Ηταν 42η το 2011, 102η το 2014, 58η το 2021 και από το 2022 συνεχώς κατεβαίνει. Ευτυχώς που κανείς δεν πολυδίνει σημασία και δεν χρειάζεται να ακούσουμε για «κατασκευασμένους δείκτες» και «παραπλανητική εικόνα».