Η Ενωμένη Ευρώπη σε ενηλικίωση;

Η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα ταχείας ανασυγκρότησης στην ιστορία.

Η Ευρώπη βγήκε κατεστραμμένη, οι υποδομές, η βιομηχανία και πολλές πόλεις είχαν ισοπεδωθεί. Υπήρχε έλλειψη τροφίμων, στέγασης και κεφαλαίων. Κομβικός παράγοντας στην ανασυγκρότηση της ήταν το Σχέδιο Μάρσαλ (1948–1952), με την παροχή μεγάλης οικονομικής βοήθειας από τις ΗΠΑ (~13 δισ. δολάρια της εποχής, σημερινά πολλές εκατοντάδες δις), με στόχους την ανοικοδόμηση,

την οικονομική και κοινωνική σταθερότητα και βέβαια την προστασία της δημοκρατίας με την αποτροπή της εξάπλωσης του σοβιετικού απολυταρχισμού. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά με την ταχεία αποκατάσταση της παραγωγής και την επανεκκίνηση του εμπορίου. Η “Χρυσή Εποχή” ανάπτυξης την περίοδο 1950–1973 χαρακτηρίζεται από εντυπωσιακή οικονομική μεγέθυνση: υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης (4–6% ετησίως), επανεκβιομηχάνιση και τεχνολογική πρόοδος, αύξηση της παραγωγικότητας. Οι κοινωνικές αλλαγές υπήρξαν επίσης παγκόσμια κορυφαίες με την δημιουργία του ισχυρού κράτους πρόνοιας, την αύξηση των εισοδημάτων και της κατανάλωσης και την δημιουργία μιας μαζικής μεσαίας τάξης. Κομβικοί θεσμοί ανάπτυξης υπήρξαν η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (1957) με το ελεύθερο εμπόριο, την οικονομική ολοκλήρωση, την ενίσχυση της συνεργασίας των ευρωπαϊκών κρατών και την εμπέδωση της ενδοευρωπαϊκής ειρήνης. Το κοινωνικό κράτος και η συνοχή προώθησαν την δημόσια υγεία, τις συντάξεις και την κοινωνική ασφάλιση, την προστασία της εργασίας, με αποτέλεσμα την μείωση των ανισοτήτων και την κοινωνική σταθερότητα.

Μετά το 1990 υπήρξε η ευρωπαϊκή ενοποίηση και η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εισαγωγή του κοινού νομίσματος του ευρώ, η ενιαία αγορά, η ενίσχυση του εμπορίου, των επενδύσεων και η ελεύθερη μετακίνηση των ευρωπαίων πολιτών.

Οι ΗΠΑ, εκτός της άμεσης μεταπολεμικής σημαντικής βοήθειας με το σχέδιο Μάρσαλ των εκατοντάδων σημερινών δις δολαρίων, συνεισέφεραν στην ευρωπαϊκή ανάπτυξη και σταθερότητα με την στήριξη της αμυντικής της ασφάλειας. Τα αμερικανικά στρατεύματα που εγκαταστάθηκαν στην Ευρώπη απέτρεψαν ψυχρά τις επεκτατικές τάσεις του σοβιετικού απολυταρχισμού και του ρωσικού πυρηνικού εθνικισμού, ενώ η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα κάλυψε τις ευρωπαϊκές χώρες. Ως εκ τούτου, οι αμυντικές δαπάνες των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών υπήρξαν ελάχιστες με αποτέλεσμα την εξοικονόμηση τεράστιων κονδυλίων για την προώθηση του κοινωνικού κράτους, των επενδύσεων και της οικονομικής ευμάρειας. Έτσι τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη, εκτός της Γαλλίας και της Μ. Βρετανίας, βρίσκονται σήμερα με σχεδόν ανύπαρκτες αμυντικές δυνατότητες. Η χώρα μας με γείτονα την αναθεωρητική και απειλητική Τουρκία αποτέλεσε την εξαίρεση και σήμερα διαθέτει τον 3ο σημαντικότερο στρατό στην Ευρώπη με την σημερινή κυβέρνηση να έχει κάνει την μεγάλη διαφορά. Η χώρα μας δεν υπήρξε ποτέ τόσο καλά εξοπλισμένη αμυντικά όσο σήμερα.

Τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη βιώνει μια κατακλυσμιαία αλλαγή του διεθνούς στάτους κβο. Η σύμμαχος Αμερική προσανατολίζει το κύριο ενδιαφέρον της στην Ασία, η Κίνα αναπτύσσεται τάχιστα σε έναν οικονομικό, τεχνολογικό και αμυντικό κολοσσό και αμφισβητεί σιωπηλά άλλα επιθετικά την αμερικανική πρωτοκαθεδρία. Επιπλέον, η μετασοβιετική Ρωσία συναντά και πάλι τον ρωσικό εθνικισμό. Έχει την τελευταία δεκαετία εισβάλει σε 3 πρώην σοβιετικές επαρχίες, σήμερα ανεξάρτητα ευρωασιατικά κράτη που κοιτούν με ελπίδα προς την Ενωμένη Ευρώπη.

Η Ευρώπη των 500 εκατομμυρίων προοδευμένων και καλοσυνηθισμένων πολιτών βρίσκεται σχεδόν άοπλη στην νέα εποχή. Η σχεδόν άοπλη Ευρώπη αδυνατεί πλέον εμφανώς να έχει διεθνή παρουσία γεωπολιτικά και αναγκάζεται να ακολουθεί τους δύο κορυφαίους διεθνείς παίχτες. Η παρουσία της εκμηδενίζεται στην Αφρική, η Κίνα παίρνει τάχιστα γεωστρατηγικά την θέση της, ενώ αντίθετα δέχεται σχεδόν όλο το ανεξέλεγκτο μεταναστευτικό κύμα από την Αφρική που δημιουργεί σοβαρές επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή της. Στην Ασία και την Μέση Ανατολή η σχεδόν άοπλη Ευρώπη αδυνατεί να υποστηρίξει τα συμφέροντα της και υποχωρεί συνεχώς αφήνοντας το έδαφος στους δύο κορυφαίους παίχτες. Τέλος η σχεδόν άοπλη Ευρώπη αμφισβητείται πλέον εμφανώς από την απολυταρχική Ρωσία στα σύνορα της.

Το καλομαθημένο παιδί που στηρίζονταν αμυντικά για δεκαετίες στην αμερικανική πατριαρχία φαίνεται να μπαίνει πρόσφατα σε αναγκαστική αμυντική ενηλικίωση. Η πρόσφατη απόφαση της Ενωμένης Ευρώπης να προχωρήσει στην προώθηση της αμυντικής χειραφέτησης της με το πρόγραμμα Safe, ύψους 800 δις Ευρώ είναι μια αρχή. Η επενδύσεις στην ανάπτυξη νέας αμυντικής τεχνολογίας με την προώθηση της σχετικής επιστημονικής έρευνας και καινοτομίας είναι μια αδήριτη ανάγκη όχι μόνο διατήρησης της ευημερίας, της δημοκρατίας αλλά και στήριξης της επιβίωσης της στον νέο επικίνδυνο κόσμο που διαμορφώνεται. Οι ευρωπαίοι πολίτες οφείλουν να αντιληφθούν ότι οι αμυντικές δαπάνες είναι εκ των ων ουκ άνευ συνθήκη επιβίωσης. Το οφείλουν στις επόμενες γενιές των ευρωπαίων πολιτών. Οι ανεύθυνοι λαϊκιστές που στον τρικυμιώδη σημερινό κόσμο μιλούν για ‘βούτυρο όχι κανόνια’ βάζουν σε κίνδυνο της Ευρώπη που οραματίστηκαν οι πατέρες της. Μια ευημερούσα, ανεξάρτητη, δημοκρατική ήπειρο που έχει λόγο διεθνώς και είναι σε θέση να υπερασπίζεται τα ζωτικά της συμφέροντα.

* Αχιλλέας Γραβάνης π. Καθηγητής Παν/μιου Κρήτης, συν. Καθηγητής Παν/μιου Northeastern 

Διαβάστε περισσότερα στο iefimerida.gr