Πόσο «εισαγόμενη» είναι η ακρίβεια στην Ελλάδα

Οι Αμερικανοί δεν τρελαίνονται για τα λαχανικά. Βασίζουν τις διατροφικές τους επιλογές στο κρέας. Ωστόσο ένα προϊόν παρεισφρέει παντού: είναι η ντομάτα. Στις ΗΠΑ όλοι κάνουν λόγο για το σοκ στην αύξηση της τιμής της. Έχουμε αύξηση κατά 25% σε σχέση με πέρσι.

Έτσι οι Αμερικανοί βιώνουν τις επιπτώσεις τού πώς ένα γεωπολιτικό σοκ περνάει από την ενέργεια στα τρόφιμα και τελικά στο ράφι του καταναλωτή. Ας σημειώσουμε

Άρα η μελέτη για τις αυξήσεις στις δικές μας λαϊκές αγορές και τα σούπερ μάρκετ θέλει εμβάθυνση, μακριά από απλοϊκές αναλύσεις και μικροπολιτικές κραυγές.

Ο πυρήνας του προβλήματοςβρίσκεται στο ενεργειακό σοκ. Ο πόλεμοςστο Ιράν προκάλεσε έντονη αστάθεια στιςδιεθνείς αγορές πετρελαίου, με αυξήσειςπου έφτασαν περίπου το 50% μέσα σε λίγεςεβδομάδες. Αυτό δεν επηρεάζει μόνο τακαύσιμα που πληρώνει ο καταναλωτής,αλλά ολόκληρη την οικονομία.

Πρώτον, αυξάνονταιτα κόστη μεταφοράς. Τα τρόφιμα –ιδίωςτα νωπά– εξαρτώνται από φορτηγά, ψυγείακαι εφοδιαστικές αλυσίδες που βασίζονταιστο diesel. Όταν το κόστος καυσίμων ανεβαίνει,κάθε στάδιο από το χωράφι μέχρι το ράφιγίνεται ακριβότερο.

Δεύτερον, επηρεάζονταιτα λιπάσματα και η γεωργία. Ένα μεγάλομέρος της παγκόσμιας παραγωγής λιπασμάτωνσυνδέεται με φυσικό αέριο και παραγωγούςτης Μέσης Ανατολής. Διαταραχές στηνπεριοχή αυξάνουν τις τιμές των εισροών,κάτι που μεταφέρεται στις τιμές τωναγροτικών προϊόντων. Ο εφιάλτης τωνΕλλήνων κτηνοτρόφων αυτήν την περίοδοείναι το τσουνάμι αυξήσεων που αναμένεταιστις ζωοτροφές.

Τρίτον, αυξάνεται τοκόστος συσκευασίας. Πλαστικά, μέταλλακαι άλλα υλικά βασίζονται σε πετροχημικάπροϊόντα. Επομένως, η άνοδος του πετρελαίουανεβάζει έμμεσα και το κόστος συσκευασίαςσε τρόφιμα και καταναλωτικά αγαθά. Καιη χώρα μας, παρά τα βήματα που έχουνγίνει, εισάγει μαζικά και συσκευασίες.Το αποτέλεσμα ότι η ακρίβεια δεν ξεκινάαπό τη ζήτηση αλλά από το κόστος παραγωγήςκαι διανομής.

Στις ΗΠΑ, το παράδειγματης ντομάτας δείχνει καθαρά τη διασύνδεσητων παραγόντων. Στην Ευρώπη, η επίδρασηείναι συχνά ακόμη ισχυρότερη, επειδήπολλές χώρες εξαρτώνται περισσότεροαπό εισαγόμενη ενέργεια. Όπως έχειδείξει και η εμπειρία του πολέμου στηνΟυκρανία, οι ευρωπαϊκές οικονομίεςείναι πιο ευάλωτες σε ενεργειακά σοκ,κάτι που μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερεςτιμές τροφίμων και αγαθών.

Δεν υπάρχει αμφιβολίαότι στην Ελλάδα οι διεθνείς κραδασμοίμεταφέρονται με μεγαλύτερη ένταση.Υπάρχει υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές(καύσιμα και ενέργεια, πρώτες ύλες,ζωοτροφές, συσκευασίες). Πιο αισθητόςείναι ο αντίκτυπος από τις εισαγωγέςκρέατος, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στηνάνοδο του πληθωρισμού τον περασμένομήνα. Αλλά και η ελληνική παραγωγήβασίζεται σε εισαγόμενες εισροές. Ακόμηκαι τα «ελληνικά» προϊόντα έχουν κόστοςπου εξαρτάται από διεθνείς τιμές(ενέργεια, λιπάσματα, ζωοτροφές).

Είναι όμως όλα αυτάάλλοθι για να παραγραφούν, οι διαρθρωτικέςαδυναμίες στην οικονομία, που αμβλύνουντον ανταγωνισμό με υψηλό τίμημα για τονκαταναλωτή- συγκέντρωση αγοράς σε λίγουςπρομηθευτές, πολλούς ενδιάμεσους στηδιανομή; Κάθε άλλο!

Στο πολιτικό παιχνίδι,οι παράγοντες αυτοί προσαρμόζονταιανάλογα με τις επιδιώξεις των κομμάτων.Η κυβέρνηση υπερτονίζει τις διεθνείς επιπτώσεις, κάνοντας λόγο κατά βάση γιαεισαγόμενη ακρίβεια. Την ίδια ώρα, ηαντιπολίτευση τις υποβαθμίζει,προτάσσοντας τις ολιγοπωλιακέςκαταστάσεις στην αγορά και την κερδοσκοπίατων μεσαζόντων, στηλιτεύοντας τηνανεπάρκεια της κυβέρνησης να θέσειφραγμούς.

Ωστόσο, το ερώτημα των ερωτημάτων-σε μια νηφάλια συζήτηση βεβαίως- είναι: Πόσο «εισαγόμενη» είναι η ακρίβεια στην Ελλάδα;

Με βάση τα διαθέσιμαστοιχεία και τις συγκρίσεις με τηνΕυρώπη εκτιμάται πως οι διεθνείςπαράγοντες (ενέργεια, μεταφορές,λιπάσματα, γεωπολιτικοί κίνδυνοι)εξηγούν περίπου 50% έως 70% της αύξησηςτιμών. Οι εγχώριοι, δομικοί παράγοντες(αγορά, περιθώρια κέρδους, διανομή,φορολογία) εξηγούν περίπου 30% έως 50%.

Αυτή η εκτίμησηεπιβεβαιώνεται έμμεσα από το γεγονόςότι η συνολική αύξηση τιμών τροφίμωνστην Ελλάδα κινείται κοντά στον ευρωπαϊκόμέσο όρο (περίπου 30% την περίοδο 2021–2024),γεγονός που δείχνει ότι το φαινόμενοείναι κυρίως διεθνές. Ταυτόχρονα, ηΤράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι οιπαράγοντες προσφοράς –δηλαδή το κόστοςκαι οι διεθνείς διαταραχές– είχανκυρίαρχη συμβολή στον πληθωρισμό.

Συνεπώς, το «καπέλο»στις τιμές της ντομάτας στις ΗΠΑ δενείναι φαινόμενο της άλλης όχθης τουΑτλαντικού. Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργείως πολλαπλασιαστής της παγκόσμιαςακρίβειας, κυρίως μέσω της ενέργειαςκαι των εφοδιαστικών αλυσίδων. Για τηνΕλλάδα, η εικόνα είναι σαφής: η ακρίβειαείναι κατά κύριο λόγο εισαγόμενη, αλλάενισχύεται σημαντικά από εσωτερικέςαδυναμίες της οικονομίας. Με άλλα λόγια,το διεθνές σοκ ανάβει τη «φωτιά», αλλάη δομή της ελληνικής αγοράς καθορίζειπόσο θα φουντώσει. Αυτή η «ισορροπία»-ασταθήςκαι μεταβαλλόμενη-, συνήθως στηνκαθημερινή πολιτική αντιπαράθεσηπετιέται στον κάλαθο των αχρήστων.

Διαβάστε περισσότερα στο iefimerida.gr

Οι Αμερικανοί δεν τρελαίνονται για τα λαχανικά. Βασίζουν τις διατροφικές τους επιλογές στο κρέας. Ωστόσο ένα προϊόν παρεισφρέει παντού: είναι η ντομάτα. Στις ΗΠΑ όλοι κάνουν λόγο για το σοκ στην αύξηση της τιμής της. Έχουμε αύξηση κατά 25% σε σχέση με πέρσι.

Έτσι οι Αμερικανοί βιώνουν τις επιπτώσεις τού πώς ένα γεωπολιτικό σοκ περνάει από την ενέργεια στα τρόφιμα και τελικά στο ράφι του καταναλωτή. Ας σημειώσουμε πως η ντομάτα είναι σχεδόν αποκλειστικά εισαγόμενο προϊόν από το Μεξικό…

Άρα η μελέτη για τις αυξήσεις στις δικές μας λαϊκές αγορές και τα σούπερ μάρκετ θέλει εμβάθυνση, μακριά από απλοϊκές αναλύσεις και μικροπολιτικές κραυγές.

Ο πυρήνας του προβλήματοςβρίσκεται στο ενεργειακό σοκ. Ο πόλεμοςστο Ιράν προκάλεσε έντονη αστάθεια στιςδιεθνείς αγορές πετρελαίου, με αυξήσειςπου έφτασαν περίπου το 50% μέσα σε λίγεςεβδομάδες. Αυτό δεν επηρεάζει μόνο τακαύσιμα που πληρώνει ο καταναλωτής,αλλά ολόκληρη την οικονομία.

Πρώτον, αυξάνονταιτα κόστη μεταφοράς. Τα τρόφιμα –ιδίωςτα νωπά– εξαρτώνται από φορτηγά, ψυγείακαι εφοδιαστικές αλυσίδες που βασίζονταιστο diesel. Όταν το κόστος καυσίμων ανεβαίνει,κάθε στάδιο από το χωράφι μέχρι το ράφιγίνεται ακριβότερο.

Δεύτερον, επηρεάζονταιτα λιπάσματα και η γεωργία. Ένα μεγάλομέρος της παγκόσμιας παραγωγής λιπασμάτωνσυνδέεται με φυσικό αέριο και παραγωγούςτης Μέσης Ανατολής. Διαταραχές στηνπεριοχή αυξάνουν τις τιμές των εισροών,κάτι που μεταφέρεται στις τιμές τωναγροτικών προϊόντων. Ο εφιάλτης τωνΕλλήνων κτηνοτρόφων αυτήν την περίοδοείναι το τσουνάμι αυξήσεων που αναμένεταιστις ζωοτροφές.

Τρίτον, αυξάνεται τοκόστος συσκευασίας. Πλαστικά, μέταλλακαι άλλα υλικά βασίζονται σε πετροχημικάπροϊόντα. Επομένως, η άνοδος του πετρελαίουανεβάζει έμμεσα και το κόστος συσκευασίαςσε τρόφιμα και καταναλωτικά αγαθά. Καιη χώρα μας, παρά τα βήματα που έχουνγίνει, εισάγει μαζικά και συσκευασίες.Το αποτέλεσμα ότι η ακρίβεια δεν ξεκινάαπό τη ζήτηση αλλά από το κόστος παραγωγήςκαι διανομής.

Στις ΗΠΑ, το παράδειγματης ντομάτας δείχνει καθαρά τη διασύνδεσητων παραγόντων. Στην Ευρώπη, η επίδρασηείναι συχνά ακόμη ισχυρότερη, επειδήπολλές χώρες εξαρτώνται περισσότεροαπό εισαγόμενη ενέργεια. Όπως έχειδείξει και η εμπειρία του πολέμου στηνΟυκρανία, οι ευρωπαϊκές οικονομίεςείναι πιο ευάλωτες σε ενεργειακά σοκ,κάτι που μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερεςτιμές τροφίμων και αγαθών.

Δεν υπάρχει αμφιβολίαότι στην Ελλάδα οι διεθνείς κραδασμοίμεταφέρονται με μεγαλύτερη ένταση.Υπάρχει υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές(καύσιμα και ενέργεια, πρώτες ύλες,ζωοτροφές, συσκευασίες). Πιο αισθητόςείναι ο αντίκτυπος από τις εισαγωγέςκρέατος, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στηνάνοδο του πληθωρισμού τον περασμένομήνα. Αλλά και η ελληνική παραγωγήβασίζεται σε εισαγόμενες εισροές. Ακόμηκαι τα «ελληνικά» προϊόντα έχουν κόστοςπου εξαρτάται από διεθνείς τιμές(ενέργεια, λιπάσματα, ζωοτροφές).

Είναι όμως όλα αυτάάλλοθι για να παραγραφούν, οι διαρθρωτικέςαδυναμίες στην οικονομία, που αμβλύνουντον ανταγωνισμό με υψηλό τίμημα για τονκαταναλωτή- συγκέντρωση αγοράς σε λίγουςπρομηθευτές, πολλούς ενδιάμεσους στηδιανομή; Κάθε άλλο!

Στο πολιτικό παιχνίδι,οι παράγοντες αυτοί προσαρμόζονταιανάλογα με τις επιδιώξεις των κομμάτων.Η κυβέρνηση υπερτονίζει τις διεθνείς επιπτώσεις, κάνοντας λόγο κατά βάση γιαεισαγόμενη ακρίβεια. Την ίδια ώρα, ηαντιπολίτευση τις υποβαθμίζει,προτάσσοντας τις ολιγοπωλιακέςκαταστάσεις στην αγορά και την κερδοσκοπίατων μεσαζόντων, στηλιτεύοντας τηνανεπάρκεια της κυβέρνησης να θέσειφραγμούς.

Ωστόσο, το ερώτημα των ερωτημάτων-σε μια νηφάλια συζήτηση βεβαίως- είναι: Πόσο «εισαγόμενη» είναι η ακρίβεια στην Ελλάδα;

Με βάση τα διαθέσιμαστοιχεία και τις συγκρίσεις με τηνΕυρώπη εκτιμάται πως οι διεθνείςπαράγοντες (ενέργεια, μεταφορές,λιπάσματα, γεωπολιτικοί κίνδυνοι)εξηγούν περίπου 50% έως 70% της αύξησηςτιμών. Οι εγχώριοι, δομικοί παράγοντες(αγορά, περιθώρια κέρδους, διανομή,φορολογία) εξηγούν περίπου 30% έως 50%.

Αυτή η εκτίμησηεπιβεβαιώνεται έμμεσα από το γεγονόςότι η συνολική αύξηση τιμών τροφίμωνστην Ελλάδα κινείται κοντά στον ευρωπαϊκόμέσο όρο (περίπου 30% την περίοδο 2021–2024),γεγονός που δείχνει ότι το φαινόμενοείναι κυρίως διεθνές. Ταυτόχρονα, ηΤράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι οιπαράγοντες προσφοράς –δηλαδή το κόστοςκαι οι διεθνείς διαταραχές– είχανκυρίαρχη συμβολή στον πληθωρισμό.

Συνεπώς, το «καπέλο»στις τιμές της ντομάτας στις ΗΠΑ δενείναι φαινόμενο της άλλης όχθης τουΑτλαντικού. Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργείως πολλαπλασιαστής της παγκόσμιαςακρίβειας, κυρίως μέσω της ενέργειαςκαι των εφοδιαστικών αλυσίδων. Για τηνΕλλάδα, η εικόνα είναι σαφής: η ακρίβειαείναι κατά κύριο λόγο εισαγόμενη, αλλάενισχύεται σημαντικά από εσωτερικέςαδυναμίες της οικονομίας. Με άλλα λόγια,το διεθνές σοκ ανάβει τη «φωτιά», αλλάη δομή της ελληνικής αγοράς καθορίζειπόσο θα φουντώσει. Αυτή η «ισορροπία»-ασταθήςκαι μεταβαλλόμενη-, συνήθως στηνκαθημερινή πολιτική αντιπαράθεσηπετιέται στον κάλαθο των αχρήστων.

Διαβάστε περισσότερα στο iefimerida.gr