«Αυτό είναι δημοκρατία»

Οι θεατρικές παραστάσεις συνήθως δεν τελειώνουν με ένα κατάμεστο θέατρο να φωνάζει επί δέκα λεπτά «Ολοι μαζί, ενάντια στον φασισμό!» μετά την υπόκλιση των ηθοποιών. Ούτε καν στο Berliner Ensemble, το αριστερόστροφο γερμανικό θέατρο που ίδρυσε ο Μπέρτολτ Μπρεχτ στις όχθες του ποταμού Σπρέε. Η παράσταση της 17ης Ιανουαρίου

του 2024, ωστόσο, ήταν ιδιαίτερη: σε μία «δραματοποιημένη ανάγνωση», πέντε ηθοποιοί ντυμένοι σερβιτόροι αναπαρέστησαν εναλλάξ σκηνές από ένα δημοσίευμα που είχε ξυπνήσει, μία εβδομάδα νωρίτερα, τη Γερμανία από τον χειμερινό της λήθαργο, προκαλώντας απολύσεις, παραιτήσεις και μαζικές διαδηλώσεις.

Το ρεπορτάζ του ανεξάρτητου ερευνητικού μέσου Correctiv αποκάλυπτε λεπτομέρειες μιας μυστικής συνάντησης που είχε λάβει χώρα σε ένα ξενοδοχείο λίγο έξω από το Βερολίνο, το Adlon, τον Νοέμβριο του προηγούμενου έτους. Οι διοργανωτές είχαν προσπαθήσει να την κρατήσουν μυστική, επικοινωνώντας αποκλειστικά μέσω ταχυδρομείου.

Μία από τις γραπτές προσκλήσεις, ωστόσο, περιήλθε στην κατοχή δημοσιογράφων του Correctiv. Τοποθέτησαν λοιπόν κάμερες στο ταμπλό δύο αυτοκινήτων σταθμευμένων έξω από το ξενοδοχείο, καθώς και έναν φωτογράφο με τηλεφακό σε μία πλωτή σάουνα αγκυροβολημένη στη λίμνη απέναντι. Παράλληλα, ένας από τους δημοσιογράφους κατάφερε να κλείσει δωμάτιο στο ξενοδοχείο μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας κρατήσεων, παρότι υποτίθεται πως ήταν κλειστό για ιδιωτική εκδήλωση: μεταμφιέστηκε για να μην τον αναγνωρίσουν, και μπήκε στον χώρο της συνάντησης προσποιούμενος ότι αναζητούσε προσωπικό που θα μπορούσε να του σερβίρει καφέ.

Αξιζε όλος αυτός ο κόπος: στην κλειστή συνάντηση συμμετείχαν και στελέχη και μέλη της AfD, και νεοναζί και ακροδεξιοί εξτρεμιστές, και εκπρόσωποι του επιχειρηματικού κόσμου, και δύο μέλη του CDU. Κεντρικός ομιλητής ήταν ένας αυστριακός ακροδεξιός ιδεολόγος ονόματι Μάρτιν Σέλνερ και θέμα συζήτησης, η λεγόμενη «Remigration» («επαναμετανάστευση»), η ιδέα μιας μαζικής απομάκρυνσης ανθρώπων με μεταναστευτικό υπόβαθρο από τη Γερμανία: όχι απλά η εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας περί απελάσεων, αλλά ένα ευρύτερο πολιτικό σχέδιο για αλλαγή της δημογραφικής σύνθεσης της χώρας.

Παρών στη συνάντηση, σύμφωνα πάντα με το Correctiv, ήταν και ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας της AfD στη Σαξονία-Ανχαλτ, ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, ο οποίος μίλησε για την ανάγκη να αλλάξει η εικόνα των δρόμων στις γερμανικές πόλεις και κωμοπόλεις, ασκώντας μεταξύ άλλων πιέσεις και σε εστιατόρια που ανήκουν σε μετανάστες. Εκ των υστέρων, ο ίδιος επέμεινε ότι συμμετείχε στη συνάντηση ως «ιδιώτης», νέο ρεπορτάζ ωστόσο αποκάλυψε ότι είχε προσέλθει μαζί με τον υπεύθυνο Τύπου του, ο οποίος ήταν στο παρελθόν μέλος ακροδεξιάς εξτρεμιστικής οργάνωσης.

Το γεγονός ότι οι αποκαλύψεις κινητοποίησαν το αριστερόστροφο θεατρικό κοινό του Βερολίνου δεν αποτελεί έκπληξη. Στην πραγματικότητα, όμως, οι αντιδράσεις ήταν πολύ ευρύτερες, σαρωτικές.  Γιατί η αποκάλυψη ξύπνησε έναν πολύ συγκεκριμένο ιστορικό φόβο: ότι η Ακροδεξιά δεν μιλούσε πλέον για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, αλλά για το ποιος «ανήκει» πραγματικά στο γερμανικό έθνος.

Υπολογίζεται ότι μόνο μεταξύ 18 και 21 Ιανουαρίου του 2024, διαδήλωσαν περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο πολίτες στη Γερμανία. Συμμετείχαν (και) άνθρωποι που δεν ήταν απαραίτητα αριστεροί ή υποστηρικτές της (τότε) κυβέρνησης Σολτς, από συνδικάτα και εκκλησιαστικούς φορείς μέχρι επιχειρηματικούς φορείς, καλλιτέχνες και απλούς πολίτες. Ο ίδιος ο πρόεδρος της Γερμανίας, Φρανκ-Βάλτερ Στάινμαϊερ, έκανε τότε λόγο για μια «δημοκρατική πλειοψηφία» που βγήκε στους δρόμους, τονίζοντας πως οι κινητοποιήσεις έδειξαν ότι η δημοκρατία ήταν «ζωντανή». Από την πλευρά του, ο γερμανός καγκελάριος κάλεσε τους πολίτες να αντισταθούν στην Ακροδεξιά και μίλησε για ανάγκη υπεράσπισης της δημοκρατίας και του Συντάγματος.

Τότε υπουργός Οικονομίας και πρόεδρος της CDU Σαξονίας-Ανχαλτ, ο νυν απερχόμενος πρωθυπουργός αυτού του μικρού ανατολικογερμανικού κρατιδίου, Σβεν Σούλτσε, είχε πάρει ξεκάθαρη θέση: καμία συνεργασία με την AfD. Η CDU στη Σαξονία-Ανχαλτ, είχε διακηρύξει, «δεν θα επιτρέψει να διεισδύσουν ακροδεξιές δυνάμεις». Τον Ιανουάριο του 2024, μπορούσε κανείς να δει τις τεράστιες διαδηλώσεις, να ακούσει τις ηχηρές δηλώσεις, και να σκεφτεί: «Η γερμανική κοινωνία αντιδράει. Η AfD θα ανακοπεί».

Δυόμισι χρόνια αργότερα, ο Σβεν Σούλτσε αντέδρασε στον θρίαμβο της AfD στο κρατίδιο που κυβερνάει από τον Ιανουάριο λέγοντας ένα τραγικά ανεπαρκές: «Κάποιοι λένε πως είναι μια μαύρη μέρα. Εγώ λέω ότι αυτό είναι δημοκρατία». Παρένθεση: Το ίδιο το πρόγραμμα της AfD για τη Σαξονία-Ανχαλτ μιλά πλέον ανοιχτά για «Abschiebe – und Remigrationsoffensive», δηλαδή επίθεση/εκστρατεία απελάσεων και remigration, απλά το κόμμα ορίζει πλέον αυτή την «επαναμετανάστευση» με στενότερο νομικό τρόπο. Μια μέρα πριν από τις εκλογές, ωστόσο, κατέβηκαν στους δρόμους του Μαγδεμβούργου να διαδηλώσουν κατά της AfD 10.000-15.000 άνθρωποι, ενώ το βράδυ τον εκλογών, με το σοκ(;) φρέσκο ακόμα, διαδήλωσαν 2.500 στη Φρανκφούρτη, μερικές εκατοντάδες στο Βερολίνο και μερικές εκατοντάδες ακόμη στο Μάιντς. Η αλήθεια είναι πως διαδηλώσεις είχαν προγραμματιστεί και για χθες το βράδυ. Και ιστορικά, η δημοκρατία δεν προστατεύεται μόνο με διαδηλώσεις, προστατεύεται όταν οι θεσμοί, τα κόμματα, η κοινωνία των πολιτών και οι ψηφοφόροι αρνούνται να θεωρήσουν αναπόφευκτη οποιαδήποτε πολιτική εξέλιξη.

Αυτό είναι όμως το χειρότερο: μοιάζουμε παραιτημένοι από τη μάχη, παραδομένοι στο «αναπόφευκτο» – και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το βαφτίζουμε και «δημοκρατία».