Ενταση και πάλι

Ως μείζων απειλή, ο τουρκικός αναθεωρητισμός εύλογα οδηγεί σε ελληνικές αντιδράσεις που εμφανίζονται με τη μορφή θετικών ή αρνητικών τοποθετήσεων αφενός έναντι της εξακολούθησης της πολιτικής του «διαλόγου/ήρεμων νερών» και αφετέρου της διακοπής μιας άσκοπης επικοινωνίας και συνεννόησης Αθήνας – Αγκυρας, εφόσον η Τουρκία εκμεταλλεύεται τη νηνεμία προκειμένου να κατοχυρώσει τις θέσεις της.

Αν και ο κίνδυνος εφησυχασμού της ελληνικής πλευράς δεν είναι απών, θα ήταν λανθασμένο να εκλαμβάνεται η όποια αρνητική αντίδραση της Αγκυρας και οι εξ αυτής ελληνικές ανησυχίες ως σφάλμα της Αθήνας. Σε στιγμές επανεμφάνισης της οξύτητας ανάμεσα στις δύο χώρες η βούληση των κομμάτων για κοινή συνισταμένη θα επιδρούσε μάλλον θετικά σε επίπεδο κοινής γνώμης, η οποία δεν θα ολίσθαινε προς μια εθνικά άσκοπη και φθοροποιό εσωτερική αμφισβήτηση, ανασφάλεια και ένταση.

Η Διακήρυξη των Αθηνών του 2023 είχε ως σκοπό την αποφυγή κρίσεων, με ανοιχτή τη δυνατότητα συνεννόησης των δύο πλευρών, προκειμένου να γίνεται διαχείριση των εντάσεων. Στο κείμενό της γίνεται μεν αναφορά σε «καλή γειτονία» και φιλικές σχέσεις αλλά όχι σε μεταβολή νομικών θέσεων ή σε αναστολή κυριαρχικών δικαιωμάτων. Φυσικά και η Αγκυρα δεν θα άφηνε ανεκμετάλλευτη την ευκαιρία να μέμφεται την Αθήνα ως λαμβάνουσα μονομερώς πρωτοβουλίες που «θίγουν τα συμφέροντά της» και αυτό προκειμένου να περιορίσει την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.

Η Αθήνα όμως, κινούμενη με γνώμονα το διεθνές δίκαιο, δεν εννοεί να αδρανεί στην άσκηση των νόμιμων πολιτικών της επειδή αυτό επιθυμεί η άλλη πλευρά. Και γι’ αυτό επιδιώκει να κατοχυρώσει νομικά τα δικαιώματά της, εργάζεται για την ενίσχυση της άμυνάς της και δραστηριοποιείται διεθνώς. Αυτό δείχνουν οι πρωτοβουλίες της για την απόκτηση των φρεγατών Μπελαρά και Μπεργκαμίνι, των μαχητικών Ραφάλ και F-35 και των πυραύλων Εξοσέτ, όπως και η συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης της με το Παρίσι καθώς και οι κινήσεις της για τα θαλάσσια πάρκα και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Ας προστεθούν εδώ και οι συμφωνίες με την Ιταλία και την Αίγυπτο για θαλάσσια οριοθέτηση, χαρακτηριστικές μιας, βάσει των διεθνών κανόνων, συμπεφωνημένης και όχι αυθαίρετης κατοχύρωσης των θαλάσσιων ζωνών.

Και εδώ ανακύπτει το ερώτημα: θα είχαν γίνει όλα αυτά αν τα «ήρεμα νερά» συνιστούσαν απλώς κατευναστική πολιτική της Αθήνας; Η απάντηση είναι ότι οι αντιδράσεις της Τουρκίας θα προβάλλονταν ούτως ή άλλως. Αυτό δείχνει η τουρκική πολιτική των τελευταίων ετών. Η Αγκυρα, πολύ πριν από τη Διακήρυξη των Αθηνών, ακολουθούσε την οδό του αναθεωρητισμού. Η «αιτία πολέμου», οι «γκρίζες ζώνες», η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, η αμφισβήτηση της επήρειάς τους και οι τουρκικές βλέψεις στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν ιστορία δεκαετιών. Η Αγκυρα δεν αντιδρά στην αδράνεια της Αθήνας, αλλά στη νόμιμη κινητικότητά της, όπως συμβαίνει ακριβώς τώρα.

Η Ελλάδα οφείλει να αποφεύγει παγίδες, να διατηρεί διεθνή υποστήριξη και να προχωρεί στην κατοχύρωση των δικαίων της. Παραμένει στα «ήρεμα νερά» όχι για να μην «εξοργίσει την Τουρκία», αλλά για να μην της επιβάλει η τελευταία τη σύγκρουση όπως και τον τρόπο και τον χρόνο που αυτή θα εκδηλωθεί.