Εποχή σκληρότητας

Τα βίντεο είχαν κυκλοφορήσει το περασμένο φθινόπωρο, κάνοντας πολλούς να σαστίσουν. Γιατί έδειχναν νεαρές γυναίκες να κυκλοφορούν χωρίς μαντίλα, και χωρίς παλτό, στο κέντρο της Τεχεράνης, μερικές φορές ακόμα και με φούστα, ακάλυπτα πόδια ή, το πιο εντυπωσιακό από όλα, με αμάνικα στενά μπλουζάκια, παρότι ο νόμος εξακολουθεί να υποχρεώνει τις Ιρανές να καλύπτουν όλο το κορμί τους εκτός από τα χέρια και το πρόσωπο. Εδειχναν επίσης γυναίκες να οδηγούν μέσα στην πόλη μοτοσικλέτα, δραστηριότητα που παραμένει απαγορευμένη.

Μετά τον πόλεμο «των 12 ημερών», εξηγούσαν τότε αναλυτές αναφερόμενοι

στους βομβαρδισμούς που είχαν πραγματοποιήσει τον Ιούνιο Ισραήλ και ΗΠΑ εναντίον ιρανικών στρατιωτικών και πυρηνικών εγκαταστάσεων, οι ιρανικές Αρχές άρχισαν να επιδεικνύουν μια κάποια ευελιξία στο ζήτημα του χιτζάμπ, καθώς το καθεστώς αναγκάστηκε να κάνει ορισμένες παραχωρήσεις και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις των πολιτών. Γνώριζε άλλωστε καλά τις πολλαπλές πιέσεις που αντιμετώπιζαν οι απλοί Ιρανοί: λειψυδρία, οικονομικές δυσκολίες, βαθιά αβεβαιότητα για το μέλλον της χώρας και για το ενδεχόμενο νέου πολέμου… Παράλληλα, ένιωθε τα νώτα του ευάλωτα. Κάνοντας λοιπόν στροφή πολλών μοιρών, οι Αρχές έπαψαν να πραγματοποιούν επιδρομές σε εστιατόρια που τολμούσαν να σερβίρουν αλκοόλ και συναυλιακούς χώρους όπου γυναίκες χωρίς μαντίλα χόρευαν παρουσία ανδρών: αρκούνταν στο να καλούν τους ιδιοκτήτες και να τους επιβάλλουν προσωρινό κλείσιμο.

Ομως πίσω από αυτή τη βιτρίνα φαινομενικής ελευθερίας, η πολιτική καταστολή συνεχιζόταν με ακόμη μεγαλύτερη αγριότητα. Η οργάνωση HRANA κατέγραψε, μεταξύ 10 Οκτωβρίου 2024 και 8 Οκτωβρίου 2025, τουλάχιστον 1.537 εκτελέσεις – αύξηση 86% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, ο αριθμός των εκτελέσεων στο Ιράν εκτοξεύτηκε σε επίπεδα πρωτοφανή από το 1989. Κάποιες φορές, η καταστολή ήταν πιο διακριτική: Ιρανές που είχαν ανεβάσει στα σόσιαλ μίντια σχόλια επικριτικά για το καθεστώς έβρισκαν ξαφνικά την κάρτα SIM τους μπλοκαρισμένη. Αλλες, η καταστολή γινόταν σχεδόν αόρατη: στις 6 Δεκεμβρίου, ένας 46χρονος δικηγόρος γνωστός για την υπεράσπιση πολιτικών κρατουμένων, διαδηλωτών και οικογενειών θυμάτων από τις διαδηλώσεις του 2022, ο Χοσρό Αλικορντί, βρέθηκε νεκρός μέσα στο γραφείο του. «Καρδιακή προσβολή», αποφάνθηκαν οι Αρχές.

Σύμφωνα ωστόσο με μαρτυρίες, το σώμα του έφερε εκδορές και τραυματισμούς στο κεφάλι, και οι κάμερες ασφαλείας του γραφείου κατασχέθηκαν πριν δοθεί πρόσβαση στην οικογένεια. Συνάδελφοί του, λοιπόν, καθώς και ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αξίωσαν ανεξάρτητη, διεθνή έρευνα για τις συνθήκες θανάτου του. Αυτό ακριβώς ήταν το κεντρικό αίτημα του πλήθους που συγκεντρώθηκε έξι μέρες μετά τον θάνατό του στο Μασχάντ προκειμένου να τον τιμήσει. «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», φώναζαν πολλοί. «Θάνατος στον δικτάτορα». Οι Αρχές δεν άργησαν να παρέμβουν. Τουλάχιστον 40 άνθρωποι συνελήφθησαν. Ανάμεσά τους και η Ναργκές Μοχαμαντί, η ιρανή ακτιβίστρια για τα γυναικεία δικαιώματα που τιμήθηκε το 2023 με Νομπέλ Ειρήνης.

Από το 1998 μέχρι σήμερα, η 53χρονη Μοχαμαντί έχει συλληφθεί συνολικά 14 φορές, έχει κριθεί ένοχη πέντε φορές και έχει καταδικαστεί σε συνολικά 31 χρόνια φυλάκισης καθώς και 154 βουρδουλιές. Το 2021, καταδικάστηκε σε 10ετή κάθειρξη για «διασπορά αντικρατικής προπαγάνδας». Η υγεία της είναι όμως πολύ εύθραυστη, έχει υποστεί πολλαπλές καρδιακές προσβολές μέσα στη φυλακή, ενώ υποβλήθηκε σε επείγουσα χειρουργική επέμβαση το 2022. Επιπλέον, τέλη του 2024, ο δικηγόρος της αποκάλυψε ότι οι γιατροί είχαν εντοπίσει μια οστική βλάβη που φοβόντουσαν ότι μπορεί να ήταν καρκινική. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, λοιπόν, η Μοχαμαντί αφέθηκε προσωρινά ελεύθερη για λόγους υγείας – αρχικά για μια περίοδο τριών εβδομάδων, που παρατάθηκε σιωπηλά. Επειδή όμως είναι αυτή που είναι – μια γυναίκα η οποία έχει θυσιάσει τα πάντα, καριέρα, υγεία, ακόμα και τα παιδιά και τον άνδρα της, που ζουν αυτοεξόριστοι στη Γαλλία, στη μάχη για «ελευθερία και δημοκρατία και τίποτα λιγότερο» – συνέχισε τον ακτιβισμό, με δημόσιες διαμαρτυρίες και συνεντεύξεις σε διεθνή Μέσα, ακόμα και μια διαδήλωση μπροστά στις διαβόητες φυλακές Εβίν της Τεχεράνης, όπου κρατούνταν για χρόνια.

Σε ποιες φυλακές βρίσκεται τώρα; Αγνωστο. Ποια είναι η κατάσταση της υγείας της μετά τα πολλαπλά χτυπήματα με κλομπ που δέχθηκε στο κεφάλι και τον λαιμό κατά τη σύλληψή της; Αγνωστο. Πόσο ενήμερη είναι για το νέο κύμα διαδηλώσεων που ξέσπασε στην πατρίδα της με αφορμή αυτή τη φορά την ακρίβεια, και την αγριότατη καταστολή που για μια φορά ακόμα ακολούθησε; Αγνωστο. Εκείνο που γνωρίζουμε, είναι πως η Μοχαμαντί απέρριπτε ανέκαθεν την ιδέα μιας ξένης στρατιωτικής επέμβασης για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος, πίστευε πάντα πως η αλλαγή πρέπει να έρθει από μέσα, από τη συλλογική, ειρηνική αντίσταση των ίδιων των Ιρανών. Παγιδευμένοι καθώς είναι μεταξύ Χαμενεΐ και Τραμπ, έχουν άραγε οι Ιρανοί καμιά ελπίδα; Αγνωστο κι αυτό. Μόνο εικασίες μπορούμε να κάνουμε.

Ψέματα, μπορούμε να κάνουμε κάτι πολύ ουσιαστικό: μια προσπάθεια να μην αντιμετωπίζουμε (και) αυτό το θέμα με όρους γηπέδου, καφενείου ή χολιγουντιανής ταινίας. Οπως είπε πρόσφατα και ο Τζορτζ Κλούνι με άσχετη αφορμή: «Ζούμε σε μια εποχή σκληρότητας. Δεν χρειάζεται να την ενισχύουμε».

…