Η αντικειμενική αλήθεια των αριθμών

Καθημερινά ακούγονται επιφανειακές εκτιμήσεις διαφόρων κοινωνικοπολιτικών παραγόντων περί της κατάστασης του κόσμου. Υπάρχουν ωστόσο δείκτες, που χρησιμοποιούν μετρήσιμα μεγέθη και αντιπροσωπεύουν με αξιοπιστία την πραγματικότητα.

Μετρώντας την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ποιότητα των κοινωνιών, παγκόσμιοι πρωταθλητές αναδεικνύονται οι σκανδιναβικές χώρες, ήτοι Δανία, Ισλανδία, Νορβηγία, Σουηδία και Φινλανδία. Ολοι οι σημαντικοί δείκτες τις κατατάσσουν πολύ ψηλά. Ακολουθεί το σύνολο της Δύσης, από Εσθονία μέχρι Νέα

Ζηλανδία. Χαρακτηριστικός ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης (Human Development Index) που προτείνεται από τον ΟΗΕ, μετρά την ανθρώπινη πρόοδο και είναι σύνθετη συνάρτηση,  ενσωματώνοντας ως βασικές διαστάσεις την εκπαίδευση, την υγεία και το επίπεδο ζωής μιας κοινωνίας. Για το 2023, 4 σκανδιναβικές χώρες βρίσκονται στις 6 πρώτες και 40 δυτικές χώρες στις 50 πρώτες θέσεις. Από την άλλη,  χαρακτηριστικές αντιδυτικές χώρες έχουν χαμηλή θέση, π.χ. Τουρκία (51η), Ρωσία (64η), Ιράν (75η), Κίνα (78η), Βενεζουέλα (121η).

Η έκθεση του πανεπιστημίου της Οξφόρδης για την παγκόσμια ευτυχία (World Happiness Report) βασίζεται σε δεδομένα περί ευτυχίας και ποιότητας ζωής των πολιτών. Για το 2024, στις 5 πρώτες θέσεις βρίσκονται 4 σκανδιναβικές και στις πρώτες 24 θέσεις 22 δυτικές χώρες. Και, παρά τις λανθασμένες εντυπώσεις που διαδίδονται από αμαθείς, οι σκανδιναβικές χώρες είναι χαμηλά στον παγκόσμιο δείκτη αυτοκτονιών.

Η επιτυχία μιας χώρας δεν οφείλεται ούτε στη μοίρα ούτε στους φυσικούς πόρους της. Πολλά κράτη με άφθονο ορυκτό πλούτο είναι αποτυχημένα. Εμπεριστατωμένοι δείκτες αποκαλύπτουν τα πραγματικά αίτια της ευημερίας. Βασικός ο Δείκτης Ανθρώπινης Ελευθερίας (Human Freedom Index) που μετρά την προσωπική, πολιτική και οικονομική ελευθερία. Πολύτιμη κοινωνική έννοια, που εξασφαλίζει την αξιοπρέπεια του ατόμου και ωθεί την ανθρώπινη πρόοδο. Προσφέρει σε όλους, φυσικά και στις γυναίκες, την ισότιμη δυνατότητα και ενθάρρυνση να κάνουν αυτό που τους ευχαριστεί, χωρίς περιορισμούς και τιμωρίες, εφόσον δεν εμποδίζουν την ελευθερία των άλλων. Διάφορες παραλλαγές του δείκτη προτείνονται από ανεξάρτητα ινστιτούτα και οργανώσεις. Με πρώτη την Ελβετία, στις 25 πρώτες θέσεις εμφανίζονται 24 δυτικές χώρες. Η επιτυχία εξηγείται και με άλλους δείκτες, όπως της ανταγωνιστικότητας (World Competitiveness Ranking) όπου 26 δυτικές χώρες βρίσκονται στις 40 πρώτες θέσεις και της έλλειψης διαφθοράς (Absence of Corruption), όπου 22 δυτικές χώρες, με επικεφαλής σκανδιναβικές, εμφανίζονται στις πρώτες 26 θέσεις.

Η Ελλάδα στον δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης κατέχει την 34η θέση, παραμένει όμως χαμηλά στην ανταγωνιστικότητα (50η), στην έλλειψη διαφθοράς (52η) και, παραδόξως, ακόμα χαμηλότερα στην ευτυχία (63η). Αναμενόμενη η ύπαρξη δυσαρεστημένων σε κάθε κοινωνία, στην Ελλάδα όμως  καταγράφεται ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό που δεν έχει προφανή εξήγηση. Οι δείκτες πάντως τοποθετούν τη χώρα μέσα στη Δύση αλλά όχι στο κέντρο της.

Τα περίφημα πολιτικά ρήγματα των τελευταίων χρόνων στο οικοδόμημα της Δύσης είναι υπαρκτά. Κατά βάθος, όμως, οι πολιτιστικοί δεσμοί μεταξύ των δυτικών χωρών παραμένουν άθραυστοι. Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα, ιδεολογίες και φόβοι δεν παραμερίζουν τα μαθηματικά. Ολοι οι δείκτες συγκλίνουν στο ότι η Δύση, από πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής πλευράς, είναι ένα ισχυρά ομοιογενές συνεκτικό σύστημα, που βρίσκεται σε πελώρια απόσταση από τις αντιδυτικές χώρες και τον υπόλοιπο κόσμο.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο