Δύο προτάσεις για την αναθεώρηση

Με αφορμή την έναρξη της διαδικασίας για τη συνταγματική αναθεώρηση παραθέτω κάποιες πρόχειρες σκέψεις για περαιτέρω προβληματισμούς.

Εκλογή Προέδρου Δημοκρατίας (άρθρο 32 Συντ.). Είναι απορίας άξιο το ότι ενώ αποτελεί κοινή παραδοχή ότι τα πολιτικά που παίζονται γύρω από την εκλογή του ΠτΔ έχουν δημιουργήσει σοβαρά πολιτειακά προβλήματα στο παρελθόν, ουδείς λαμβάνει την πρωτοβουλία για μια μεταρρύθμιση.

Από τη στιγμή που το Σύνταγμα προσδίδει στον ΠτΔ συμβολικό – ενωτικό ρόλο, η εκλογή του δεν θα πρέπει

να γίνεται από τη Βουλή, έτσι ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος υπερβολικής σύνδεσής της με την κυβερνώσα πλειοψηφία, αλλά και των γνωστών πολιτειακών ζητημάτων που έχουν προκύψει στο παρελθόν από τη δυστοκία στη διαδικασία ανάδειξης του ΠτΔ.

Προκειμένου η εκλογή να αποκτήσει έναν κατά το δυνατόν αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα, προτείνεται ο σχηματισμός ενός ευρύτερου εκλεκτορικού σώματος, ο οποίος, πέρα από τους εν ενεργεία βουλευτές, θα περιλαμβάνει και όλους τους διατελέσαντες ΠτΔ, πρωθυπουργούς και προέδρους της Βουλής, τους δεκατρείς περιφερειάρχες, τους δημάρχους Αθηνών, Πειραιά και Θεσσαλονίκης (έτσι ώστε να εκπροσωπείται επαρκώς η Τοπική Αυτοδιοίκηση), εκπροσώπους παραγωγικών τάξεων, όπως πρόεδροι τεχνικού επιμελητηρίου, ΕΒΕΑ, Ενώσεως Ελλήνων Βιομηχάνων, Ενώσεως Ελλήνων Εφοπλιστών, τους επικεφαλής των μεγάλων επιστημονικών συλλόγων (δικηγορικός σύλλογος, ιατρικός σύλλογος), μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, όπως ο πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών και οι πρυτάνεις των μεγάλων κρατικών πανεπιστημίων (ΕΚΠΑ, ΑΠΘ, ΕΜΠ), παράγοντες των συνδικαλιστικών οργανώσεων (ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ).

Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα ευρύτερο εκλεκτορικό σώμα με τα εξής πολύ θετικά χαρακτηριστικά: Πρώτον, μη εξάρτηση από την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία. Δεύτερον, ευρεία αντιπροσωπευτικότητα, διότι οι εκλέκτορες προέρχονται από διάφορα κοινωνικά στρώματα. Τρίτον, δημοκρατικό χαρακτήρα, εφόσον όλα τα επιπρόσθετα στους βουλευτές προτεινόμενα άτομα είναι αιρετοί, δηλαδή έχουν ανέλθει στο αξίωμά τους έπειτα από εκλογική διαδικασία. Το σώμα αυτό που θα αποτελεί ένα είδος «εθνοσυνέλευσης» θα μπορούσε, εφόσον ωριμάσει ως θεσμός, να ενεργοποιηθεί και για άλλες σοβαρές διαδικασίες, όπως λ.χ. να είναι αρμόδιο να αποφασίζει για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος.

Αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών (άρθρο 86 Συντ.). Εχει ωριμάσει πλέον η αντίληψη ότι η ισχύουσα ρύθμιση πρέπει να καταργηθεί, οι δε προσπάθειες βελτιώσεώς της με νόμους που ακολούθησαν την τελευταία συνταγματική μεταρρύθμιση δεν επέλυσαν, κατά την άποψή μου, τα βασικά προβλήματα. Κύρια παραδοχή της σύγχρονης αντίληψης είναι ότι όλη η διαδικασία θα πρέπει να περάσει κατά κύριο λόγο στα χέρια της τακτικής Δικαιοσύνης, με κάπως πιο ενισχυμένα εχέγγυα ως προς την εμπειρία και την ποιότητα των δικαστικών οργάνων που θα επιληφθούν, σε σχέση με τις κοινές ποινικές υποθέσεις.

Ετσι προτείνεται η προκαταρκτική εξέταση και η τυχόν άσκηση ποινικής δίωξης να διεξάγονται από εισαγγελέα Εφετών, η τακτική ανάκριση από ειδικό εφέτη – ανακριτή που θα έχει τον βαθμό Προέδρου Εφετών και η ολοκλήρωση της προδικασίας, ακόμη και αν πρόκειται για αδίκημα σε βαθμό πλημμελήματος, να συντελείται με βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών.

Οσον αφορά την εκδίκαση της υποθέσεως στην ουσία της, μπορούν να διατηρηθούν εν πολλοίς οι ισχύουσες ρυθμίσεις για τη διαδικασία ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου, με ορισμένες ενδεχομένως βελτιώσεις ως προς τη σύνθεση και τη λειτουργία του. Τέτοιες θα μπορούσε να είναι η επταμελής σύνθεση του ΑΕΔ (προκειμένου να επιτευχθεί μεγαλύτερη ευελιξία), η πλειοψηφία στη σύνθεση του ΑΕΔ να είναι αρεοπαγίτες (π.χ. πέντε αεροπαγίτες και δύο μόνο μέλη του ΣτΕ), διότι έχουν πολύ μεγαλύτερη εμπειρία σε ποινικές υποθέσεις, και ως εισαγγελέας να εκλέγεται με κλήρωση ένας από τους αντιπροέδρους του ΑΠ.

Ο Αριστοτέλης Ι. Χαραλαμπάκης είναι ομ. καθηγητής Νομικής Σχολής ΔΠΘ, κοσμήτορας Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Keele Greece