Χάλκη – Σινά, σε σταυροδρόμι αποφάσεων

Με την είσοδο του νέου έτους, τόσο στην Αυλή του Οικουμενικού Πατριαρχείου όσο και στην αδελφότητα της Μονής Αγίας Αικατερίνης στο Σινά επικρατεί κλίμα συγκρατημένης αισιοδοξίας για την έκβαση δύο σημαντικών υποθέσεων που απασχόλησαν το 2025 την εκκλησιαστική και όχι μόνον κοινότητα: την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής Χάλκης και την επίλυση του ιδιοκτησιακού ζητήματος της ιστορικής Μονής Σινά.

Απαντες συνεκτιμούν ότι ανακοινώσεις περί τη Χάλκη θα ήταν ευχής έργον να γίνουν ανά πάσα στιγμή με την είσοδο του νέου έτους, καθώς αν στόχος είναι η επαναλειτουργία της τον Σεπτέμβριο του

2026, οι προεργασίες «έπρεπε να είχαν ξεκινήσει χθες», όπως τονίζει καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ που γνωρίζει σε βάθος και σε όλο του το εύρος το συγκεκριμένο ζήτημα. Την εντύπωση ότι δεν θα βραδύνουν σχετικές ανακοινώσεις ενίσχυσε η προ μηνός παρουσία και οι κατ’ ιδίαν συνομιλίες του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον αμερικανό πρεσβευτή στην Αγκυρα Τομ Μπάρακ, λίγες ημέρες μετά τις ενθαρρυντικές δηλώσεις του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο περί επαναλειτουργίας της Σχολής. Σε πρόσφατες δηλώσεις του άλλωστε ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης υποστήριξε ότι, σύμφωνα με εντολή του τούρκου προέδρου, έχει αναλάβει τις διαδικασίες ο υπουργός Παιδείας της γείτονος και τον Σεπτέμβριο του 2026 η Σχολή αναμένεται να υποδεχθεί τους πρώτους φοιτητές.

Ανεξαρτήτως των αναχωμάτων που είναι φυσικό να παρουσιασθούν σε ένα τέτοιο πολύ ιδιαίτερο εγχείρημα, πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό γεγονός και η απόφαση αυτή σηματοδοτεί μια νέα εποχή για την Ορθόδοξη Εκκλησία και τη θεολογική εκπαίδευση στην περιοχή, καθώς η Σχολή παραμένει κλειστή από το 1971. Να σημειωθεί δε ότι η Σχολή, που ιδρύθηκε το 1844 στη Μονή της Αγίας Τριάδας στη Χάλκη, υπήρξε για δεκαετίες το βασικό θεολογικό κέντρο του Πατριαρχείου.

Η ιδιαιτερότητα

Ωστόσο, πανεπιστημιακές πηγές αναφέρουν ότι η επαναλειτουργία μιας πανεπιστημιακής σχολής με αξιώσεις προϋποθέτει πολύμηνη και κοπιαστική προετοιμασία σε μια γκάμα ζητημάτων, από τη στοιχειώδη καθημερινή γραμματειακή επιμελητεία έως τη διοργάνωση του επιστημονικού έργου που θα διδάσκεται και της ομάδας των διδασκόντων καθηγητών/καθηγητριών. Χαρακτηρίζουν δε το όλο εγχείρημα ως «εφικτό μεν, φιλόδοξο δε με πολλαπλές απαιτήσεις», που ενδεχόμενα να απαιτήσουν ένα μεγαλύτερο διάστημα προετοιμασίας ώστε το αποτέλεσμα να είναι το ιστορικά και συμβολικά αντάξιο της φήμης της πάλαι ποτέ κραταιάς Σχολής.

Ενα επίσης πρόσθετο σκέλος προβληματισμού είναι το εάν η Σχολή θα επαναλειτουργήσει και τους κοιτώνες της. Η Χάλκη είναι ένα μικρό νησί που απέχει με ομαλές συνθήκες (ήρεμη θάλασσα) περί τη μία ώρα από την Πόλη, μεταβλητή η οποία συνηγορεί από τη μία πλευρά υπέρ της επαναλειτουργίας και των κοιτώνων για διδάσκοντες και διδασκομένους, από την άλλη όμως, εάν δεν οργανωθεί βιώσιμα, θα μπορούσε να αποτελέσει ανασχετικό παράγοντα φοίτησης. Κορυφαίο ζήτημα ουσίας είναι και η προοπτική πανεπιστημιακών συνεργασιών της Σχολής, καθώς ο νόμος του 1971 που έκλεισε τα ιδιωτικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα ισχύει – με τροποποιήσεις – ακόμα και σήμερα και προϋποθέτει τη λειτουργία δύο σχολών για να χαρακτηριστεί ένα ίδρυμα πανεπιστημιακό και να λειτουργήσει.

Άρα θα πρέπει από πλευράς νέας πρυτανείας της Σχολής της Χάλκης να βρεθεί το κατάλληλο πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης που θα συνεργαστεί με τη Χάλκη. Επιπλέον, εάν τελικά αποφασισθεί η Χάλκη να επαναλειτουργήσει ως πανεπιστημιακή σχολή, την έγκριση θα δώσει η Διεύθυνση Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ εάν αποφασισθεί να επαναλειτουργήσει ως «ιεροδιδασκαλείο», την έγκριση θα δώσει η Διεύθυνση Θρησκευτικών Σπουδών της Τουρκίας. Στην περίπτωση που αποφασισθεί η επαναλειτουργία να είναι πανεπιστημιακού επιπέδου, πέραν της συνεργασίας με μια ακόμη σχολή από πανεπιστήμιο της Πόλης, θα χρειαστεί και η καταβολή εγγυητικής, ύψους περίπου 40-50 εκατ. τουρκικών λιρών. Και στις δύο περιπτώσεις θα υπάρχει συνεχής αξιολόγηση της λειτουργίας της Σχολής.

Η διακρατική συμφωνία για τη Μονή Σινά

Στο άλλο μεγάλο εκκλησιαστικό ζήτημα, την υπόθεση της Μονής Αγίας Αικατερίνης στο Σινά, η Σιναϊτική Αδελφότητα με την έλευση του νέου έτους βρίσκεται σε αναμονή της διακρατικής συμφωνίας Ελλάδος – Αιγύπτου και την έκδοση του σχετικού προεδρικού διατάγματος για την αναγνώριση του νέου καθηγουμένου, Αρχιεπισκόπου Σινά, Φαράν και Ραϊθώ, Συμεών.

Πηγές της αδελφότητας αναφέρουν πως αναμένουν ότι η διακρατική συμφωνία θα κινείται στο πλαίσιο της δικαστικής απόφασης της 29ης Μαΐου όσον αφορά τα περιουσιακά (ίσως να προστεθούν υπό τη Μονή μερικά ακόμα ακίνητα για θρησκευτική χρήση και διαμονή), θα προβλέπει ασφαλώς την έκδοση του προεδρικού διατάγματος για την αναγνώριση του Αρχιεπισκόπου Συμεών και θα διασφαλίζει μακροχρόνιες βίζες για τους μοναχούς που είναι κανονικά και νόμιμα εγγεγραμμένοι στο μοναχολόγιο του μοναστηριού. Να σημειωθεί ωστόσο ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν προσφυγές στον τρίτο βαθμό για την πρωτόδικη δικαστική απόφαση και από τη Σιναϊτική Αδελφότητα που παραμένει ανήσυχη για το μέλλον και από τον κυβερνήτη του Σινά που εποφθαλμιά την απόκτηση και άλλων περιουσιακών στοιχείων της Μονής, πέραν των αναφερομένων στη δικαστική απόφαση της 29ης Μαΐου! Θεωρείται δε δεδομένο ότι το πλέον πιθανό είναι το ανώτατο δικαστήριο της Αιγύπτου να δεχθεί και τις δύο εφέσεις και να στείλει πίσω στο αρχικό δικαστήριο την απόφαση για επανεξέταση, αφού εκ των πραγμάτων προκύπτει αμφισβήτηση της αρχικής απόφασης από όλες τις πλευρές. Η μόνη περίπτωση να αποφευχθεί η επιστροφή σε μια πρωτόδικη επανεξέταση είναι να προηγηθεί η διακρατική συμφωνία.

Οταν στις αρχές Δεκεμβρίου πανηγύρισε η προστάτιδα της Μονής, Αγία Κατερίνα, με το παλαιό ημερολόγιο, και στο Σινά μαζεύτηκε όλη η αδελφότητα υπό τον νέο καθηγούμενο, ο προβληματισμός υπήρξε διάχυτος. Η ανησυχία για το τι μέλλει γενέσθαι δεν έχει εκλείψει, καθώς, όπως τονίζουν άπαντες, «μιλάμε για την Αίγυπτο». Μάλιστα, στο παζλ των ανησυχούντων προστέθηκε και ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος Συμεών, ο οποίος – αν και προσπαθεί να μην το προβάλλει – βλέπει ότι πλησιάζει για αυτόν η ώρα της μεγάλης απόφασης: εάν δηλαδή θα πει το «ναι» ή το «όχι» στη διακρατική συμφωνία που θα κληθεί να προσυπογράψει, όποτε αυτή ανακοινωθεί.