Χακάροντας την κλιματική αλλαγή

Το ερώτημα αυτό έθεσα στη Σύμβουλο Περιβαλλοντικής Στρατηγικής και Βιωσιμότητας ‘Έλενα Δανάλη – με αφορμή το «Hackathon»-  που πραγματοποιήθηκε πριν λίγο καιρό στην Αθήνα, σε μια προσπάθεια να βρεθούν χρήσιμες και πρακτικές ιδέες για όσους ζουν ( ζούμε) στην Αθήνα, για την όσο γίνεται καλύτερη αντιμετώπιση των υψηλών θερμοκρασιών του καλοκαιριού. 

Για όσους δεν το γνωρίζουν ( ούτε εγώ το γνώριζα γι’ αυτό και το έψαξα) το «Ηackathon» είναι μια εντατική,

Ο καύσωνας στην Αθήνα 

Αυτή τη φορά το πρόβλημα που απασχόλησε ήταν ο καύσωνας στην Αθήνα. Για την ιστορία, το «Hackathon» βασίστηκε σε ερευνητικά δεδομένα από το «Heatwave Monitor», ένα εργαλείο παρατήρησης της επίδρασης του καύσωνα που ανέπτυξε η διεθνής Μη Κυβερνητική Οργάνωση «Mindworks». 

Μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα για την Ελλάδα δείχνουν ότι: 

-το 52% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι επηρεάστηκαν έντονα από τον καύσωνα. 

-το 91% θεωρεί ότι οι μελλοντικοί καύσωνες αποτελούν απειλή για το μέλλον. 

-το 66,5% αναγνωρίζει το αυξημένο κόστος ενέργειας ως τη σημαντικότερη οικονομική επίπτωση. 

-το 61% πιστεύει ότι οι κοινότητες πρέπει να οργανωθούν αν το κράτος αποτύχει να προστατεύσει αποτελεσματικά τους πολίτες. 

Τα ερωτήματα που αναζητούν απάντηση 

Τα βασικά ερωτήματα που τέθηκαν, αναζητώντας  απάντηση ήταν: 

-Πώς λειτουργούμε ως κοινωνία απέναντι στη νέα πραγματικότητα των έντονων καυσώνων; 

-Πώς μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που βιώνουμε τους καύσωνες; 

-Πώς μπορούμε να επινοήσουμε εκ νέου αφήγημα γύρω από τη ζέστη με τρόπο που μας να ενδυναμώνει και όχι να μας απομονώνει; 

Το άλλο 112 

Για την ιστορία, η  ‘Ελενα Δανάλη συμμετείχε στην ομάδα  δούλεψε τη θεματική πρόκληση «Γυναίκες ως καταλύτες προσαρμογής στον καύσωνα», και πρότεινε τη δημιουργία δικτύου «Το άλλο 112: μικρο- δίκτυα γυναικών με πελώριο αντίκτυπο».  

Σύμφωνα με την ίδια , μόλις ξεκινήσει  ο καύσωνας και ειδικά αν πρόκειται για ακραία φαινόμενα που ενέχουν κινδύνους για την υγεία των πολιτών ή αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς ηχεί το 112.  

Απουσιάζει ο εφησυχασμός 

Ωστόσο, όπως λέει, από μόνη της η ειδοποίηση είναι ελλιπής καθώς απουσιάζει ο καθησυχασμός.  

«Δεν βλέπουμε πώς μπορούμε να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα, τι μπορούμε να κάνουμε εμείς, πώς μπορούμε να περάσουμε από την αντοχή στη δράση», συμπληρώνει.  

Κατά την ‘Ελενα Δανάλη, ενώ δεν βλέπουμε πώς μπορούμε να προσαρμοστούμε, συμβαίνουν ήδη πράξεις φροντίδας και κλιματικής προσαρμογής και μάλιστα κάθε μέρα (!). 

Δεν τις βλέπουμε επειδή είναι «αόρατες» 

Και συνεχίζει: «Δεν τις βλέπουμε γιατί είναι “αόρατες”. Θα σας θυμίσω μερικά παραδείγματα καθημερινότητας που συμβαίνουν στις περισσότερες κοινότητες/γειτονιές μόλις αρχίζει ο καύσωνας. 

»Τι συμβαίνει; Ξεκινάει μια γενικότερη κινητοποίηση –που δεν φαίνεται αμέσως- όπου παρατηρείται ένα νοιάξιμο των ανθρώπων για άλλους. Πιο συχνά αυτό το νοιάξιμο προέρχεται –σε πρώτη φάση- από τις γυναίκες (όπως γειτόνισσες, μητέρες) που συνήθως είναι εκείνες που τηλεφωνούν στη γιαγιά (για παράδειγμα του 4ου ορόφου) για να σιγουρευτούν ότι είναι καλά, κουβαλούν τα ψώνια για τη μοναχική γειτόνισσα, συντονίζουν μέσω Viber το ποιος θα πάρει τα παιδιά από το σχολείο όταν χτυπάει «κόκκινος» συναγερμός». 

Μια πράξη κλιματικής προσαρμογής 

Όπως τονίζει η ‘Ελενα Δανάλη, αυτή η αόρατη εργασία φροντίδας είναι, στην ουσία, ήδη μια πράξη κλιματικής προσαρμογής, απλώς δεν έχει αναγνωριστεί ως τώρα ως τέτοια.  

«Και ο κύριος κύριος λόγος (τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις γυναίκες) είναι ότι συνήθως εμφανίζονται στον δημόσιο λόγο σχεδόν αποκλειστικά ως μια ακόμη «ευάλωτη ομάδα που υποφέρει», συμπληρώνει. 

Που έχει θέσει εδώ το άλλο 112; 

«Το όνομα δεν είναι τυχαίο», συνεχίζει. « Δίπλα στον επίσημο μηχανισμό πολιτικής προστασίας, θα υπάρχει ένα δεύτερο, άτυπο αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικό δίκτυο, αυτό που μόλις περιέγραψα: το υπάρχον δίκτυο των γυναικών της πολυκατοικίας, της γειτονιάς, του σχολείου και του γραφείου το οποίο ήδη δρα , αλλά παραμένει “αόρατο”», εξηγεί η Σύμβουλος Περιβαλλοντικής Στρατηγικής και Βιωσιμότητας, περιγράφοντας την ιδέα της ομάδας της. 

Πως θα μπορούσε να λειτουργήσει; 

Η πρόταση που έπεσε στο τραπέζι έχει ως εξής: αντί να φτιάξουμε κάτι από το μηδέν, ενεργοποιούμε και κάνουμε ορατά τα μικρο-δίκτυα που ήδη λειτουργούν, μετατρέποντας τη φροντίδα από ιδιωτική συνήθεια σε μια δημόσια, ορατή πράξη κλιματικής ανθεκτικότητας.  

Η παρέμβαση δομείται σε τέσσερα βήματα. Πρώτον, κινητοποιούνται γυναίκες-κόμβοι σε μια σχολική τάξη, μια πολυκατοικία ή έναν σύλλογο επαγγελματιών. Δεύτερον, χαρτογραφούνται οι ανάγκες και οι δυνατότητες της κοινότητάς τους: ποια άτομα ζουν μόνα, ποια δεν έχουν κλιματιστικό, ποια φαρμακοποιός μπορεί να βοηθήσει σε περίπτωση ανάγκης. Τρίτον, στήνεται ένα δίκτυο-πυραμίδα, όπου κάθε «κόμβος» αναλαμβάνει μια μικρή «κυψέλη φροντίδας» τριών ή τεσσάρων ατόμων. Τέταρτον, μοιράζεται  ένας πρακτικός οδηγός τσέπης για την πρόληψη και τη φροντίδα σε συνθήκες καύσωνα, ώστε η γνώση να κυκλοφορεί πριν την κρίση και όχι μόνο κατά τη διάρκειά της. 

“Χακάρισμα” για ενδυνάμωση! 

«Τέτοιες δράσεις/παρεμβάσεις μας βοηθάνε να περάσουμε από το σημερινό αφήγημα της ”παθητικής ατομικής αντοχής” (υπομένω τον καύσωνα ως μοιραία επαναλαμβανόμενη κανονικότητα) στη συλλογική δράση (κάνω κάτι για αυτό και αλλάζω την καθημερινότητα μου)», αναφέρει η ‘Ελενα Δανάλη. 

Και συνεχίζει: «  Από τον πανικό στον καθησυχασμό, από τον φόβο στην αλληλοϋποστήριξη, από την προειδοποίηση στην κινητοποίηση. Αυτό ακριβώς είναι το “χακάρισμα” του αφηγήματος.  

»Για να μοιραστούμε χρήσιμες και εφαρμόσιμες ιδέες όπως «Το Άλλο 112» που επινοούν και κανονικοποιούν ένα νέο και διαφορετικό αφήγημα γύρω από τη δυνατότητα προσαρμογής μας στη νέα κλιματική πραγματικότητα και που μας ενδυναμώνουν αντί να μας απομονώνουν». 

Προσωπική μου θέση;  Όλες οι προτάσεις προς αυτή την κατεύθυνση, δεκτές.