Χωρίς πολιτική πνοή και όραμα

Η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται στην πιο επισφαλή κατάσταση σύμφωνα με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όπως επισημάνθηκε στην (ετήσια) ομιλία της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (State of the Union). Και παρά την άποψη αυτή και τη θέση που εκφράζεται ότι η διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης απέτυχε στον πρωταρχικό στόχο της, να εξαλείψει δηλαδή τον τοξικό εθνικισμό στην Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Ενωση ως θεσμική έκφραση της διαδικασίας μπορεί να

Ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ που παρακολουθούσε την ομιλία στην αίθουσα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν θα μπορούσε να συμφωνήσει περισσότερο. Γι’ αυτό και θέλει να φέρει τη χώρα του όσο πλησιέστερα στην ΕΕ. Και ήδη η πρόεδρος της Επιτροπής ανακοίνωσε ότι ο Καναδάς καθίσταται «συνδεδεμένο μέλος» (associated member) της Ενωσης, η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα που αποκτά αυτή την ιδιότητα.

Η πρόεδρος της Επιτροπής προσέφερε ένα ομολογουμένως περιεκτικό πρόγραμμα μέτρων, νέων πολιτικών, νέων προτάσεων και πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων και προκλήσεων από την κλιματική κρίση, τεχνητή νοημοσύνη, ευρωπαϊκή άμυνα, δημοσιονομικό πλαίσιο κ.ά. Κάλυψε σχεδόν όλα τα θέματα στην ατζέντα της Ενωσης. Αλλά αν και αναγνώρισε ότι η δημοκρατία και η Ενωση απειλούνται, η ομιλία της Φον ντερ Λάιεν δεν είχε ούτε την πολιτική πνοή ούτε το όραμα που θα μπορούσε να φθάσει στην κοινωνία και να την κινητοποιήσει για την υποστήριξη της ευρωπαϊκής ιδέας στην αντιπαράθεση με τον εθνικισμό που επιστρέφει στην Ευρώπη. Η παραγωγή του νέου οράματος αναβάλλεται για το επόμενο έτος, 2027. Με την ευκαιρία της 70ής επετείου της υπογραφής της Συνθήκης της Ρώμης θα συγκληθεί ένα Συνέδριο (Congress) «για την επεξεργασία ενός νέου οράματος ικανού να εμπνεύσει τη νέα γενιά των Ευρωπαίων, ικανού να κερδίσει ξανά το φαντασιακό των Ευρωπαίων. Για να μπορέσει η επόμενη γενιά να γράψει τη δική της ιστορία».

Και ένα σχέδιο που θα επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Ενωση να αντιμετωπίσει στη ρίζα της τη διπλή αλληλοτροφοδοτούμενη απειλή εκ των έσω και εκ των έξω. Από τη μια μεριά, η άνοδος της εθνολαϊκιστικής Ακροδεξιάς απειλεί να απογυμνώσει την Ενωση από κάθε υπερεθνική αρμοδιότητα προκειμένου να επιστρέψει όλες τις εξουσίες στο εθνικό κράτος. Σε ορισμένες περιπτώσεις θα ήθελε την πλήρη κατεδάφιση του υπερεθνικού συστήματος της Ενωσης. Η εσωτερική απειλή ενισχύεται αποφασιστικά για πρώτη φορά από την εξωτερικές δυνάμεις. Πρόεδρος Πούτιν και πρόεδρος Τραμπ έχουν ως κύριο κοινό στόχο την κατάλυση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Και για τους δύο η ΕΕ αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο αντίπαλο. Γι’ αυτό και προτιμούν να έχουν τις οποιεσδήποτε δοσοληψίες τους με κάθε εθνικό κράτος ξεχωριστά. Και για μεν τον ρώσο πρόεδρο η εχθρική προσέγγιση είναι λίγο – πολύ κατανοητή. Ακατανόητη είναι η εχθρότητα προς την Ενωση των Ηνωμένων Πολιτειών/Τραμπ, χώρας που βοήθησε αποφασιστικά στην εγκαθίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας/Ενωσης. Στην επιδίωξή τους αυτή και οι δύο χώρες/πρόεδροι χρησιμοποιούν ως όχημα την αντιευρωπαϊκή Ακροδεξιά στην Ευρώπη, την οποία ενισχύουν με ποικίλους τρόπους. Οθεν η ανάγκη ενός σχεδίου για την Ενωση και τη δημοκρατία.

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής –  σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα στερεότυπα. Νέα προοδευτική εξωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική».