Τα τρία λάθη του Αϊνστάιν

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν έκανε τρία «λάθη» που έπαιξαν τον ρόλο τους στην επιστημονική εξέλιξη.

Ο μεγαλοφυής επιστήμονας δεν συνδέεται συνήθως με λάθη στις θεωρίες του. Όμως, στην 70ή επέτειο του θανάτου του, αναλύουμε τρεις περιπτώσεις στις οποίες παραδέχτηκε ότι έκανε λάθος γράφει η g1.globo.

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν μπορεί να είναι ο πατέρας της θεωρίας της σχετικότητας και ο φυσικός που εξερεύνησε και εξήγησε τη βαρύτητα και το φως.

Ενώ εργαζόταν πάνω στη θεωρία της γενικής σχετικότητας, οι υπολογισμοί του Αϊνστάιν έδειχναν ότι η βαρύτητα θα προκαλούσε συστολή ή διαστολή του Σύμπαντος, κάτι που ήταν αντίθετο με την αποδεκτή τότε άποψη ότι το Σύμπαν ήταν στατικό. Έτσι, το 1917, στο άρθρο του για τη γενική σχετικότητα, ο Αϊνστάιν εισήγαγε στις εξισώσεις του μια «κοσμολογική σταθερά» για να εξουδετερώσει ουσιαστικά την επίδραση της βαρύτητας, εμμένοντας έτσι στην ορθόδοξη άποψη ότι το Σύμπαν ήταν στατικό. Η κοσμολογική σταθερά ήταν η θεωρητική εξήγηση του Αϊνστάιν ως μια τροποποίηση της αρχικής του θεωρίας της γενικής σχετικότητας ώστε να επιτύχει ένα στατικό σύμπαν. Περίπου μια δεκαετία αργότερα, οι επιστήμονες άρχισαν να συγκεντρώνουν νέες αποδείξεις ότι το Σύμπαν δεν ήταν στατικό. Στην πραγματικότητα, διαστέλλεται. Ο φυσικός George Gamow έγραψε αργότερα στο βιβλίο του My World Line: An Informal Autobiography ότι ο Αϊνστάιν σχολίασε, εκ των υστέρων, ότι «η εισαγωγή της κοσμολογικής σταθεράς ήταν η μεγαλύτερη γκάφα που έκανε στη ζωή του».

Αλλά υπήρξε και μια άλλη ανατροπή. Οι επιστήμονες έχουν τώρα αποδείξεις ότι η διαστολή του Σύμπαντος επιταχύνεται λόγω μιας μυστηριώδους «σκοτεινής ενέργειας». Ορισμένοι πιστεύουν ότι η κοσμολογική σταθερά του Αϊνστάιν, που αρχικά εισήχθη για να εξουδετερώσει τη βαρύτητα στις εξισώσεις του, μπορεί στην πραγματικότητα να είναι υπεύθυνη για αυτή την ενέργεια και ίσως τελικά να μην ήταν τόσο μεγάλο λάθος, επισημαίνεται.

Η θεωρία της γενικής σχετικότητας του Αϊνστάιν προέβλεψε επίσης ένα άλλο φαινόμενο: Ότι το βαρυτικό πεδίο ενός ογκώδους αντικειμένου, όπως ένα αστέρι, θα εκτρέπει το φως που προέρχεται από ένα μακρινό αντικείμενο πίσω του, λειτουργώντας ουσιαστικά ως ένας γιγάντιος μεγεθυντικός φακός. Ο Αϊνστάιν πίστευε ότι το φαινόμενο, γνωστό ως «βαρυτικός φακός», θα ήταν πολύ μικρό για να το δούμε. Δεν σκόπευε καν να δημοσιεύσει τους υπολογισμούς του, μέχρι που ένας Τσέχος μηχανικός ονόματι RW Mandl τον έπεισε να το κάνει. Αναφερόμενος στο δικό του άρθρο του 1936 στο περιοδικό Science, ο Αϊνστάιν έγραψε στον εκδότη: «Επιτρέψτε μου επίσης να σας ευχαριστήσω για τη συνεργασία σας με τη μικρή δημοσίευση που μου άρπαξε ο Mandl. Είναι μικρής αξίας, αλλά κάνει τον καημένο ευτυχισμένο».

Η αξία όσων υπήρχαν σε αυτή τη μικρή δημοσίευση αποδείχθηκε αρκετά σημαντική για την αστρονομία, στη συνέχεια.

Το έργο του Αϊνστάιν, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου του 1905 που περιγράφει τη διπλή φύση του φωτός ως κύματα και σωματίδια, βοήθησε να τεθούν τα θεμέλια για έναν αναδυόμενο τομέα της φυσικής. Η κβαντομηχανική μελετά τον παράξενο και αντιφατικό κόσμο των μικροσκοπικών υποατομικών σωματιδίων. Για παράδειγμα, ένα κβαντικό αντικείμενο υπάρχει σε «υπέρθεση», δηλαδή σε διάφορες καταστάσεις μέχρι να παρατηρηθεί και να μετρηθεί, οπότε και του αποδίδεται μια τιμή. Αυτό απεικονίστηκε από τον φυσικό Erwin Schrödinger στο διάσημο παράδοξο του, σύμφωνα με το οποίο μια γάτα σε ένα κουτί μπορεί να θεωρηθεί τόσο ζωντανή όσο και νεκρή μέχρι κάποιος να το ανοίξει για να το ελέγξει (η γάτα του Schrödinger)

Ο Αϊνστάιν αρνήθηκε να δεχτεί αυτή την αβεβαιότητα. Το 1926 έγραψε στον φυσικό Max Born ότι «[ο Θεός] δεν παίζει ζάρια». Σε άρθρο του το 1935 μαζί με τους επιστήμονες Boris Podolsky και Nathan Rosen, υποστήριξε ότι αν δύο αντικείμενα που επικάθονται μεταξύ τους διαχωρίζονταν αφού είχαν συνδεθεί με κάποιο τρόπο, ένα άτομο που παρατηρεί το πρώτο αντικείμενο και του αποδίδει μια τιμή θα έθετε αμέσως μια τιμή για το δεύτερο αντικείμενο, ακόμα και χωρίς να παρατηρείται το δεύτερο αντικείμενο.

Αν και αυτό το πείραμα σκέψης σχεδιάστηκε ως διάψευση της κβαντικής υπέρθεσης, κατέληξε να ανοίξει το δρόμο, δεκαετίες αργότερα, για την ανάπτυξη μιας θεμελιώδους ιδέας της κβαντομηχανικής που σήμερα ονομάζουμε διεμπλοκή. Η θεωρία αυτή δηλώνει ότι δύο αντικείμενα μπορούν να παραμείνουν συνδεδεμένα ως ένα, ακόμη και αν απέχουν πολύ μεταξύ τους.

Φαίνεται, λοιπόν ότι ο Αϊνστάιν ήταν πανέξυπνος στις θεωρίες του και διευκόλυνε την ευφυΐα ακόμη και στα πράγματα που μερικές φορές έκανε λάθος, καταλήγει η Globo.

Διαβάστε περισσότερα στο iefimerida.gr