Επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά η Ιστορία;

Ο θάνατος του Κωνσταντίνου Τσουκαλά βύθισε στη λύπη τους προοδευτικούς αριστερούς πολίτες αυτής της χώρας. Ευτυχώς όμως γι’ αυτόν το έργο του δεν έτυχε της κακοποίησης που έχουν τύχει άλλοι μεγάλοι στοχαστές.

Για παράδειγμα διαβάζουμε:

Πρώτον, πως ο Βολταίρος είχε πει: «Διαφωνώ με όσα λες, αλλά θα υπερασπίζομαι μέχρι θανάτου να μπορείς να τα λες». Αυτό το έβαλε στο στόμα του η δήθεν βιογράφος του, η Εβελιν Μπιατρίς Χολ, κι η οποία μετέπειτα, αφού πιέστηκε, παραδέχθηκε πως κατασκεύασε αυτή τη δήλωση. Γράφηκε όμως; Εμεινε. Ελάχιστοι γνωρίζουν το ψεύδος. Αυτή η ανοησία έμεινε να χαρακτηρίζει

Δεύτερο. «Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» γράφουν και αποδίδουν τη φράση στον Μακιαβέλι. Ολο το έργο, όμως, του μεγάλου στοχαστή κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση, αφού αναδεικνύει πως ηθικό στην πολιτική είναι η υπεράσπιση του δημόσιου συμφέροντος και όχι η διάκριση του καλού από το κακό, όπως το θέλει η κοινή ηθική.

Τρίτο. Ας πάμε τώρα στην πολύπαθη «μαμή της Ιστορίας», η οποία δήθεν κατά τον Μαρξ είναι η βία. Εκείνος όμως ως «μαμή της Ιστορίας» εννοούσε όχι τον πολιτικό εξαναγκασμό, αλλά τον οικονομικό. Τη βία δηλαδή που άσκησαν οι μέθοδοι πρωταρχικής συσσώρευσης, ώστε να διαμορφωθεί ο καπιταλισμός. Εννοούσε τη βία που έφερε ο καπιταλισμός και όχι τη βία που θα έδιωχνε τον καπιταλισμό. Εξετάζοντας τις διαδικασίες της λεγόμενης πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου, έγραφε πως «η βία είναι η μαμή κάθε παλιάς κοινωνίας που κυοφορεί μια καινούργια. Η ίδια αποτελεί οικονομική δύναμη».

Και λίγο παραπάνω τόνιζε πως αυτή η βία είναι «οι μέθοδοι πρωταρχικής συσσώρευσης που χρησιμοποιούν την κρατική εξουσία, τη συγκεντρωμένη και οργανωμένη βία της κοινωνίας, για να επιταχύνουν σαν σε θερμοκήπιο τη διαδικασία μετατροπής του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής σε κεφαλαιοκρατικό» (24ο κεφάλαιο του Πρώτου Τόμου του «Κεφαλαίου»). Σε καμιά περίπτωση ο Μαρξ δεν αναφερόταν σε κάποια αναγκαία βία, πολύ περισσότερο σε κάποια «δικτατορία», την οποία πρέπει να ασκήσει το προλεταριάτο για να καταλάβει την εξουσία. Εμεινε, όμως, παντού πως κατά τον Μαρξ η βία είναι η μαμή της Ιστορίας. Αϊντε μετά να πείσει πως δεν είναι ελέφαντας.

Και πάμε τώρα στη μεγαλύτερη, τέταρτη, ανοησία, η οποία αναπαράγεται συνεχώς ακόμη και από διαμορφωτές της κοινής γνώμης, δημοσιογράφους αλλά και συγγραφείς. Διαβάζουμε συχνά πως ο Μαρξ είχε γράψει πως «η Ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά ως τραγωδία και τη δεύτερη ως φάρσα». Μα τόσο άσχετος ήταν αυτός ο Μαρξ που θα ξεστόμιζε μια τέτοια απύθμενη ανοησία; Ακούς εκεί, «η Ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά»; Ιδού τι πραγματικά είχε γράψει: «Ο Χέγκελ κάνει κάπου την παρατήρηση ότι όλα τα μεγάλα κοσμοϊστορικά γεγονότα παρουσιάζονται σαν να λέμε δύο φορές. Ξέχασε όμως να προσθέσει: τη μία φορά ως τραγωδία και την άλλη ως φάρσα» (18η Μπριμέρ). Σήμερα αν γραφεί κάτι, ιδίως στο Διαδίκτυο, ακόμη και αν διαψευστεί με ατράνταχτα επιχειρήματα, μένει εκεί να σε κατατρέχει εσαεί. Κανένα βιβλίο, κανένα άρθρο, καμία ανάρτηση δεν το διαψεύδει. Τυχερέ μέσα στην ατυχία σου μεγάλε Κωνσταντίνε Τσουκαλά. Κανείς δεν διαστρέβλωσε τόσο πολύ τις απόψεις σου. Ισως και επειδή δεν σε κατάλαβαν.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι κοινωνιολόγος