Για ένα «Κιβώτιο» αδειανό…

Το «Κιβώτιο» του Αρη Αλεξάνδρου ανεβαίνει φέτος για 11η χρονιά στο Studio Μαυρομιχάλη. Στην παράσταση που παρακολουθήσαμε την περασμένη Παρασκευή, ο θεατρικός μονόλογος του Φώτη Μακρή, σε σκηνοθεσία του ίδιου και της Κλεοπάτρας Τολόγκου, καταχειροκροτήθηκε.

Μία θεατής, μάλιστα, βγαίνοντας από το φουαγιέ έσπευσε να ευχαριστήσει, συγκινημένη, την ταξιθέτρια για το θέαμα. Η παράσταση αποτελεί μεταφορά του ομώνυμου μυθιστορήματος, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1974, και επιβεβαιώνει τα απανωτά sold out των τελευταίων χρόνων.

Η ιστορία τοποθετείται χρονικά στο τέλος του ελληνικού Εμφυλίου. Μια ομάδα ανταρτών αναλαμβάνει, κατόπιν εντολής του Γενικού Αρχηγείου του Στρατού, να μεταφέρει από την πόλη «Ν» στην πόλη «Κ» ένα σιδερένιο κιβώτιο. Κανείς τους, όμως, δεν γνωρίζει τι περιέχει.

Το αριστοτεχνικό παίξιμο του Μακρή μεταφέρει τον θεατή σε ένα καφκικό σκηνικό, όπου ένας βαθιά λαϊκός αλλά και μπερδεμένος ήρωας βρίσκεται να εξιστορεί πώς κατάφερε να φέρει εις πέρας την απαιτητική αποστολή. Κατορθώνει να φτάσει μόνος του στην πόλη «Κ», καθώς στο μεταξύ δεν έχει επιβιώσει κανένας άλλος από τους συντρόφους του. Η ανάπτυξη της αφήγησης καθοδηγείται σταθερά από την ακατάσχετη ανάγκη του ήρωα για αλήθεια και αποκάλυψη.

Το σημείο μηδέν είναι ένας όρκος. Ο ήρωας δεσμεύεται για την επικράτηση του σοσιαλισμού. Για το Αρχηγείο, μάλιστα, η επιτυχής ολοκλήρωση της αποστολής θα σήμαινε τη νίκη του πολέμου. Ολόκληρη η παράσταση συνιστά μία ανακριτική διαδικασία. Το πρόσχημα της ανάκρισης λειτουργεί ως όχημα, για να ξεδιπλωθεί η πολυπλοκότητα της φαινομενικά μιας αλήθειας. Η παρέκκλιση από την κομματική πειθαρχία ταυτίζεται με την ενοχή.

Η πλοκή αρχίζει να χτίζεται μέσα από τη σύγκρουση αντίθετων πόλων. Ο ήρωας «σχοινοβατεί» ανάμεσα στο συλλογικό και το ατομικό, ανάμεσα στο κομματικό καθήκον και το «τρωτό» ανθρώπινο συναίσθημα. Χαρακτηριστική είναι κι η διάκριση μεταξύ «λενινιστών» και δογματικών, εντός του Κόμματος.

Η συνάντηση του ανώνυμου ήρωα με τη γυναίκα του, Ρένα, είναι μία από τις σκηνές που ξεχωρίζουν. Μας εξηγεί με σχεδόν παιδική αθωότητα πως ήλπιζε κάθε φορά να τους βγάλει ο «δρόμος» – που καθόριζε το Γενικό Αρχηγείο – κοντά στις Κυδωνιές, όπου μένει η Ρένα. Πράγματι, φτάνει η ώρα που ο ήρωας συναντά τη γυναίκα του. Η Ρένα έχει υποψιαστεί ότι ο άντρας της συμμετέχει στην αποστολή με το κιβώτιο κι εκείνος από την πλευρά του το ομολογεί. Συνειδητοποιεί, καθώς αγγίζει το γυμνό σώμα της, ότι λείπει το αριστερό της χέρι. Ολα όσα σκέφτεται, παρατηρώντας το κομμένο χέρι της Ρένας, υφαίνουν την ωμότητα της βίας και την απανθρωπιά του πολέμου.

Τελικά, το κιβώτιο φτάνει στην πόλη «Κ» άδειο. Η ανάκριση έχει ήδη ξεκινήσει και ο ανώνυμος ήρωας – ο μοναδικός που επέζησε και φτάνει στην «Κ» – αναμετριέται με την εξουσία και με τον ίδιο του τον εαυτό. Φτάνει να παραθέσει την περίφημη «6η εκδοχή». Γνωρίζει ότι αυτό μπορεί να λειτουργήσει εναντίον του, αλλά φαίνεται να μην τον νοιάζει πια. Η εκδοχή λέει ότι όλα συνέβησαν εν γνώσει του Γενικού Αρχηγείου και πως το κουτί ήταν εξαρχής άδειο.

Η «6η εκδοχή» συμπυκνώνει με αλληγορικό δυναμικό τρόπο τον μικρόκοσμο της Αριστεράς, ενώ αποκαλύπτει την αναπόδραστη δύναμη της Εξουσίας στις ανθρώπινες κοινωνίες και κοινότητες. Το κιβώτιο ίσως να είναι απλώς κάποιο όραμα που κάποια Εξουσία εφηύρε κάποτε. Ενα όραμα το οποίο έπεισε κάποιους και κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να μείνει άδειο από την «τυφλή» υποταγή.

Info: «Το Κιβώτιο» τις Παρασκευές στις 21.00, στο Studio Μαυρομιχάλη, ως  τις 5/2/2027. Εισιτήρια: more.com