Αγνοια, παρεξήγηση και συσκότιση

Μέσα στις πολλές παράξενες κινήσεις που σημειώθηκαν πριν από την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν, ίσως η πιο απρόσμενη ήταν η πρόσκληση του ειδικού απεσταλμένου του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, προς τον ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να τον συνοδεύσει μαζί με τον γαμπρό τού Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, σε επίσκεψη στην ομάδα κρούσης του αεροπλανοφόρου «USS Abraham Lincoln».

Η ιδέα ότι ο Αραγτσί θα άφηνε τις συνομιλίες στο Ομάν για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν ώστε να επισκεφθεί ένα πολεμικό πλοίο που είχε σταλεί στον Κόλπο με σκοπό να πιέσει την κυβέρνησή του

Ωστόσο, ήταν ενδεικτική του ανορθόδοξου τρόπου με τον οποίο ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ προσέγγισαν τις πυρηνικές συνομιλίες που διήρκεσαν το προηγούμενο έτος και το τρέχον και οι οποίες έχουν διακοπεί δύο φορές από ισραηλινές και αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές.

Ενας διπλωμάτης από τον Κόλπο, με άμεση γνώση των συνομιλιών και εξοργισμένος με τη συμπεριφορά των Γουίτκοφ και Κούσνερ, περιέγραψε το δίδυμο ως «ισραηλινά “κεφάλαια” που συνωμότησαν για να ωθήσουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ σε έναν πόλεμο από τον οποίο τώρα προσπαθεί απεγνωσμένα να απεμπλακεί».

Ο Γουίτκοφ δεν προσποιείται ότι διαθέτει εξειδίκευση στην περιοχή – σε μία από τις πρόσφατες συνεντεύξεις του αποκάλεσε τα Στενά του Ορμούζ «Κόλπο του Ορμούζ». Ομοίως, παραδέχθηκε ότι οι γνώσεις του για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ήταν περιορισμένες, αλλά επέμεινε ότι «ήταν ικανός να το συζητήσει επειδή το είχε μελετήσει».

Ωστόσο, στις πέντε συνεδριάσεις του πρώτου γύρου συνομιλιών πέρυσι – πριν από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου – ο Γουίτκοφ σπάνια κρατούσε σημειώσεις και συνοδευόταν μόνο από τον Μάικλ Αντον, έναν σκληροπυρηνικό δοκιμιογράφο και πολιτικό φιλόσοφο χωρίς ειδίκευση στο πυρηνικό ζήτημα του Ιράν.

Οταν οι συνομιλίες επανεκκίνησαν στο Ομάν στις 6 Φεβρουαρίου, ο Γουίτκοφ, παραβιάζοντας το πρωτόκολλο και προκαλώντας έκπληξη στον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ μπιν Χαμάντ αλ Μπουσαΐντι, έφτασε στη Μουσκάτ μαζί με τον ναύαρχο Μπραντ Κούπερ, διοικητή των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ντυμένο με πλήρη ναυτική στολή. Η εξήγηση του Γουίτκοφ ήταν ότι «έτυχε απλώς να βρίσκεται στην περιοχή».

Το γιατί ακριβώς αυτές οι έμμεσες συνομιλίες απέτυχαν δεν είναι απλώς ζήτημα ιστορικής περιέργειας ή εκ των υστέρων απόδοσης ευθυνών για την έναρξη ενός τόσο καταστροφικού πολέμου. Εχει να κάνει με το αν μια συμφωνία αποκλειστικά για τα πυρηνικά είναι εφικτή ή αν πλέον απαιτείται μια ευρύτερη συμφωνία.

Αυτό έχει σημασία διότι μετά τον πόλεμο, εάν επιβιώσει η ιρανική κυβέρνηση, οι εκκλήσεις στο εσωτερικό της χώρας για απόκτηση πυρηνικού όπλου αναπόφευκτα θα αυξηθούν. Η φερόμενη δήλωση της περασμένης εβδομάδας από τον νέο ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν ανέφερε αν εξακολουθεί να ισχύει φετφάς του πατέρα του που απαγόρευε τη χρήση πυρηνικών όπλων. Διαδηλωτές έξω από το υπουργείο Εξωτερικών στην Τεχεράνη ζήτησαν να μην υπάρξει επιστροφή σε συνομιλίες με την Αμερική.

Οι Ιρανοί δηλώνουν πλέον ότι πιστεύουν πως οι συνομιλίες ήταν εξαρχής ένα τέχνασμα για να δοθεί χρόνος στις ΗΠΑ να συγκεντρώσουν τη στρατιωτική τους δύναμη. Ο Γουίτκοφ, από την πλευρά του, κατηγόρησε τους Ιρανούς ότι ήταν «παραπλανητικοί», «γεμάτοι υπεκφυγές» και «ύποπτοι».

Το Ιράν φέρει επίσης μέρος της ευθύνης. Δεν έχει ποτέ δημοσιεύσει τη γραπτή επτασέλιδη πρότασή του για μια νέα συμφωνία, συμπεριλαμβανομένου του παραρτήματος, η οποία παρουσιάστηκε στον Γουίτκοφ στον τελευταίο γύρο συνομιλιών στη Γενεύη, παρά τις εκκλήσεις στο εσωτερικό της χώρας. Ο Αραγτσί έχει δηλώσει ότι ελπίζει πως σύντομα θα γίνει γνωστή η αλήθεια για την τελευταία ημέρα των συνομιλιών, στις 26 Φεβρουαρίου. Θα μπορούσε να το κάνει ο ίδιος δημοσιεύοντας την πρόταση του Ιράν – μια πρόταση που ο Τζόναθαν Πάουελ, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Ηνωμένου Βασιλείου, θεώρησε ότι άξιζε να διερευνηθεί περαιτέρω.