Αποχαιρετισμοί

15:48 19/8/2026 - Πηγή: Τα Νεα

Τον Ιανουάριο του 2015, ο καθηγητής Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, που πέθανε χθες, τοποθετήθηκε από τον Αλέξη Τσίπρα πρώτος στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ. Κάποιοι, τότε, τον επέκριναν, θεωρώντας ότι ήταν ασύμβατο ένας συνομιλητής του Κώστα Σημίτη να δεχτεί να ενισχύσει ένα λαϊκιστικό κόμμα με πρόγραμμα ανέφικτο.

Θυμάμαι, τότε, είχα υπερασπιστεί το ιδεολογικό κίνητρο της επιλογής του Κωνσταντίνου Τσουκαλά. Σημείωνα, όμως, ότι ήταν πιθανός ο κίνδυνος

ένας άνθρωπος των ιδεών που αποφάσισε να εμπλακεί στην ενεργό πολιτική να απογοητευθεί («ΤΑ ΝΕΑ», 16/1/2015).

Δυστυχώς για όλους μας, έπεσα μέσα.

Σημειώνω, όμως, ότι, μετά την αναγγελία του δημοψηφίσματος του Ιουλίου 2015, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς προσπάθησε να μιλήσει στους πολίτες υποστηρίζοντας τη θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη, που ήταν αμφίβολη.

Και ότι έκανε έκκληση στον Τσίπρα να μη σταματήσει τις διαπραγματεύσεις. Σημείωνε, μάλιστα, ότι «οι ιστορικές τύχες της Ελλάδας και της Ευρώπης εξακολουθούν να είναι αλληλένδετες» (1/7/2015) και ουσιαστικά πρότεινε έναν επώδυνο συμβιβασμό.

Τον συμβιβασμό αυτόν ο Τσίπρας τον έκανε. Δεν μπορούσε να κάνει κι αλλιώς – δεν θα μπορούσε να αντέξει τις συνέπειες μιας καταστροφής που είχε προκαλέσει ο ίδιος. Το ότι δεν θα είχαμε βρεθεί σε αυτή την κρίση αν άκουγε όσους τον προειδοποιούσαν, σήμερα, μικρή σημασία έχει – και μόνο προς φρονηματισμό.

Η τελευταία δημόσια εμφάνιση του Κωνσταντίνου Τσουκαλά ήταν στην κηδεία του Κώστα Σημίτη, τον Ιανουάριο του 2025. Εκφωνώντας τον επικήδειο του πρωθυπουργού του εκσυγχρονισμού, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς θυμήθηκε ότι τους γνώρισε ένας φίλος της νεανικής εποχής. Ο μετέπειτα μαρξιστής κοινωνιολόγος, και αυτόχειρας, Νίκος Πουλαντζάς.

Οπως είπε ο Τσουκαλάς, ο Πουλαντζάς τον βρήκε και του είπε να πάνε να παίξουν ποδόσφαιρο στη Δεξαμενή, όπου θα γνώριζε «ένα εξαιρετικό παιδί, τον Κώστα Σημίτη».

Η παρέα εκείνη, που γνωρίστηκε σε ένα ματς, διαλύθηκε «κατά έναν περίεργο τρόπο»: ο Πουλαντζάς αυτοκτόνησε· ο Σημίτης έγινε πρωθυπουργός· και ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε απομείνει, ύστερα από πενήντα-εξήντα χρόνια, όπως είπε, να «αποχαιρετά μια ολόκληρη εποχή και έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια».

Η εποχή και ο κόσμος που περιέγραψε ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς μοιάζει να είναι η μεταπολίτευση.

Η μεταπολίτευση διασφάλισε επί 52 χρόνια μια απρόσκοπτη δημοκρατική πορεία.

Αλλά αυτό που έφτιαξε, πράγματι, δεν κατάφερε να οδηγήσει τη χώρα μακριά από τα εμφυλιακά πάθη και τις λαϊκιστικές στρατηγικές, σε μια κοινωνία όπου η ατομική ανέλιξη δεν θα ήταν απολύτως εξαρτημένη από το κράτος, όπου η εξωστρέφεια και η ανταγωνιστικότητα θα έκανε τις παλιές πολιτικές διαμάχες παρελθόν κι όπου η πρόοδος δεν θα οριζόταν από πολιτικά στερεότυπα.

Γι’ αυτό, άλλωστε, το μέλλον είναι πιο αβέβαιο, πιο θαμπό από το παρελθόν μας.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords