9/11: Πώς δεν μάθαμε τίποτα

Ενα υπόμνημα που μοιράστηκε την περασμένη εβδομάδα στους δημοσιογράφους του ραδιοτηλεοπτικού δικτύου CBC/Radio-Canada καταδεικνύει την τακτική του κατευνασμού, η οποία έχει επικρατήσει στην «ορθώς σκεπτόμενη» Δύση – παρά τις αλλοπρόσαλλες αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις από το 2001 μέχρι σήμερα. Το υπόμνημα, υπογεγραμμένο από τον αιγυπτιακής καταγωγής διευθυντή Δημοσιογραφικών Προτύπων και Δημόσιας Εμπιστοσύνης του CBC News, Basem Boshra (γνωστό ως «ΒΒ»), προτρέπει τους δημοσιογράφους να μην αναφέρονται στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου

Πράγματι, χρειάζεται προσοχή στη χρήση του όρου «τρομοκρατία», δεδομένου ότι, σε όλη τη διάρκεια της Ιστορίας, τα κράτη και οι παρατάξεις τείνουν να χαρακτηρίζουν «τρομοκράτες» τους πολιτικούς και στρατιωτικούς τους αντιπάλους. Ωστόσο, καθώς η τρομοκρατία είναι φαινόμενο παλιό όσο ο κόσμος, δεν εξαλείφεται με την εξάλειψη λέξεων. Ακόμα και οι διανοούμενοι της Αριστεράς, που αναζητούν δήθεν βαθιές αιτίες και νομοτέλειες, παραδέχονται την ύπαρξη του φαινομένου – αν και βεβαίως ορίζουν ως «τρομοκρατία» μόνο τη βία της Δεξιάς· συνήθως, η βία της Αριστεράς και των αντιδυτικών δυνάμεων καθαγιάζεται ή δικαιολογείται. Τα αθώα θύματα, όπως ο 60χρονος Αλβανός που καθάριζε την τζαμαρία του Νότιου Πύργου εκείνο το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, είναι παράπλευρες απώλειες μεγάλων πράξεων θεαματικής βίας, εκδίκησης, αντιποίνων και ιερής οργής.

Η πολιτική του καναδικού δικτύου για μη «φορτισμένες» λέξεις οφείλεται στον φόβο μήπως προσβληθούν οι μουσουλμάνοι και έχει σκοπό να αποτρέψει την περιβόητη εξίσωσή τους με τους τρομοκράτες. Στην πραγματικότητα πρόκειται για περιφρόνηση του κοινού: κανείς, εκτός από μερικούς συνωμοσιολόγους εξτρεμιστικών ομάδων, δεν κάνει αυτή την εξίσωση· όλος ο κόσμος, μουσουλμανικός και μη, μπορεί να διακρίνει έναν φανατικό, έναν τρομοκράτη, από έναν απλό θρησκευόμενο. Αληθινό σεβασμό έναντι όλων – Δυτικών, μουσουλμάνων, χριστιανών, βουδιστών, ελευθεροφρόνων, αθέων· τουτέστιν της ελεύθερα σκεπτόμενης ανθρωπότητας – θα έδειχνε ο συνεπής και ακριβής χαρακτηρισμός της τρομοκρατίας· όχι η υιοθέτηση του λεξιλογίου των τρομοκρατών, οι οποίοι, συνεπικουρούμενοι από διάφορους σταρ της δυτικής διανόησης, κάνουν λόγο για «επιχείρηση» ή για «απάντηση στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Σαουδική Αραβία, τις κυρώσεις κατά του Ιράκ και τη στήριξη στο Ισραήλ».

Είκοσι πέντε χρόνια μετά τη 9/11, η εμπειρία δεν φαίνεται να μας έχει διδάξει τίποτα. Το γεγονός έχει μισοξεχαστεί· δεν ακούγονται πια φωνές ούτε περί θεσπέσιας φαντασμαγορικής τιμωρίας των ΗΠΑ (όπως ακούστηκαν τότε από τον Ward Churchill, τον Amiri Baraka, τον Jean Baudrillard και τον Tariq Ali – η λίστα είναι μακρά), ούτε περισπούδαστες αναλύσεις γύρω από την πολιτική «Blowback» (Noam Chomsky, Alain Badiou). Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να παρενοχλούν πολλές περιοχές του κόσμου, να συνάπτουν παράλογες συμμαχίες, να στηρίζουν αυταρχικά καθεστώτα και να εξοπλίζουν δυνάμεις που μπορούν ανά πάσα στιγμή να επιτεθούν στη Δύση: αν και ο ρόλος των ΗΠΑ στη χρηματοδότηση και στον εξοπλισμό ισλαμιστικών εξτρεμιστικών ομάδων (όπως οι Μουτζαχεντίν στο Αφγανιστάν στη δεκαετία του 1980) έχει επισημανθεί, η ακροσφαλής αμερικανική πολιτική συνεχίζεται αμετανόητη. Παραλλήλως, στον υπόλοιπο κόσμο, διαχέεται η πολιτική του καναδικού δικτύου: οποιαδήποτε αναφορά στη σύγκρουση των πολιτισμών θεωρείται ηθικώς ύποπτη· ο ύψιστος, ο ευγενής, στόχος είναι η καταπολέμηση της ισλαμοφοβίας, η οποία, στα μάτια της διεθνούς Αριστεράς, έχει αναδειχθεί σε μείζον πρόβλημα της ανθρωπότητας.

Η 9/11 διέψευσε το γνωμικό «ουδέν κακόν αμιγές καλού», το οποίο δεν είναι αποκλειστικά ελληνικής εμπνεύσεως: ο επονομαζόμενος «Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας» που εγκαινιάστηκε μετά την τραγωδία ενέπλεξε τον κόσμο σε άκαρπες πολεμικές περιπέτειες και προκάλεσε περαιτέρω αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής· πολυετείς εμφυλίους πολέμους, έξαρση των δογματικών συγκρούσεων και άνοδο ένοπλων οργανώσεων όπως το ISIS. Ταυτοχρόνως, εντάθηκε η κρατική επιτήρηση και διευρύνθηκαν οι εξουσίες των μυστικών υπηρεσιών, με παράλληλη υποχώρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (στρατόπεδο Γκουαντάναμο, «ενισχυμένες τεχνικές ανάκρισης» κ.τ.λ.), έγιναν ρωγμές στις παραδοσιακές συμμαχίες, ιδιαίτερα των ΗΠΑ με τους Ευρωπαίους, και υποβαθμίστηκε ο ρόλος του ΟΗΕ. Η δράση των φονταμενταλιστών ισλαμιστών έγινε αφορμή να αναδυθούν οι αδυναμίες του δυτικού συστήματος: η έλλειψη πολιτιστικής αυτοπεποίθησης, η αβυσσαλέα διάσταση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς στις φιλελεύθερες δημοκρατίες, ο πειρασμός του λαϊκισμού και η ευαλωτότητα στον εισοδισμό. Από γεωπολιτική και οικονομική άποψη, αλλά και από την άποψη της καθημερινότητας (π.χ. σχετικά με τις αερομεταφορές), η ζωή επιδεινώθηκε· η 9/11 ενίσχυσε το ήδη υπάρχον ισλαμιστικό κίνημα και προώθησε τις βλέψεις του στη Δύση.

Αεροπειρατείες συνέβαιναν από το 1958· αεροπειρατείες ισλαμιστικού τύπου από το 1985· η 9/11 δεν ήταν «αεροπειρατεία»· ήταν τρομοκρατική επίθεση, η οποία, αν και είχε στόχο ένα κράτος, έπληξε αθώους με σκοπό τον εκφοβισμό. Αλλωστε, αυτός είναι πάνω-κάτω ο ορισμός της τρομοκρατίας.