Για έναν νέο κριτικό λόγο

Η σημασία του κειμένου και η αποτίμηση του σημερινού κριτικού λόγου θα απασχολήσουν τους ακαδημαϊκούς και επαγγελματίες της λογοτεχνικής γραφής στο συνέδριο που συνδιοργανώνουν το «Δίκτυο Συγγραφέων», το Διαρκές Σεμινάριο του ΜΕΤ ΑΣΚΤ «Αισθητική και Πολιτική της Γραφής: Θεωρία, Πράξη, Κριτική», το περιοδικό «ΦΡΜΚ» και η Ελληνοαμερικανική Ενωση.

Στόχος του είναι η αναζωπύρωση και η επανεστίαση της δημόσιας συζήτησης για τον κριτικό λόγο και τη γραφή ως τέχνη.

Οι 17 προσκεκλημένοι συμμετέχοντες προέρχονται από τον χώρο της θεωρίας, της κριτικής και της λογοτεχνίας. Με τις ομιλίες, τις συζητήσεις στρογγυλής τράπεζας και τις παρεμβάσεις τους θα επιχειρήσουν να απαντήσουν στο πότε η γραφή χαρακτηρίζεται προϊόν τέχνης, θα εξετάσουν τι σημαίνει σήμερα ο όρος «κριτική», θα διερευνήσουν τις αισθητικές, ηθικές, πολιτικές και πολιτισμικές λειτουργίες της γραφής. Ο Θωμάς Συμεωνίδης, εκ μέρους της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου, στην οποία συμμετέχει μαζί με την Κατερίνα Ηλιοπούλου και τον Παναγιώτη Ιωαννίδη, απαντά στις ερωτήσεις του «Νσυν».

Η ιδέα για το Συνέδριο ξεκινά από τη διαπίστωση ενός ελλείμματος κριτικού λόγου σχετικά με τη λογοτεχνία στην Ελλάδα; Αν ναι, ποιες μπορεί να είναι οι βασικές αιτίες;

Η βασική ιδέα του Συνεδρίου είναι να φέρει, για πρώτη φορά, μαζί ανθρώπους από πολλά και διαφορετικά πεδία θεωρίας και πρακτικής, ώστε να υπάρξει, τουλάχιστον στο επίπεδο των βασικών προϋποθέσεων μιας διευρυμένης συζήτησης για την κριτική, ένας προβληματισμός πάνω σε νέες προσεγγίσεις που θα εμπλουτίσουν και θα ανανεώσουν τον σύγχρονο κριτικό λόγο στην Ελλάδα. Η πρόθεσή μας είναι να οργανωθεί και να ενταχθεί σε ένα νέο πεδίο κατανόησης της κριτικής ό,τι θεωρείται σήμερα κριτικός λόγος. Αυτό δεν μπορεί να γίνει από τη μία στιγμή στην άλλη, ούτε απαξιώνοντας ό,τι ήδη θεωρείται θεσμική, επίσημη, διαπιστευμένη κριτική.

Η πρωτοβουλία μας δεν είναι πολεμική· η αφετηρία μας είναι κυρίως η αίσθηση ότι το πεδίο δεν είναι συνεκτικό, ότι υπάρχουν πολλές δυνατότητες στο εσωτερικό του, ελάχιστα ορατές και αποδεκτές από την τυπική συγκρότησή του, γεγονός που αποτρέπει τη συστηματοποίησή τους. Το Συνέδριο, λοιπόν, είναι περισσότερο μια προσπάθεια η κριτική, με τη συνηθισμένη σημασία της ως αποτίμηση ενός έργου, να γίνει κατανοητή και ως διαρκής αναστοχασμός πάνω στα όρια και τις δυνατότητές της, μέσα από μια διεπιστημονική προοπτική, κάτι που θέλω να υπογραμμίσω ότι δεν είναι καθόλου απλό, ούτε ριζικά νέο ως προς τη διατύπωσή του, αλλά επιτακτικά αναγκαίο.

Ποια είναι τα ερωτήματα/άξονες του Συνεδρίου που λειτουργούν ως ερεθίσματα για να αναπτυχθούν όσο το δυνατόν περισσότερες θεματικές;

Ο κεντρικός άξονας είναι η σχέση πολιτικής και αισθητικής της γραφής. Οι σημασίες που κινητοποιούνται εδώ είναι πολλές, αλλά ας θέσουμε, πολύ σχηματικά, το εξής: η πολιτική δεν αφορά μόνο τη δήλωση μιας θέσης μέσα από ένα διακριτό περιεχόμενο και η αισθητική δεν περιορίζεται σε ό,τι έχει να κάνει με τον λόγο περί της μορφής ενός έργου. Ασφαλώς, μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει κριτικός λόγος που βασίζεται σε αυτό το σχήμα· σκοπός μας όμως είναι να δούμε περισσότερο την αισθητική ως έναν ορισμένο τρόπο σκέψης και αντίληψης, αλληλένδετο με την πολιτική, τους τρόπους και τις δυνατότητες της κοινότητας.

Γύρω από αυτόν τον άξονα αναπτύσσονται επιμέρους δέσμες ερωτημάτων που αφορούν τους κριτικούς ορίζοντες των πρακτικών και των μεθόδων γραφής, λόγου, ανάγνωσης, μετάφρασης, ερμηνείας, παραγωγής γνώσης και ιστορικής κατανόησης. Επίσης, προτείνουμε προσεγγίσεις για την ανάλυση των πολιτισμικών περιορισμών, των σχηματισμών εξουσίας, των κατασκευών των υποκειμένων της κριτικής και της γραφής, καθώς και των νέων μέσων και των κοινωνικών δικτύων.

Ολα αυτά εξετάζονται μέσα από πολλά παραδείγματα, αλλά και με την πρόβλεψη επαρκούς χρόνου συζήτησης και τριών στρογγυλών τραπεζών. Φιλοδοξία μας είναι να υπάρξει και συνέχεια, προκειμένου, σταδιακά και μεθοδικά, να συγκροτηθεί ένας διεπιστημονικός λόγος για την κριτική, αναδεικνύοντας νέα διαθέσιμα εργαλεία και μεθόδους.