Saronicos Project: Η αποκρυπτογράφηση του βυθού του Σαρωνικού

Το Saronicos Project, επιστημονική πρωτοβουλία από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, στοχεύει στο να προσφέρει για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη «ακτινογράφηση» της κατάστασης του Σαρωνικού, μετατρέποντας τη γνώση σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής και συνακόλουθα στοχευμένες δράσεις αποκατάστασης και προστασίας.

   Ο Σαρωνικός Κόλπος, οριοθετημένος από τη νοητή γραμμή Πόρου-Σουνίου, αποτελεί έναν από τους πλέον εμβληματικούς κόλπους της Ελλάδας,

με ανθρώπινη παρουσία ήδη από την Εποχή του Χαλκού και με κομβικό ρόλο στην ιστορία. Στην περιοχή αναπτύχθηκαν τα αρχαία αθηναϊκά λιμάνια Κάνθαρος, Ζέα και Μουνιχία, ενώ συνδέεται άμεσα με κορυφαίους πολιτιστικούς τόπους όπως η Αθήνα, ο Ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο, η Αίγινα και η Ελευσίνα με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Με πλούσια υποθαλάσσια πολιτιστική κληρονομιά, με καταβυθισμένες αρχαίες εγκαταστάσεις σε περιοχές όπως οι Κεγχρεές, η Επίδαυρος, η Αίγινα, η Σαλαμίνα και το Σούνιο.

   Ωστόσο, τα τελευταία 50 χρόνια -ιδίως στο βόρειο τμήμα του- συγκαταλέγεται στις πιο επιβαρυμένες θαλάσσιες περιοχές της χώρας. Δέχεται έντονες πιέσεις από αστικά λύματα και απορρίμματα, πυκνή ναυσιπλοΐα, βιομηχανικά και τουριστικά απόβλητα, ναυπηγοεπισκευαστικές δραστηριότητες, βιομηχανικές απορροές μέσω ρεμάτων, παράνομες χωματερές και άλλες διάχυτες ανθρώπινες δραστηριότητες. Οι πιέσεις αυτές οδηγούν σε υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και εντείνουν φαινόμενα όπως ο ευτροφισμός και η μείωση του οξυγόνου. Συμβάλλουν, παράλληλα, στη θολερότητα των νερών και στη συσσώρευση απορριμμάτων. Το αποτέλεσμα είναι μια γενικευμένη περιβαλλοντική πίεση, που επηρεάζει άρρηκτα ακόμη και περιοχές ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας.

   Στη 10ήμερη αποστολή, που ξεκίνησε στις 2 Φεβρουαρίου 2026, με αφετηρία την περιοχή των Μεθάνων, διενεργήθηκε για πρώτη φορά κοινή επιχειρησιακή και ερευνητική δράση του πλοίου «Τυφώνας» του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης με το Oceanus Lab του Πανεπιστημίου Πατρών και του ερευνητικού πλοίου Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), στο πλαίσιο του Saronicos Project.

   Το πρόγραμμα Saronicos Project αποτελεί στρατηγική δέσμευση του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, με προϋπολογισμό 1,5 εκατ. ευρώ και ορίζοντα υλοποίησης έως 5 έτη. Υλοποιείται μέσα από ευρεία σύμπραξη περισσότερων από 10 φορέων από τον ακαδημαϊκό χώρο, τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, ενισχύοντας τη συνεργασία και την αποτελεσματικότητα για ένα μετρήσιμο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα. Το σύγχρονο, νορβηγικής κατασκευής πλοίο, 72 μέτρων «Τυφώνας» του Ιδρύματος, σε συνεργασία με το Oceanus-Lab του Πανεπιστημίου Πατρών, πραγματοποίησε έρευνες στα οικοσυστήματα του πυθμένα κοντά στο ηφαίστειο των Μεθάνων, με τη χρήση τηλεχειριζόμενου υποβρυχίου οχήματος (ROV). Η αποστολή επικεντρώθηκε στο υποθαλάσσιο ηφαιστειακό πεδίο του Παυσανία και σε επιλεγμένους ηφαιστειακούς κώνους, σε βάθη 65 – 180 μ., καταγράφοντας σημαντικές ηφαιστειακές δομές αλλά και βενθικά οικοσυστήματα υψηλής βιοποικιλότητας, μεταξύ των οποίων και οικοσυστήματα προτεραιότητας όπως τα ενασβεστωμένα ροδοφύκη. Παράλληλα, συλλέχθηκε βίντεο πολύ υψηλής ανάλυσης για ακριβή ταξινόμηση θαλάσσιων οργανισμών.

   Όπως χαρακτηριστικά είπε ο καθηγητής και Δ/ντης του Oceanus-Lab Γιώργος Παπαθεοδώρου: «Η πρώτη αυτή ερευνητική αποστολή στον Σαρωνικό κόλπο οδήγησε στην αποτύπωση εντυπωσιακών οικοσυστημάτων που έχουν αναπτυχθεί σε σκληρά υποστρώματα πυθμένα, συγκροτώντας μια πολύτιμη επιστημονική βάση δεδομένων. Η βάση αυτή θα είναι πλέον διαθέσιμη για συγκρίσεις με αντίστοιχα οικοσυστήματα του βόρειου Σαρωνικού, τα οποία βρίσκονται κάτω από σοβαρές ανθρωπογενείς περιβαλλοντικές πιέσεις – Ήταν πράγματι μια εξαιρετική αρχή.»

   Ταυτόχρονα, το ερευνητικό σκάφος Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» του ΕΛΚΕΘΕ μελέτησε τις βαθιές λεκάνες του κόλπου – φυσικές «παγίδες», όπου συσσωρεύεται διαχρονικά το ανθρώπινο αποτύπωμα – προσφέροντας σημαντικά δεδομένα για την εκτίμηση της περιβαλλοντικής κατάστασης αχαρτογράφητων, σε μεγάλο βαθμό, περιοχών του Σαρωνικού.

   Σύμφωνα με τον Δημήτρη Σακελλαρίου (ΕΛΚΕΘΕ), κατά τη διάρκεια του δεκαήμερου πλου του Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη συλλογή νέων επιστημονικών δεδομένων, με χαρτογράφηση περίπου 350-400 τετραγωνικών χιλιομέτρων βυθομετρίας που αποκάλυψε ένα εντυπωσιακό και έως σήμερα άγνωστο υποθαλάσσιο ανάγλυφο. Παράλληλα, καταγράφηκαν σχεδόν 580 χιλιόμετρα σεισμικών τομών, φέρνοντας στο φως παλαιο-λίμνες και παλαιο-ακτογραμμές από περιόδους χαμηλής στάθμης της θάλασσας, καθώς και κατολισθήσεις και ενεργά ρήγματα που δεν είχαν έως τώρα εντοπιστεί. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κ. Σακελλαρίου: «Έχουμε πολλά ακόμη να μάθουμε για τους βυθούς των Ελληνικών Θαλασσών.» 

   Σημειώνεται ότι η μόνιμη ομάδα του πλοίου «Τυφώνας», σε συνεργασία με στελέχη του Ιδρύματος, πραγματοποίησε καθαρισμούς σε απρόσιτες ακτές, ενώ υλοποιήθηκαν και εκπαιδευτικά προγράμματα σε Δημοτικά σχολεία της περιοχής, με τη συμμετοχή περισσότερων από 150 μαθητών και μαθητριών.

SARONICOS PROJECT

   Το Saronicos Project φιλοδοξεί να προσφέρει για πρώτη φορά μια ολιστική, επιστημονικά τεκμηριωμένη εικόνα της κατάστασης του κόλπου σε πολλαπλά επίπεδα (τόσο αναφορικά με την επιβάρυνσή του όσο και με τον πλούτο του, φυσικό και ιστορικό) και να μετατρέψει τη γνώση σε συγκεκριμένες πολιτικές και δράσεις αποκατάστασης. Στόχος είναι στο τέλος του προγράμματος να παρουσιαστεί μία συνολική μελέτη, παραθέτοντας στρατηγικές λύσεις

   Οι κύριες κατηγορίες δράσεων αφορούν σε:

Αποτύπωση πυθμένα και παράκτιας ζώνης, ως προς:ΓεωμορφολογίαΑπορρίμματαΥποθαλάσσια πολιτιστική κληρονομιάΟικοσυστήματα / Βιοποικιλότητα (υποθαλάσσια και παράκτια)Χημική ρύπανσηΔράσεις αποκατάστασηςΔράσεις ευαισθητοποίησης & εκπαιδευτικά προγράμματαΣκοπός:Ø Σχεδιασμός πολιτικών και στρατηγικών πρόληψης και αποκατάστασης.Διάρκεια προγράμματος: έως 5 έτηΑποκλειστική χρηματοδότηση και συντονισμός: Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης