Μπορεί η AI να σώσει τα δάση;

Κάθε καλοκαίρι η Ελλάδα βιώνει τον ίδιο εφιάλτη: δάση να γίνονται στάχτη, ουρανοί να σκοτεινιάζουν και ολόκληρες περιοχές να βρίσκονται μέσα σε λίγες ώρες αντιμέτωπες με την καταστροφή. Η κλιματική αλλαγή έχει μετατρέψει τις πυρκαγιές σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες, η παρατεταμένη ξηρασία και οι ισχυροί άνεμοι δημιουργούν συνθήκες ακραίου κινδύνου. Την ίδια στιγμή, η τεχνολογία εξελίσσεται με πρωτοφανείς

Η απάντηση βρίσκεται στο γεγονός ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί ένα «μαγικό κουμπί» που εξαφανίζει τις φωτιές. Είναι ένα ισχυρό εργαλείο που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο προβλέπουμε, εντοπίζουμε και διαχειριζόμαστε τις πυρκαγιές. Σήμερα, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να επεξεργάζονται μεγάλες ποσότητες δεδομένων από δορυφόρους, κάμερες επιτήρησης, αισθητήρες, μετεωρολογικά μοντέλα και χάρτες βλάστησης και να συμβάλλουν στη συστηματικότερη πρόληψη μιας πυρκαγιάς πριν αυτή λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η αξιοποίηση τέτοιων τεχνολογιών είναι ήδη εφικτή. Στην Καλιφόρνια των Ηνωμένων Πολιτειών, το σύστημα ALERTCalifornia χρησιμοποιεί δίκτυο καμερών υψηλής ανάλυσης και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για την υποστήριξη της έγκαιρης ανίχνευσης πυρκαγιών. Σε αρκετές περιπτώσεις, η έγκαιρη αναγνώριση ενδείξεων καπνού συνέβαλε στην ταχύτερη κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών, προσφέροντας πολύτιμο χρόνο αντίδρασης. Η βασική αρχή είναι απλή: όσο νωρίτερα εντοπιστεί μια πυρκαγιά, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες περιορισμού της.

Η Αυστραλία αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό παράδειγμα. Μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές της περιόδου 2019-2020, η χώρα ενίσχυσε τη χρήση δορυφορικής παρακολούθησης, συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, ανάλυσης δεδομένων και εργαλείων καλύτερης διαχείρισης των δασικών εκτάσεων. Το αυστραλιανό μάθημα ήταν ξεκάθαρο: η τεχνολογία είναι απαραίτητη, αλλά αποδίδει μόνο όταν συνδυάζεται με ολοκληρωμένο σχεδιασμό, σωστή διαχείριση του φυσικού χώρου και αποτελεσματική διοίκηση.

Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα. Η χώρα διαθέτει πλέον περισσότερες δυνατότητες αξιοποίησης δορυφορικών δεδομένων, drones και ψηφιακών εργαλείων, όμως η μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει η πρόληψη. Δεν αρκεί να διαθέτουμε προηγμένα συστήματα, όταν εξακολουθούν να υπάρχουν καθυστερήσεις στους καθαρισμούς οικοπέδων και δασικών εκτάσεων, συσσώρευση εύφλεκτης βιομάζας σε δάση και περιαστικές περιοχές, κατακερματισμός αρμοδιοτήτων, καθώς και ελλείψεις σε προσωπικό και μέσα στις δασικές υπηρεσίες και στους δήμους. Με άλλα λόγια, η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό και στην ταχύτερη αντίδραση, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την οργανωμένη πρόληψη και τη σωστή διαχείριση του φυσικού χώρου.

Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί μια σημαντική αναπτυξιακή ευκαιρία. Μια συγκεκριμένη πρόταση θα ήταν η δημιουργία ενός ελληνικού κέντρου ανάπτυξης και δοκιμής εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για φυσικές καταστροφές, το οποίο θα αξιοποιεί υπάρχουσες τεχνολογίες, όπως drones, θερμικές κάμερες και δορυφορικά δεδομένα. Ενα τέτοιο κέντρο θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων αλγορίθμων για τη βελτίωση της πρόβλεψης κινδύνων, της έγκαιρης ανίχνευσης πυρκαγιών και της υποστήριξης των επιχειρησιακών αποφάσεων των αρμόδιων φορέων. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα θα μπορούσε να μετατρέψει την εμπειρία της από τις φυσικές καταστροφές σε τεχνογνωσία με διεθνή εφαρμογή, προσφέροντας λύσεις σε άλλες χώρες της Μεσογείου που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η τεχνολογία υπάρχει· υπάρχει και εξελίσσεται με μεγάλη ταχύτητα. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε έγκαιρα, σωστά και αποτελεσματικά. Η μάχη με τις πυρκαγιές δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των πυροσβεστικών μέσων που διαθέτουμε, αλλά και από την ικανότητά μας να προβλέπουμε, να προλαμβάνουμε και να ενεργούμε πριν η φωτιά αποκτήσει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

O δρ Μιχάλης Kρητικός είναι κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και επίκουρος καθηγητής σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών