Η «ειρήνη» που φοβάται η Ουκρανία

Ανησυχία εμπνέει τόσο στο Κίεβο όσο και στους ευρωπαίους εταίρους του η προοπτική της νέας συνάντησης Ντόναλντ Τραμπ – Βλαντίμιρ Πούτιν, την οποία οι δύο ηγέτες συμφώνησαν προχθές, κατά την αναπάντεχη τηλεφωνική συνομιλία που είχαν ενώ ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έφτανε στην Ουάσιγκτον για την προγραμματισμένη συνάντησή του με τον αμερικανό πρόεδρο. Μιλώντας βέβαια στο Politico, ευρωπαίος διπλωμάτης σημείωσε πως η σχεδιαζόμενη σύνοδος κορυφής, που αναμένεται, σύμφωνα με τον Τραμπ, να γίνει «σε περίπου δύο εβδομάδες», δεν σημαίνει

αυτόματα ότι ο αμερικανός πρόεδρος ανατρέπει τη φιλοουκρανική στάση που κρατούσε τελευταία ο Λευκός Οίκος – εκτιμώντας, για παράδειγμα, ότι η Ουκρανία μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο. Λίγο μετά τη συνομιλία του με τον Πούτιν, πάντως, ο Τραμπ φάνηκε να αποκλείει ένα ενδεχόμενο που άφηνε τις προηγούμενες μέρες ανοιχτό, να εξοπλίσει το Κίεβο με πυραύλους Τόμαχοκ. Οσο για την τοποθεσία που επιλέχθηκε για τη ρωσοαμερικανική συνάντηση κορυφής, τη Βουδαπέστη, αυτή είναι αναμφισβήτητα πικρά ειρωνική για το Κίεβο: με το Μνημόνιο της Βουδαπέστης, το 1994, είχε συμφωνήσει η Ουκρανία να παραδώσει τα πυρηνικά της όπλα σε αντάλλαγμα για εγγυήσεις ασφάλειας.

Το βέβαιο είναι πως η προγραμματιζόμενη σύνοδος είναι ένα τεράστιο έπαθλο για την κυβέρνηση Ορμπαν, παρότι η Ουγγαρία παραμένει η βασική χώρα που αντιτίθεται στην εκπλήρωση της απαίτησης Τραμπ να σταματήσει η Ευρώπη να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο. Η επιλογή της τοποθεσίας έγινε, πάντως, και για πρακτικούς λόγους: η Ουγγαρία αποχώρησε τον Απρίλιο, ακριβώς την περίοδο που την επισκέφθηκε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Οπως και ο ισραηλινός πρωθυπουργός, έτσι και ο Πούτιν αντιμετωπίζει ένταλμα σύλληψης από το ΔΠΔ, που προφανώς δεν θα εκτελεστεί. «Η Ουγγαρία είναι η χώρα της ΕΙΡΗΝΗΣ», θριαμβολόγησε ο Βίκτορ Ορμπαν, που συνομίλησε ήδη τηλεφωνικά και με τον Τραμπ και με τον Πούτιν. Η Ουγγαρία θα εξασφαλίσει ότι ο ρώσος πρόεδρος θα μπορέσει να εισέλθει στη χώρα, διαβεβαίωσε ο υπουργός Εξωτερικών του, διευκρινίζοντας πως η ημερομηνία της συνόδου θα συζητηθεί μετά τη συνάντηση που θα έχουν οι επικεφαλής της αμερικανικής και της ρωσικής διπλωματίας την ερχόμενη εβδομάδα.

Αρκετοί αναλυτές είδαν το τηλεφώνημα ως το πιο πρόσφατο παράδειγμα χειραγώγησης του Τραμπ από τον Πούτιν. «Επιστρέψαμε στο σημείο όπου βρισκόμασταν το καλοκαίρι, όπου το ενδιαφέρον του Τραμπ για την ειρήνη καθοδηγείται από την επιθυμία για θέαμα», δήλωσε ο Ιαν Γκάρνερ, εμπειρογνώμονας για τη Ρωσία στο Ινστιτούτο Pilecki της Βαρσοβίας, αναφερόμενος στην προηγούμενη συνάντηση Τραμπ – Πούτιν στην Αλάσκα. Τόσο η Ουκρανία όσο και οι ευρωπαίοι σύμμαχοί της ήλπιζαν πως, τώρα που είδε τους καρπούς της επιτυχίας του ως διαπραγματευτή στη Μέση Ανατολή, ο Τραμπ ίσως αποφάσιζε να ασκήσει στον Πούτιν πίεση ανάλογη με εκείνη που άσκησε ο ίδιος στον Νετανιάχου και η τριάδα Κατάρ – Αίγυπτος – Τουρκία στη Χαμάς. Ο αμερικανός πρόεδρος έχει επιβάλει υψηλούς δασμούς στην Ινδία, σημαντικό εμπορικό εταίρο της Ρωσίας, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει επιβάλει νέες σημαντικές κυρώσεις ή δευτερεύουσες κυρώσεις στη Ρωσία. Ούτε έχει στοχοθετήσει τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της. Από την άλλη πλευρά, όπως λέει χαρακτηριστικά στη «Wall Street Journal» o Φραντς-Στέφαν Γκάντι, ένας αναλυτής με έδρα τη Βιέννη, η στρατιωτική ισχύς του Κρεμλίνου, και ιδίως το πυρηνικό του οπλοστάσιο, σημαίνει ότι υπάρχει ένα όριο στην πίεση που μπορεί να ασκήσει ο Τραμπ. Ο Γκάντι θεωρεί πιο πιθανό να διαπραγματευτεί ο Τραμπ μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός απευθείας με τον Πούτιν και στη συνέχεια να προσπαθήσει να πιέσει τον Ζελένσκι να την υπογράψει – μια πιθανότητα που οι ευρωπαίοι ηγέτες φοβούνται και προσπαθούν να αποτρέψουν.

Ενας επιπλέον παράγοντας που περιπλέκει τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, τον οποίο ο Τραμπ δεν χρειάστηκε να αντιμετωπίσει στην προσπάθειά του για ειρήνη στη Μέση Ανατολή, είναι η Κίνα, η οποία έχει αναδειχθεί σε βασική οικονομική και πολιτική γραμμή σωτηρίας της Ρωσίας. Οι ΗΠΑ διατηρούν στενούς δεσμούς με το Κατάρ, την Αίγυπτο και την Τουρκία – τις δυνάμεις της Μέσης Ανατολής που βοήθησαν στην ολοκλήρωση του ειρηνευτικού σχεδίου για τη Γάζα, ασκώντας πίεση στη Χαμάς. Δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο για την Κίνα, τον κύριο γεωπολιτικό αντίπαλό τους και μια παγκόσμια υπερδύναμη από μόνη της.

Ο Τραμπ απείλησε την Κίνα με νέους δασμούς 100% την περασμένη εβδομάδα, όμως παρά την έξαρση της έντασης ενδέχεται να συναντηθεί με τον Σι Τζινπίνγκ στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού στη Νότια Κορέα στα τέλη του μήνα. Η αυξανόμενη εξάρτηση της Ρωσίας από την Κίνα σημαίνει ότι το Πεκίνο θα μπορούσε να διαδραματίσει παραγωγικό ρόλο στην επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας με τον Πούτιν – αν, φυσικά, ο Τραμπ καταφέρει να το πείσει να συνεργαστεί. Πάντα ορατό παραμένει, πάντως, και το ενδεχόμενο να αποφασίσει τελικά ο αμερικανός πρόεδρος ότι δεν χρειάζεται πια μια νίκη στην Ουκρανία, ότι δηλαδή η ειρήνη στην Ευρώπη δεν θα ωφελούσε τόσο τις ΗΠΑ, και τον ίδιο προσωπικά, ώστε να αξίζει τον κόπο του.