Έσχατοι καιροί

Η εσχατολογία είναι αναπόσπαστο τμήμα των μεγάλων μονοθεϊστικών θρησκειών και απαραίτητο συμπλήρωμα της μεσσιανικής τους διάστασης. Το ερώτημα για τους έσχατους καιρούς δεν είναι μόνο θεολογικό, αλλά και πρακτικό, καθώς οι πιστοί θέλουν να γνωρίζουν τα σημάδια ότι πλησιάζουμε στο τέλος του χρόνου και να προετοιμαστούν για την τελική καταστροφή που θα προηγηθεί της σωτηρίας.

Βεβαίως, στην εποχή μας, ανεξαρτήτως των όποιων προφητειών, κάνουμε ό,τι μπορούμε και για να επιταχύνουμε την καταστροφή. Από την εν εξελίξει κλιματική καταστροφή και την εκ νέου κλιμάκωση πολεμικών συγκρούσεων που

Η άνοδος διάφορων παραλλαγών φασισμού σε διαφορετικές χώρες φαντάζει ένα ακόμη σημάδι των έσχατων καιρών. Οι σημερινοί φασίστες δεν προτιμούν τις ομοιόμορφες στολές και το «βήμα της χήνας» και υμνούν την ιδιωτική πρωτοβουλία και την επιχειρηματικότητα, ιδίως όταν πρόκειται για μεγιστάνες της τεχνολογίας, όμως αυτό δεν μειώνει ούτε τον αυταρχισμό ούτε τη βαναυσότητα με την οποία αντιμετωπίζουν ό,τι δεν χωράει στο όραμά τους.

Αυτό το ερώτημα για τις μορφές που παίρνει ο φασισμός στις μέρες μας απασχολεί το βιβλίο της Ναόμι Κλάιν και της Αστρα Τέιλορ, με τίτλο «End Times Fascism and the Fight for the Living World», που κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα από τις εκδόσεις Penguin.

Το βιβλίο ξεκινά από το πώς εσχατολογικές λογικές μιας επερχόμενης «Αποκάλυψης», εντός παραλλαγών, είτε Ευαγγελικού Χριστιανισμού είτε Εβραϊσμού, τροφοδοτούν τόσο τις παραλλαγές της ισραηλινής Ακροδεξιάς που πρωτοστατούν στις γενοκτονικές πολιτικές εις βάρος των Παλαιστινίων όσο και τα κομμάτια της Χριστιανικής Δεξιάς στις ΗΠΑ που στηρίζουν το Ισραήλ, με έμφαση στην άρνηση οποιασδήποτε εκδοχής παλαιστινιακού κράτους· μιας Χριστιανικής Δεξιάς με ισχυρή επιρροή και εντός της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, με τις Κλάιν και Τέιλορ να στέκονται ιδιαίτερα στη φιγούρα του υπουργού Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ.

Ωστόσο, το φαινόμενο των ανθρώπων που έλκονται από τις «αποκαλυπτικές» αναφορές στους έσχατους καιρούς είναι ευρύτερο και μια πτυχή του είναι οι μεγάλες σημερινές κρίσεις, με γεγονότα όπως η πανδημία Covid-19 να ερμηνεύονται ως «σημάδια» για την επερχόμενη τελική κρίση. Αυτό σφραγίζει και πολιτικές δυναμικές, όπως καταγράφηκε στην ισχυρή παρουσία ζηλωτών Ευαγγελικών στον όχλο της 6ης Ιανουαρίου 2021 στην Ουάσιγκτον. Αλλά και στο Ισραήλ ένα τμήμα της Θρησκευτικής Ακροδεξιάς αντιμετώπισε την 7η Οκτωβρίου 2023 ως έναν «σεισμό» σταλμένο από τον Θεό για να ξυπνήσουν και να καταστρέψουν τους εχθρούς του Ισραήλ.

Ομως, μια «αποκαλυπτική», μεσσιανική και εσχατολογική αντίληψη κυριαρχεί και μεταξύ των μεγιστάνων της τεχνολογίας, όπως δείχνουν τα παραδείγματα του Ιλον Μασκ ή του Πίτερ Τιλ, που υποστηρίζουν ανοιχτά φασίζουσες απόψεις και συνωμοσιολογικές θεωρίες, την ώρα που παρουσιάζουν τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη με λεξιλόγιο σχεδόν θρησκευτικό, παρότι όλα αυτά μοιάζουν με μια τεχνολογική δυστοπία, σε σχέση είτε με το οικολογικό κόστος των data centers είτε με τις τεχνολογίες επιτήρησης και χειραγώγησης που μετασχηματίζουν το κράτος, ιδίως όταν τίθεται στην υπηρεσία των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας. Καθόλου τυχαία, οι μεγιστάνες του τεχνολογικού πλούτου συναγωνίζονται ως προς τα σχέδια οικοδόμησης πανάκριβων καταφυγίων για να αντέξουν μια αποκαλυπτικών διαδικασιών καταστροφή.

Η λογική του καταφυγίου περνά και στην κρατική πολιτική. Πλέον τα κράτη δεν υπόσχονται πρόληψη επικίνδυνων καταστάσεων, ούτε αντιμετώπιση των δομικών προβλημάτων που οδηγούν στην επανάληψη μεγάλων καταστροφών και κρίσεων, γι’ αυτό και «έχοντας εγκαταλείψει τον ορίζοντα ενός σταθερού μέλλοντος προς όφελος της κερδοσκοπίας πάνω στην καταστροφή, οι φασίστες των έσχατων καιρών δεν έχουν τίποτα άλλο να προσφέρουν στους ψηφοφόρους τους παρά το ζοφερό ενός διαρκώς οχυρωμένου έθνους, περικυκλωμένου από εχθρούς, ξένους και εγχώριους». Και επειδή το οχυρωμένο καταφύγιο χρειάζεται προμήθειες, οι ΗΠΑ επενδύουν σε κάθε επιθετική ενέργεια που θα προσφέρει πρόσβαση σε κρίσιμους πόρους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εμμονή με τη Γροιλανδία.

Ολα αυτά έχουν και μια διάσταση κερδοφορίας. Οι Κλάιν και Τέιλορ δείχνουν πώς επιλογές της αμερικανικής κυβέρνησης, όπως για παράδειγμα οι επιδρομές της υπηρεσίας ICE, συμπεριλαμβάνουν τους influencers που σπέρνουν με το αζημίωτο θεωρίες συνωμοσίας, αλλά και τις τεχνολογικές εταιρείες που είχαν συμβόλαια με το αρμόδιο υπουργείο για να επεξεργάζονται δεδομένα που επέτρεπαν στην ICΕ να εντοπίζει μετανάστες χωρίς χαρτιά για να τους συλλάβει. Ούτως ή άλλως, ο σύγχρονος φασισμός δεν στηρίζεται στη στρατολόγηση σε οργανωμένες πολιτικές δομές, όπως τη δεκαετία του 1930, αλλά στη διάχυση πρακτικών επιρροής και χειραγώγησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κάτι που βεβαίως οδηγεί και σε εσωτερικές έριδες σε αυτό το σύμπαν, όπου κυριαρχούν περισσότερο influencers παρά πολιτικά στελέχη.

Οι Κλάιν και Τέιλορ προτείνουν ένα κίνημα για τον αφοπλισμό του μεγάλου πλούτου και των τεχνολογικών κολοσσών. Ενα κρίσιμο ζήτημα είναι η ανάσχεση της υπερανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων και απαγορεύσεων στην έκταση των προσωπικών δεδομένων στα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση τέτοιες εταιρείες, αλλά και περιορισμών στην απόκρυψη πλούτου σε υπεράκτιους φορολογικούς παραδείσους· και απέναντι σε όλες τις μορφές σοβινισμού και υπεροχής, αλλά και τις αυταπάτες δραπέτευσης, αντιπροτείνουν αυτό που ορίζουν ως hereness (την πρακτική να «είσαι εδώ») που την παίρνουν από την παράδοση της Εβραϊκής Μπουντ, ως δράση για ελευθερία, ασφάλεια και αλληλεγγύη, εκεί όπου είναι ο καθένας.